ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଶ୍ଵପାକାର୍ହମତୋ ମୋହଂ ଜଗାମାଯତଲୋଚନା । ପ୍ରାପ୍ଯ ଚେତଶ୍ଚ ଶନକୈଃ ସଗଦ୍ଗଦମଭାଷତ॥୮.

ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଖି ମୋହରେ ଆବୃତ, ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶନେ ଶନେ ଚେତନା ଫେରିଲା ଓ କଣ୍ଠ ଭାରି କଥା କହିଲେ।

ଧିକ୍ ତ୍ଵାଂ ଦୈଵାତିକରୁଣାଂ ନିର୍ମର୍ଯାଦଂ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ । ଯେନାଯମମରପ୍ରଖ୍ଯୋ ନୀତୋ ରାଜା ଶ୍ଵପାକତାମ୍॥୮.

'ଧିକ୍ ତୁମେ, ନିଷ୍ଠୁର, ନିୟମହୀନ, ଘୃଣିତ ଭାଗ୍ୟ! ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅମର ସମାନ ରାଜା ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'

ରାଜ୍ଯନାଶଂ ସୁହୃତ୍ତ୍ଯାଗଂ ଭାର୍ଯା-ତନଯଵିକ୍ରଯମ୍ । ପ୍ରାପଯିତ୍ଵାପି ନୋ କୁକ୍ତଶ୍ଚଣ୍ଡାଲୋଽଯଂ କୃତୋ ନୃପଃ॥୮.

ରାଜ୍ୟ ହାରାଇ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଛାଡ଼ି, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅକୁ ବିକ୍ରି କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ରାଜାକୁ ତୁମେ ଘୃଣିତ ଅପବିତ୍ର କରିଦେଲେ।

ହା ରାଜନ୍ ! ଜାତସନ୍ତାପାମିତ୍ଥଂ ମାଂ ଧରଣୀତଲାତ୍ । ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ନାଦ୍ଯ ପର୍ଯଙ୍କମାରୋହେତି କିମୁଚ୍ଯତେ॥୮.

ହା ରାଜନ୍ ! ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଅଛି, ଏହି ଭୂମିରୁ ଆଜି କିଏ ମୋତେ ଉଠାଇ ପୂର୍ବବତ୍ ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଉନାହାନ୍ତି ?

ନାଦ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ତେ ଛତ୍ରଂ ଭୃଙ୍ଗାରମଥଵା ପୁନଃ । ଚାମରଂ ଵ୍ଯଜନଞ୍ଚାପି କୋଽଯଂ ଵିଧିଵିପର୍ଯଯଃ॥୮.

ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଛତା, ଭୃଙ୍ଗାର କିମ୍ବା ଚାମର ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଏମିତି ପରିବର୍ତ୍ତନ କାହିଁକି ହେଲା ?

ଯସ୍ଯାଗ୍ରେ ଵ୍ରଜତଃ ପୂର୍ଵଂ ରାଜାନୋ ଭୃତ୍ଯତାଂ ଗତାଃ । ସ୍ଵୋତ୍ତରୀଯୈରକୁର୍ଵନ୍ତ ନୀରଜସ୍କଂ ମହୀତଲମ୍॥୮.

ଯାହାଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଦାସ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଉପର ଚାଦର ଦେଇ ମାଟିରୁ ଧୂଳି ପୋଖାଇ ଦେଉଥିଲେ।

ସୋଽଯଂ କପାଲସଂଲଗ୍ନ-ଘଟୀଘଟନିରନ୍ତରେ । ମୃତନିର୍ମାଲ୍ଯସୂତ୍ରାନ୍ତର୍ଗୂଗ୍କେଶେ ସୁଦାରୁଣେ॥୮.

ଏବେ ଗଳାରେ ଖପର ଲଗାଇ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମାଟିର ମଣିକା ଝୁଲାଇ, ମୃତ ଦେହର ଅବଶିଷ୍ଟ ଲଗା ଚୁଲି ସହିତ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।

ଵସାନିସ୍ଯନ୍ଦସଂଶୁଷ୍କ-ମହୀପୁଟକମଣ୍ଡିତେ । ଭସ୍ମାଙ୍ଗାରାର୍ଧଦଗ୍ଧାସ୍ଥି-ମଜ୍ଜାସଙ୍ଘଟ୍ଟଭୀଷଣେ॥୮.

ଚର୍ବି ଝରି ଶୁଖିଯାଇଥିବା ମାଟି ଲଗାଇ, ଅର୍ଧଦଗ୍ଧ ଅସ୍ଥି, ଭସ୍ମ, ମଜ୍ଜା ଲଗି ଦେହକୁ ଭୟଙ୍କର କରିଛି।

ଗୃଧ୍ର-ଗୋମାଯୁନାଦାର୍ତନଷ୍ଟକ୍ଷୁଦ୍ରଵିହଙ୍ଗମେ । ଚିତାଧୂମାତତିରୁଚା ନୀଲୀକୃତଦିଗନ୍ତରେ॥୮.

ଗୃଧ୍ର ଓ ଶୃଗାଳର ଚିତ୍କାରରେ ଭୟଭୀତ, ଛୋଟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଚିତାର ଧୂଆଁରେ ଦିଗନ୍ତ କଳା ହୋଇଯାଇଛି।

କୁଣପାସ୍ଵାଦନମୁଦା ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟନିଶାଚରେ । ଚରତ୍ଯମେଧ୍ଯେ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ମଶାନେ ଦୁଃ ଖପୀଡିତଃ॥୮.

ମୃତ ଦେହ ଖାଇ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ପଶୁମାନେ ଖୁସି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ରାଜା ଏବେ ଅପବିତ୍ର ଶ୍ମଶାନରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ କଣ୍ଠଂ ରାଜ୍ଞୋ ନୃପାତ୍ମଜା । କଷ୍ଟଶୋକଶତାଧାରା ଵିଲଲାପାର୍ତଯା ଗିରା॥୮.

ଏଭଳି କହି ରାଜାଙ୍କ ଜଣେ ଝିଅ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶତଶତ ଦୁଃଖରେ ଭିଜି, ବେଦନାଭରା କଣ୍ଠରେ କନ୍ଦିଲେ।

; ରାଜପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ରାଜନ୍ ! ସ୍ଵପ୍ନୋଽଥ ତଥ୍ଯଂ ଵା ଯଦେତନ୍ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ । ତତ୍ କଥ୍ଯତାଂ ମହାଭାଗ ମନୋ ଵୈ ମୁହ୍ଯତେ ମମ॥୮.

ରାଜପତ୍ନୀ କହିଲେ — ରାଜନ୍ ! ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ କି ତଥ୍ୟ ? ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି, ଦୟାକରି ସଠିକ୍ କହନ୍ତୁ।

ଯଦ୍ଯେତଦେଵଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନାସ୍ତି ଧର୍ମେ ସହାଯତା । ତଥୈଵ ଵିପ୍ରଦେଵାଦିପୂଜନେ ପାଲନେ ଭୁଵଃ॥୮.

ଯଦି ଏହିପରି ଘଟିଛି, ଧର୍ମରେ କୌଣସି ସହାୟତା ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଭୂମିର ସେବାରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ରକ୍ଷା ନାହିଁ।

ନାସ୍ତି ଧର୍ମଃ କୁତଃ ସତ୍ଯମାର୍ଜଵଂ ଚାନୃଶଂସତା । ଯତ୍ର ତ୍ଵଂ ଧର୍ମପରମଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯାଦଵରୋପିତଃ॥୮.

ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ସରଳତା କିମ୍ବା ଦୟା କିଛି ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଇଗଲେ।

ଇତି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଶ୍ଵସ୍ଯୋଷ୍ଣଂ ସଗଦ୍ଗଦମ୍ । କଥଯାମାସ ତନ୍ଵଙ୍ଗ୍ଯା ଯଥା ପ୍ରାପ୍ତା ଶ୍ଵପାକତା॥୮.

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଳ୍ପାଙ୍ଗୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ରୁଦିତ୍ଵା ସାପି ସୁଚିରଂ ନିଶ୍ଵସ୍ଯୋଷ୍ଣଞ୍ଚ ଦୁଃ ଖିତା । ସ୍ଵପୁତ୍ରମରଣଂ ଭୀରୁର୍ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍॥୮.

ସେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲୁହ ଝାଡି, ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଭୟରେ ନିଜ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ଘଟିଥିଲା କହିଲେ।

; ରାଜୋଵାଚ ପ୍ରିଯେ ! ନ ରୋଚଯେ ଦୀର୍ଘଂ କାଲଂ କ୍ଲେଶମୁପାସିତୁମ୍ । ନାତ୍ମାଯତ୍ତଶ୍ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ପଶ୍ଯ ମେ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯତାମ୍॥୮.

ରାଜା କହିଲେ — ପ୍ରିୟେ ! ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ଚାହେଁନି; ମୋର ଭାଗ୍ୟ ମୋ ହାତରେ ନୁହେଁ, ଦେଖ ମୋର ଅପସ୍ତିତି।

ଚଣ୍ଡାଲେନାନନୁଜ୍ଞାତଃ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ଜ୍ଵଲନଂ ଯଦି । ଚଣ୍ଡାଲଦାସତାଂ ଯାସ୍ଯେ ପୁନରପ୍ଯନ୍ଯଜନ୍ମନି॥୮.

ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଅନୁମତି ଛାଡି ଯଦି ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଆଉ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ପୁଣି ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଦାସ ହେବି।

ନରକେ ଚ ତପିଷ୍ଯାମି କୋଟକଃ କୃମିଭୋଜନଃ । ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ମହାପୂଯ-ଵସାସୃକ୍-ସ୍ନାଯୁପିଚ୍ଛିଲେ॥୮.

ନରକରେ ମୁଁ କୀଟମାନେ ଖାଇବେ, ବଡ଼ ପୁୟ, ରକ୍ତ, ଚର୍ବି, ଓ ନାଡିରେ ପ୍ରବାହିତ ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ପୀଡିତ ହେବି।

ଅସିପତ୍ରଵନେ ପ୍ରାପ୍ଯ ଛେଦଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଦାରୁଣମ୍ । ତାପଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଵା ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାରୌରଵରୌରଵୌ॥୮.

ଅସିପତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର କଟିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବି, କିମ୍ବା ବଡ଼ ରୌରବ ଓ ମହାରୌରବ ନରକରେ ଦୁଃଖ ପାଇବି।

ମଗ୍ନସ୍ଯ ଦୁଃ ଖଜଲଧୌ ପାରଃ ପ୍ରାଣଵିଯୋଜନମ୍ । ଏକୋଽପି ବାଲକୋ ଯୋଽଯମାସୀଦ୍ଵଂଶକରଃ ସୁତଃ॥୮.

ଯିଏ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ସେଠାରୁ ମୁକ୍ତିର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ମୃତ୍ୟୁ; ଏହି ବଂଶକୁ ଚାଲାଇବା ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ।

ମମ ଦୈଵାମ୍ବୁଵେଗେନ ମଗ୍ନଃ ସୋଽପି ବଲୀଯସା । କଥଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵିମୁଞ୍ଚାମି ପରାଯତ୍ତୋଽସ୍ମି ଦୁର୍ଗତଃ॥୮.

ମୋ ଭାଗ୍ୟର ତୀବ୍ର ପ୍ରଭାବରେ, ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଳରେ ବିଲିନ ହେଉଥିବା ପରି ଡୁବିଯାଏ। ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ଅସହାୟତାରେ, ମୁଁ କିପରି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିପାରିବି?

ଅଥଵା ନାର୍ତିନା କ୍ଲିଷ୍ଟୋ ନରଃ ପାପମଵେକ୍ଷତେ । ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵେ ନାସ୍ତି ତଦ୍ଦୁଃ ଶଂ ନାସିପତ୍ରଵନେ ତଥା॥୮.

କିମ୍ବା, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୁଏ, ସେ ଅପରାଧ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରେ; କିନ୍ତୁ ପଶୁ ଜନ୍ମରେ ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ନାହିଁ, ତଳୱାର ଶାଖାର ଜଙ୍ଗଲରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଦୁଃଖ ନାହିଁ।

ଵୈତରଣ୍ଯାଙ୍କୁତସ୍ତାଦୃଗ୍ ଯାଦୃଶଂ ପୁତ୍ରଵିପ୍ଲଵେ । ସୋଽହଂ ସୁତଶିରୀରେଣ ଦୀପ୍ଯମାନେ ହୁତାଶନେ॥୮.

ଯେପରି ବୈତରଣୀ ନଦୀର କଂଟା ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଏମିତି ମୋ ପୁଅ ହାରାଇବାର ଦୁଃଖ; ଏଭଳି ମୁଁ, ମୋ ପୁଅଙ୍କ ଦେହ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ଅନୁଭବୁଛି।

ନିପତିଷ୍ଯାମି ତନ୍ଵଙ୍ଗି କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ କୁକୃତଂ ମମ । ଅନୁଜ୍ଞାତା ଚ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରଵେଶ୍ମ ସୁଛିସ୍ମିତେ॥୮.

ମୃଦୁ ଦେହବତୀ, ମୁଁ ଏବେ ପଡ଼ିଯିବି; ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ମାଫ କର। ତୁମେ ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତିନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ।

ମମ ଵାକ୍ଯଞ୍ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ନିବୋଧାଦୃତମାନସା । ଯଦି ଦତ୍ତଂ ଯଦି ହୁତଂ ଗୁରଵୋ ଯଦି ତୋଷିତାଃ॥୮.

ମୃଦୁ ଦେହବତୀ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଯଦି ମୁଁ ଦାନ କରିଛି, ଯଦି ହବନ କରିଛି, ଯଦି ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି—

ପରତ୍ର ସଙ୍ଗମୋ ଭୂଯାତ୍ ପୁତ୍ରେଣ ସହ ଚ ତ୍ଵଯା । ଇହ ଲୋକେ କୁତସ୍ତ୍ଵେତଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମେଙ୍ଗିତମ୍॥୮.

ପରଲୋକରେ ମୋର ପୁଅ ଓ ତୁମେ ସହିତ ପୁନର୍ମିଳନ ହେଉ; ଏହି ଜଗତରେ ମୋ ଏହି ଇଚ୍ଛା କିପରି ପୂରଣ ହେବ?

ତ୍ଵଯା ସହ ମମ ଶ୍ରେଯୋ ଗମନଂ ପୁତ୍ରମାର୍ଗଣେ । ଯନ୍ମଯା ହସତା କିଞ୍ଚିଦ୍ରହସ୍ଯେ ଵା ଶୁଚିସ୍ମିତେ॥୮.

ପୁଅକୁ ଖୋଜିବାରେ ତୁମେ ସହିତ ଯିବା ମୋ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ; ଓ ସୁନ୍ଦର ହସ୍ତିନୀ, ମୁଁ ହସି କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତରେ କିଛି ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା କହିଥିଲି—

ଅଶ୍ଲୀଲମୁକ୍ତଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ମମ ଯାଚତଃ । ରାଜପତ୍ନୀତି ଗର୍ଵେଣ ନାଵଜ୍ଞେଯଃ ସ ତେ ଦ୍ଵିଜଃ । ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ତେ ତୋଷ୍ଯଃ ସ୍ଵାମିଦୈଵତଵଚ୍ଛୁଭେ॥୮.

ମୋ ଠାରୁ ଯେଉଁ ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ମାଫ କର। ରାଜପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗର୍ବ କରି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିନାହଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ସ୍ୱାମୀ ଓ ଦେବତା ପରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।