ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ କଣ୍ଠଂ ରାଜ୍ଞୋ ନୃପାତ୍ମଜା । କଷ୍ଟଶୋକଶତାଧାରା ଵିଲଲାପାର୍ତଯା ଗିରା॥୮.

ଏଭଳି କହି ରାଜାଙ୍କ ଜଣେ ଝିଅ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶତଶତ ଦୁଃଖରେ ଭିଜି, ବେଦନାଭରା କଣ୍ଠରେ କନ୍ଦିଲେ।

; ରାଜପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ରାଜନ୍ ! ସ୍ଵପ୍ନୋଽଥ ତଥ୍ଯଂ ଵା ଯଦେତନ୍ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ । ତତ୍ କଥ୍ଯତାଂ ମହାଭାଗ ମନୋ ଵୈ ମୁହ୍ଯତେ ମମ॥୮.

ରାଜପତ୍ନୀ କହିଲେ — ରାଜନ୍ ! ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ କି ତଥ୍ୟ ? ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି, ଦୟାକରି ସଠିକ୍ କହନ୍ତୁ।

ଯଦ୍ଯେତଦେଵଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନାସ୍ତି ଧର୍ମେ ସହାଯତା । ତଥୈଵ ଵିପ୍ରଦେଵାଦିପୂଜନେ ପାଲନେ ଭୁଵଃ॥୮.

ଯଦି ଏହିପରି ଘଟିଛି, ଧର୍ମରେ କୌଣସି ସହାୟତା ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଭୂମିର ସେବାରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ରକ୍ଷା ନାହିଁ।

ନାସ୍ତି ଧର୍ମଃ କୁତଃ ସତ୍ଯମାର୍ଜଵଂ ଚାନୃଶଂସତା । ଯତ୍ର ତ୍ଵଂ ଧର୍ମପରମଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯାଦଵରୋପିତଃ॥୮.

ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ସରଳତା କିମ୍ବା ଦୟା କିଛି ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଇଗଲେ।

ଇତି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଶ୍ଵସ୍ଯୋଷ୍ଣଂ ସଗଦ୍ଗଦମ୍ । କଥଯାମାସ ତନ୍ଵଙ୍ଗ୍ଯା ଯଥା ପ୍ରାପ୍ତା ଶ୍ଵପାକତା॥୮.

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଳ୍ପାଙ୍ଗୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ରୁଦିତ୍ଵା ସାପି ସୁଚିରଂ ନିଶ୍ଵସ୍ଯୋଷ୍ଣଞ୍ଚ ଦୁଃ ଖିତା । ସ୍ଵପୁତ୍ରମରଣଂ ଭୀରୁର୍ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍॥୮.

ସେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲୁହ ଝାଡି, ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଭୟରେ ନିଜ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ଘଟିଥିଲା କହିଲେ।

; ରାଜୋଵାଚ ପ୍ରିଯେ ! ନ ରୋଚଯେ ଦୀର୍ଘଂ କାଲଂ କ୍ଲେଶମୁପାସିତୁମ୍ । ନାତ୍ମାଯତ୍ତଶ୍ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ପଶ୍ଯ ମେ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯତାମ୍॥୮.

ରାଜା କହିଲେ — ପ୍ରିୟେ ! ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ଚାହେଁନି; ମୋର ଭାଗ୍ୟ ମୋ ହାତରେ ନୁହେଁ, ଦେଖ ମୋର ଅପସ୍ତିତି।

ଚଣ୍ଡାଲେନାନନୁଜ୍ଞାତଃ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ଜ୍ଵଲନଂ ଯଦି । ଚଣ୍ଡାଲଦାସତାଂ ଯାସ୍ଯେ ପୁନରପ୍ଯନ୍ଯଜନ୍ମନି॥୮.

ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଅନୁମତି ଛାଡି ଯଦି ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଆଉ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ପୁଣି ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଦାସ ହେବି।

ନରକେ ଚ ତପିଷ୍ଯାମି କୋଟକଃ କୃମିଭୋଜନଃ । ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ମହାପୂଯ-ଵସାସୃକ୍-ସ୍ନାଯୁପିଚ୍ଛିଲେ॥୮.

ନରକରେ ମୁଁ କୀଟମାନେ ଖାଇବେ, ବଡ଼ ପୁୟ, ରକ୍ତ, ଚର୍ବି, ଓ ନାଡିରେ ପ୍ରବାହିତ ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ପୀଡିତ ହେବି।

ଅସିପତ୍ରଵନେ ପ୍ରାପ୍ଯ ଛେଦଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଦାରୁଣମ୍ । ତାପଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଵା ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାରୌରଵରୌରଵୌ॥୮.

ଅସିପତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର କଟିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବି, କିମ୍ବା ବଡ଼ ରୌରବ ଓ ମହାରୌରବ ନରକରେ ଦୁଃଖ ପାଇବି।

ମଗ୍ନସ୍ଯ ଦୁଃ ଖଜଲଧୌ ପାରଃ ପ୍ରାଣଵିଯୋଜନମ୍ । ଏକୋଽପି ବାଲକୋ ଯୋଽଯମାସୀଦ୍ଵଂଶକରଃ ସୁତଃ॥୮.

ଯିଏ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ସେଠାରୁ ମୁକ୍ତିର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ମୃତ୍ୟୁ; ଏହି ବଂଶକୁ ଚାଲାଇବା ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ।

ମମ ଦୈଵାମ୍ବୁଵେଗେନ ମଗ୍ନଃ ସୋଽପି ବଲୀଯସା । କଥଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵିମୁଞ୍ଚାମି ପରାଯତ୍ତୋଽସ୍ମି ଦୁର୍ଗତଃ॥୮.

ମୋ ଭାଗ୍ୟର ତୀବ୍ର ପ୍ରଭାବରେ, ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଳରେ ବିଲିନ ହେଉଥିବା ପରି ଡୁବିଯାଏ। ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ଅସହାୟତାରେ, ମୁଁ କିପରି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିପାରିବି?

ଅଥଵା ନାର୍ତିନା କ୍ଲିଷ୍ଟୋ ନରଃ ପାପମଵେକ୍ଷତେ । ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵେ ନାସ୍ତି ତଦ୍ଦୁଃ ଶଂ ନାସିପତ୍ରଵନେ ତଥା॥୮.

କିମ୍ବା, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୁଏ, ସେ ଅପରାଧ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରେ; କିନ୍ତୁ ପଶୁ ଜନ୍ମରେ ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ନାହିଁ, ତଳୱାର ଶାଖାର ଜଙ୍ଗଲରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଦୁଃଖ ନାହିଁ।

ଵୈତରଣ୍ଯାଙ୍କୁତସ୍ତାଦୃଗ୍ ଯାଦୃଶଂ ପୁତ୍ରଵିପ୍ଲଵେ । ସୋଽହଂ ସୁତଶିରୀରେଣ ଦୀପ୍ଯମାନେ ହୁତାଶନେ॥୮.

ଯେପରି ବୈତରଣୀ ନଦୀର କଂଟା ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଏମିତି ମୋ ପୁଅ ହାରାଇବାର ଦୁଃଖ; ଏଭଳି ମୁଁ, ମୋ ପୁଅଙ୍କ ଦେହ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ଅନୁଭବୁଛି।

ନିପତିଷ୍ଯାମି ତନ୍ଵଙ୍ଗି କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ କୁକୃତଂ ମମ । ଅନୁଜ୍ଞାତା ଚ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଵେଶ୍ମ ସୁଛିସ୍ମିତେ॥୮.

ମୃଦୁ ଦେହବତୀ, ମୁଁ ଏବେ ପଡ଼ିଯିବି; ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ମାଫ କର। ତୁମେ ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତିନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ।

ମମ ଵାକ୍ଯଞ୍ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ନିବୋଧାଦୃତମାନସା । ଯଦି ଦତ୍ତଂ ଯଦି ହୁତଂ ଗୁରଵୋ ଯଦି ତୋଷିତାଃ॥୮.

ମୃଦୁ ଦେହବତୀ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଯଦି ମୁଁ ଦାନ କରିଛି, ଯଦି ହବନ କରିଛି, ଯଦି ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି—

ପରତ୍ର ସଙ୍ଗମୋ ଭୂଯାତ୍ ପୁତ୍ରେଣ ସହ ଚ ତ୍ଵଯା । ଇହ ଲୋକେ କୁତସ୍ତ୍ଵେତଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମେଙ୍ଗିତମ୍॥୮.

ପରଲୋକରେ ମୋର ପୁଅ ଓ ତୁମେ ସହିତ ପୁନର୍ମିଳନ ହେଉ; ଏହି ଜଗତରେ ମୋ ଏହି ଇଚ୍ଛା କିପରି ପୂରଣ ହେବ?

ତ୍ଵଯା ସହ ମମ ଶ୍ରେଯୋ ଗମନଂ ପୁତ୍ରମାର୍ଗଣେ । ଯନ୍ମଯା ହସତା କିଞ୍ଚିଦ୍ରହସ୍ଯେ ଵା ଶୁଚିସ୍ମିତେ॥୮.

ପୁଅକୁ ଖୋଜିବାରେ ତୁମେ ସହିତ ଯିବା ମୋ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ; ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତିନୀ, ମୁଁ ହସି କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତରେ କିଛି ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା କହିଥିଲି—

ଅଶ୍ଲୀଲମୁକ୍ତଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ମମ ଯାଚତଃ । ରାଜପତ୍ନୀତି ଗର୍ଵେଣ ନାଵଜ୍ଞେଯଃ ସ ତେ ଦ୍ଵିଜଃ । ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ତେ ତୋଷ୍ଯଃ ସ୍ଵାମିଦୈଵତଵଚ୍ଛୁଭେ॥୮.

ମୋ ଠାରୁ ଯେଉଁ ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ମାଫ କର। ରାଜପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗର୍ବ କରି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିନାହଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ସ୍ୱାମୀ ଓ ଦେବତା ପରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।

; ରାଜପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ଅହମପ୍ଯତ୍ର ରାଜର୍ଷେ ଦୀପ୍ଯମାନେ ହୁତାଶନେ । ଦୁଃ ଖଭାରାସହାଦ୍ଯୈଵ ସହ ଯାସ୍ଯାମି ଵୈ ତ୍ଵଯା॥୮.

ରାଜପତ୍ନୀ କହିଲେ: ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଋଷି, ଏହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଦୁଃଖର ଭାର ସହିପାରିନଥିବାରୁ, ଆଜି ତୁମେ ସହିତ ଯିବି।

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଚିତାଂ ରାଜା ଆରୋପ୍ଯ ତନଯଂ ସ୍ଵକମ୍ । ଭାର୍ଯଯା ସହିତଶ୍ଚାସୌ ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟସ୍ତଦା॥୮.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: ତାପରେ, ଚିତା ତିଆରି କରି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଉଠାଇ ରଖିଲେ; ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ତିନି ଜଣେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଉଭୟେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।

ଚିନ୍ତଯନ୍ ପରମାତ୍ମାନମୀଶଂ ନାରାଯଣଂ ହରିମ୍ । ହୃତ୍କୋଟରଗୁହାସୀନଂ ଵାସୁଦେଵଂ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ଅନାଦିନିଧନଂ ବ୍ରହ୍ମ କୃଷ୍ଣଂ ପୀତାମ୍ବରଂ ଶୁଭମ୍॥୮.

ସେ ମହାପୁରୁଷ, ହୃଦୟର ଗୁହାରେ ବସିଥିବା, ନାରାୟଣ, ହରି, ବାସୁଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କର ମାନ୍ୟ, ଆଦି ଅନ୍ତ ନଥିବା ବ୍ରହ୍ମ, କୃଷ୍ଣ, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଶୁଭ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ । ଧର୍ମଂ ପ୍ରମୁଖତଃ କୃତ୍ଵା ସମାଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ॥୮.

ସେ ଧ୍ୟାନରତ ଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଧର୍ମକୁ ଆଗରେ ରଖି, ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆସିଲେ।

ଆଗତ୍ଯ ସର୍ଵେ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତେ ଭୋ ଭୋ ରାଜନ୍ ! ଶୃଣୁ ପ୍ରଭୋ । ଅଯଂ ପିତାମହଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧର୍ମଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵଯମ୍॥୮.

ସେମାନେ ଆସି, କହିଲେ: 'ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ, ପ୍ରଭୁ! ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ପିତାମହ ଓ ଭଗବାନ୍ ଧର୍ମ ଉପସ୍ଥିତ।'

ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵେ ମରୁତୋ ଲୋକପାଲାଃ ସଵାହନାଃ । ନାଗାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ତଥାଶ୍ଵିନୌ॥୮.

ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମାରୁତ, ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କର ବାହନ ସହିତ, ନାଗ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ଓ ଆଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟ—

ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଵିଶ୍ଵତ୍ରଯେଣ ଯୋ ମିତ୍ରଂ କର୍ତୁଂ ନ ଶକିତଃ ପୁରା॥୮.

ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସହିତ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ତିନି ଜଗତ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ—

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ତେ ମୈତ୍ରୀମିଷ୍ଟଞ୍ଚାହର୍ତୁମିଚ୍ଛତି । ଆରୁରୋହ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଧର୍ମଃ ଶକ୍ରୋଽଥ ଗାଧିଜଃ॥୮.

ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବେ ତୁମ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ତାପରେ ଧର୍ମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଗାଧିପୁତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

; ଧର୍ମି ଉଵାଚ ମା ରାଜନ୍ ! ସାହସଂ କାର୍ଷୋର୍ଧର୍ମୋଽହଂ ତ୍ଵାମୁପାଗତଃ । ତିତିକ୍ଷା-ଦମ-ସତ୍ଯାଦ୍ଯୈଃ ସ୍ଵଗୁଣୈଃ ପରିତୋଷିତଃ॥୮.

ଧର୍ମ କହିଲେ: 'ରାଜନ୍, ଅତି ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହଁ! ମୁଁ ଧର୍ମ, ତୁମେ ତିତିକ୍ଷା, ଦମ, ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।'

; ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମାହଭାଗ ! ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶକ୍ରୋଽସ୍ମିତେଽନ୍ତିକମ୍ । ତ୍ଵଯା ସଭାର୍ଯପୁତ୍ରେଣ ଜିତା ଲୋକାଃ ସନାତନାଃ॥୮.

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ହେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ! ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ତୁମେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅ ସହିତ ସନାତନ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଜିତିଛ।'