ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ତାତ ! ତାତେତି ମଧୁରଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସ୍ଵଯମାଗତମ୍ । ଉପଗୁହ୍ଯ ଵଦିଷ୍ଯେ କଂ ଵତ୍ସ ! ଵତ୍ସେତି ସୌହୃଦାତ୍॥୮.

'ପୁଅ! ପୁଅ!'—ତୁ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଡାକି ଆସୁଥିଲୁ, ଏବେ କାହାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, 'ପୁଅ! ପୁଅ!' ବୋଲି ସ୍ନେହରେ ଡାକିବି?

କସ୍ଯ ଜାନୁପ୍ରଣୀତେନ ପିଙ୍ଗେନ କ୍ଷିତିରେଣୁନା । ମମୋତ୍ତରୀଯମୁତ୍ସଙ୍ଗଂ ତଥାଙ୍ଗଂ ମଲମେଷ୍ଯତି॥୮.

ଏବେ କାହାର ଗୋଡ଼, ପୃଥିବୀର ହଳଦି ଧୂଳିରେ ଲପେଟି, ମୋ ଉପରବସ୍ତ୍ର ଓ ଦେହକୁ ମେଳା କରିବ, ଯେପରି ତୁ କରୁଥିଲୁ?

ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗସମ୍ଭୂତୋ ମନୋହୃଦଯନନ୍ଦନଃ । ମଯା କୁପିତ୍ରା ହା ଵତ୍ସ ! ଵିକ୍ରୀତୋ ଯେନ ଵସ୍ତୁଵତ୍॥୮.

ମୋ ଦେହର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ମୋ ମନ ଓ ହୃଦୟର ଆନନ୍ଦ, ହାଁ, ପୁଅ! ରାଗରେ ତୁମକୁ ଜଣେ ଜିନିଷ ଭଳି ବିକ୍ରି କରିଦେଇଥିଲି।

ହୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମଶେଷଂ ମେ ସସାଧନଧନଂ ମହତ୍ । ଦୈଵାହିନା ନୃଶଂସେନ ଦଷ୍ଟୋ ମେ ତନଯସ୍ତତଃ॥୮.

ମୋ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ, ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇ, ଏବେ ମୋ ପୁଅକୁ ନିଷ୍ଠୁର ଭାଗ୍ୟର ସର୍ପ ଡ଼ସିଦେଲା।

ଅହଂ ଦୈଵାହିଦଷ୍ଟସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯାନନପଙ୍କଜମ୍ । ନିରୀକ୍ଷନ୍ନପି ଘୋରେଣ ଵିଷେଣାନ୍ଧୀକୃତୋଽଧୁନା॥୮.

ଭାଗ୍ୟର ସର୍ପ ଡ଼ସିଥିବା ମୋ ପୁଅଙ୍କ ମୁହଁର କମଳ ଦେଖି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିଷରେ ମୁଁ ଏବେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଛି।

ଏକମୁକ୍ତ୍ତଵା ତମାଦାଯ ବାଲକଂ ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଃ । ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ମୂର୍ଚ୍ଛଯା ନିପପାତ ହ॥୮.

ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମଣିପରି ପୁଅକୁ ଉଠାଇ, ରାଜା କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ତାକୁ ବାହୁଡ଼େ ଧରିଲେ, ଏବଂ ଅଚେତନ ହୋଇ ଅଚଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

; ରାଜପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ଅଯଂ ସ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସ୍ଵରେଣୈଵୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ଵିଦ୍ଵଜ୍ଜନମନଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ନ ସଂଶଯଃ॥୮.

ରାନୀ କହିଲେ: 'ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମହାପୁରୁଷ, କେବଳ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନାଯାଏ। ଏହି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ତଥାସ୍ଯ ନାସିକା ତୁଙ୍ଗା ଅଗ୍ରତୋଽଧୋମୁଖଂ ଗତା । ଦନ୍ତାଶ୍ଚ ମୁକୁଲପ୍ରଖ୍ଯାଃ ଖ୍ଯାତକୀର୍ତେର୍ମହାତ୍ମନଃ॥୮.

ତାଙ୍କର ନାକ ଉଚ୍ଚ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଦାନ୍ତ କୁଳିର କଳିକା ପରି—ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଖ୍ୟାତିର ଚିହ୍ନ।

ଶ୍ମଶାନମାଗତଃ କସ୍ମାଦଦ୍ଯୈଷ ସ ନରେଶ୍ଵରଃ । ଅପହାଯ ପୁତ୍ରଶୋକଂ ସାପଶ୍ଯତ୍ ପତିତଂ ପତିମ୍॥୮.

ଏହି ନରେଶ କାହିଁକି ଆଜି ଶ୍ମଶାନକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ପୁଅର ଶୋକକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।

ପ୍ରକୃଷ୍ଟା ଵିସ୍ମିତା ଦୀନା ଭର୍ତୃପୁତ୍ରାଧିପୀଡିତା । ଵୀକ୍ଷନ୍ତୀ ସା ତତୋଽପଶ୍ଯଦ୍ ଭର୍ତୃଦଣ୍ଡଂ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍॥୮.

ସେ ଭୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ପତି ଓ ପୁଅଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ତାପରେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ଦଣ୍ଡକୁ ଦେଖି ଘୃଣା ଅନୁଭବ କଲେ।

ଶ୍ଵପାକାର୍ହମତୋ ମୋହଂ ଜଗାମାଯତଲୋଚନା । ପ୍ରାପ୍ଯ ଚେତଶ୍ଚ ଶନକୈଃ ସଗଦ୍ଗଦମଭାଷତ॥୮.

ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଖି ମୋହରେ ଆବୃତ, ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶନେ ଶନେ ଚେତନା ଫେରିଲା ଓ କଣ୍ଠ ଭାରି କଥା କହିଲେ।

ଧିକ୍ ତ୍ଵାଂ ଦୈଵାତିକରୁଣାଂ ନିର୍ମର୍ଯାଦଂ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ । ଯେନାଯମମରପ୍ରଖ୍ଯୋ ନୀତୋ ରାଜା ଶ୍ଵପାକତାମ୍॥୮.

'ଧିକ୍ ତୁମେ, ନିଷ୍ଠୁର, ନିୟମହୀନ, ଘୃଣିତ ଭାଗ୍ୟ! ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅମର ସମାନ ରାଜା ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।'

ରାଜ୍ଯନାଶଂ ସୁହୃତ୍ତ୍ଯାଗଂ ଭାର୍ଯା-ତନଯଵିକ୍ରଯମ୍ । ପ୍ରାପଯିତ୍ଵାପି ନୋ କୁକ୍ତଶ୍ଚଣ୍ଡାଲୋଽଯଂ କୃତୋ ନୃପଃ॥୮.

ରାଜ୍ୟ ହାରାଇ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଛାଡ଼ି, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅକୁ ବିକ୍ରି କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ରାଜାକୁ ତୁମେ ଘୃଣିତ ଅପବିତ୍ର କରିଦେଲେ।

ହା ରାଜନ୍ ! ଜାତସନ୍ତାପାମିତ୍ଥଂ ମାଂ ଧରଣୀତଲାତ୍ । ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ନାଦ୍ଯ ପର୍ଯଙ୍କମାରୋହେତି କିମୁଚ୍ଯତେ॥୮.

ହା ରାଜନ୍ ! ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଅଛି, ଏହି ଭୂମିରୁ ଆଜି କିଏ ମୋତେ ଉଠାଇ ପୂର୍ବବତ୍ ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଉନାହାନ୍ତି ?

ନାଦ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ତେ ଛତ୍ରଂ ଭୃଙ୍ଗାରମଥଵା ପୁନଃ । ଚାମରଂ ଵ୍ଯଜନଞ୍ଚାପି କୋଽଯଂ ଵିଧିଵିପର୍ଯଯଃ॥୮.

ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଛତା, ଭୃଙ୍ଗାର କିମ୍ବା ଚାମର ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଏମିତି ପରିବର୍ତ୍ତନ କାହିଁକି ହେଲା ?

ଯସ୍ଯାଗ୍ରେ ଵ୍ରଜତଃ ପୂର୍ଵଂ ରାଜାନୋ ଭୃତ୍ଯତାଂ ଗତାଃ । ସ୍ଵୋତ୍ତରୀଯୈରକୁର୍ଵନ୍ତ ନୀରଜସ୍କଂ ମହୀତଲମ୍॥୮.

ଯାହାଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଦାସ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଉପର ଚାଦର ଦେଇ ମାଟିରୁ ଧୂଳି ପୋଖାଇ ଦେଉଥିଲେ।

ସୋଽଯଂ କପାଲସଂଲଗ୍ନ-ଘଟୀଘଟନିରନ୍ତରେ । ମୃତନିର୍ମାଲ୍ଯସୂତ୍ରାନ୍ତର୍ଗୂଗ୍କେଶେ ସୁଦାରୁଣେ॥୮.

ଏବେ ଗଳାରେ ଖପର ଲଗାଇ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମାଟିର ମଣିକା ଝୁଲାଇ, ମୃତ ଦେହର ଅବଶିଷ୍ଟ ଲଗା ଚୁଲି ସହିତ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।

ଵସାନିସ୍ଯନ୍ଦସଂଶୁଷ୍କ-ମହୀପୁଟକମଣ୍ଡିତେ । ଭସ୍ମାଙ୍ଗାରାର୍ଧଦଗ୍ଧାସ୍ଥି-ମଜ୍ଜାସଙ୍ଘଟ୍ଟଭୀଷଣେ॥୮.

ଚର୍ବି ଝରି ଶୁଖିଯାଇଥିବା ମାଟି ଲଗାଇ, ଅର୍ଧଦଗ୍ଧ ଅସ୍ଥି, ଭସ୍ମ, ମଜ୍ଜା ଲଗି ଦେହକୁ ଭୟଙ୍କର କରିଛି।

ଗୃଧ୍ର-ଗୋମାଯୁନାଦାର୍ତନଷ୍ଟକ୍ଷୁଦ୍ରଵିହଙ୍ଗମେ । ଚିତାଧୂମାତତିରୁଚା ନୀଲୀକୃତଦିଗନ୍ତରେ॥୮.

ଗୃଧ୍ର ଓ ଶୃଗାଳର ଚିତ୍କାରରେ ଭୟଭୀତ, ଛୋଟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଚିତାର ଧୂଆଁରେ ଦିଗନ୍ତ କଳା ହୋଇଯାଇଛି।

କୁଣପାସ୍ଵାଦନମୁଦା ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟନିଶାଚରେ । ଚରତ୍ଯମେଧ୍ଯେ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ମଶାନେ ଦୁଃ ଖପୀଡିତଃ॥୮.

ମୃତ ଦେହ ଖାଇ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ପଶୁମାନେ ଖୁସି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ରାଜା ଏବେ ଅପବିତ୍ର ଶ୍ମଶାନରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ କଣ୍ଠଂ ରାଜ୍ଞୋ ନୃପାତ୍ମଜା । କଷ୍ଟଶୋକଶତାଧାରା ଵିଲଲାପାର୍ତଯା ଗିରା॥୮.

ଏଭଳି କହି ରାଜାଙ୍କ ଜଣେ ଝିଅ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶତଶତ ଦୁଃଖରେ ଭିଜି, ବେଦନାଭରା କଣ୍ଠରେ କନ୍ଦିଲେ।

; ରାଜପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ରାଜନ୍ ! ସ୍ଵପ୍ନୋଽଥ ତଥ୍ଯଂ ଵା ଯଦେତନ୍ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ । ତତ୍ କଥ୍ଯତାଂ ମହାଭାଗ ମନୋ ଵୈ ମୁହ୍ଯତେ ମମ॥୮.

ରାଜପତ୍ନୀ କହିଲେ — ରାଜନ୍ ! ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ କି ତଥ୍ୟ ? ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି, ଦୟାକରି ସଠିକ୍ କହନ୍ତୁ।

ଯଦ୍ଯେତଦେଵଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନାସ୍ତି ଧର୍ମେ ସହାଯତା । ତଥୈଵ ଵିପ୍ରଦେଵାଦିପୂଜନେ ପାଲନେ ଭୁଵଃ॥୮.

ଯଦି ଏହିପରି ଘଟିଛି, ଧର୍ମରେ କୌଣସି ସହାୟତା ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଭୂମିର ସେବାରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ରକ୍ଷା ନାହିଁ।

ନାସ୍ତି ଧର୍ମଃ କୁତଃ ସତ୍ଯମାର୍ଜଵଂ ଚାନୃଶଂସତା । ଯତ୍ର ତ୍ଵଂ ଧର୍ମପରମଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯାଦଵରୋପିତଃ॥୮.

ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ସରଳତା କିମ୍ବା ଦୟା କିଛି ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଇଗଲେ।

ଇତି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଶ୍ଵସ୍ଯୋଷ୍ଣଂ ସଗଦ୍ଗଦମ୍ । କଥଯାମାସ ତନ୍ଵଙ୍ଗ୍ଯା ଯଥା ପ୍ରାପ୍ତା ଶ୍ଵପାକତା॥୮.

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଳ୍ପାଙ୍ଗୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ରୁଦିତ୍ଵା ସାପି ସୁଚିରଂ ନିଶ୍ଵସ୍ଯୋଷ୍ଣଞ୍ଚ ଦୁଃ ଖିତା । ସ୍ଵପୁତ୍ରମରଣଂ ଭୀରୁର୍ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍॥୮.

ସେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲୁହ ଝାଡି, ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଭୟରେ ନିଜ ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ଘଟିଥିଲା କହିଲେ।

; ରାଜୋଵାଚ ପ୍ରିଯେ ! ନ ରୋଚଯେ ଦୀର୍ଘଂ କାଲଂ କ୍ଲେଶମୁପାସିତୁମ୍ । ନାତ୍ମାଯତ୍ତଶ୍ଚ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ପଶ୍ଯ ମେ ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯତାମ୍॥୮.

ରାଜା କହିଲେ — ପ୍ରିୟେ ! ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ଚାହେଁନି; ମୋର ଭାଗ୍ୟ ମୋ ହାତରେ ନୁହେଁ, ଦେଖ ମୋର ଅପସ୍ତିତି।

ଚଣ୍ଡାଲେନାନନୁଜ୍ଞାତଃ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ଜ୍ଵଲନଂ ଯଦି । ଚଣ୍ଡାଲଦାସତାଂ ଯାସ୍ଯେ ପୁନରପ୍ଯନ୍ଯଜନ୍ମନି॥୮.

ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଅନୁମତି ଛାଡି ଯଦି ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଆଉ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ପୁଣି ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଦାସ ହେବି।

ନରକେ ଚ ତପିଷ୍ଯାମି କୋଟକଃ କୃମିଭୋଜନଃ । ଵୈତରଣ୍ଯାଂ ମହାପୂଯ-ଵସାସୃକ୍-ସ୍ନାଯୁପିଚ୍ଛିଲେ॥୮.

ନରକରେ ମୁଁ କୀଟମାନେ ଖାଇବେ, ବଡ଼ ପୁୟ, ରକ୍ତ, ଚର୍ବି, ଓ ନାଡିରେ ପ୍ରବାହିତ ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ପୀଡିତ ହେବି।