ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଶକ୍ର ଉଵାଚ ତତଃ କଥାନ୍ତରେ ଶକ୍ରସ୍ତମୁଵାଚ ମହାମୁନିମ୍ । ଦେହ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ନୃତ୍ଯତାମାସାଂ ତଵ ଯାଭିମତେତି ଵୈ॥୧.

ଶକ୍ର କହିଲେ — ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଶକ୍ର ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଏଠାରେ ଯେଉଁ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନା ତୁମର ଭଲ ଲାଗେ, ତାଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ।'

ରମ୍ଭା ଵା କର୍କଶା ଵାଥ ଉର୍ଵଶ୍ଯଥ ତିଲୋତ୍ତମା । ଘୃତାଚୀ ମେନକା ଵାପି ଯତ୍ର ଵା ଭଵତୋ ରୁଚିଃ॥୧.

ରମ୍ଭା, କର୍କଶା, ଉର୍ବଶୀ, ତିଲୋତ୍ତମା, ଘୃତାଚୀ କିମ୍ବା ମେନକା — ଯାହା ଉପରେ ତୁମର ରୁଚି, ସେଉଁଠି ଆଦେଶ ଦିଅ।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵଚୋ ଶକ୍ରସ୍ଯ ନାରଦଃ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯାପ୍ସରସଃ ପ୍ରାହ ଵିନଯାଵନତାଃ ସ୍ଥିତାଃ॥୧.

ଶକ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଭାବିବା ପରେ, ନମ୍ରତାରେ ଦାଡ଼ିଥିବା ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଯୁଷ୍ମାକମିହ ସର୍ଵାସାଂ ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣାଧିକମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯତେ ଯା ତୁ ସା ନୃତ୍ଯତୁ ମମାଗ୍ରତଃ॥୧.

ଏଠାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ନିଜକୁ ରୂପ, ଉଦାରତା ଓ ଗୁଣରେ ଅଧିକ ଭାବେ ଭାବେ, ସେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ କରୁ।

ଗୁଣରୂପଵିହୀନାଯାଃ ସିଦ୍ଧିର୍ନାଟ୍ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଵୈ । ଚାର୍ଵଧିଷ୍ଠାନଵନ୍ନୃତ୍ଯଂ ନୃତ୍ଯମନ୍ଯଦ୍ଵିଡମ୍ବନମ୍॥୧.

ଯାହାଠାରେ ଗୁଣ ଓ ରୂପ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟରେ ସଫଳତା ମିଳେନାହିଁ; ଯେପରି ଭଲ ଆଧାର ଛାଡ଼ି ନୃତ୍ୟ କଲେ, ସେ ନୃତ୍ୟ ମାନେ ଅନ୍ୟର ଅନୁକରଣ ମାତ୍ର।

ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ଚ ଏକୈକାସ୍ତା ନତାସ୍ତତଃ । ଅହଂ ଗୁଣାଧିକା ନ ତ୍ଵଂ ନ ତ୍ଵଂ ଚାନ୍ଯାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍॥୧.

ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁଣବତୀ, ତୁମେ ନୁହଁ; ଆଉ କେହି ମଧ୍ୟ ନୁହଁ,' ଏଭଳି ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜେ ନିଜେ କହିଲେ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତାସାଂ ସଂଭ୍ରମମାଲୋକ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ପାକଶାସନଃ । ପୃଚ୍ଛ୍ଯତାଂ ମୁନିରିତ୍ଯାହ ଵକ୍ତା ଯାଂ ଵୋ ଗୁଣାଧିକାମ୍॥୧.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି, ଭଗବାନ ବଜ୍ରଧାରୀ କହିଲେ, 'ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାର; ସେ କହିଦେବେ କିଏ ଅଧିକ ଗୁଣବତୀ।'

ଶକ୍ରଚ୍ଛନ୍ଦାନୁଯାତାଭିଃ ପୃଷ୍ଟସ୍ତାଭିଃ ସନାରଦଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ଯତ୍ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଜୈମିନେ ତନ୍ନିବୋଧ ମେ॥୧.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ, ସେମାନେ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ତେବେ ନାରଦ କହିଥିବା ଯାହା, ହେ ଜୟମିନି, ସେଥିରେ ମନ ଦେ।

ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଂ ଯା ଵଃ କ୍ଷୋଭଯତେ ବଲାତ୍ । ଦୁର୍ଵାସସଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତାଂ ଵୋ ମନ୍ଯେ ଗୁଣାଧିକାମ୍॥୧.

ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ତପସ୍ୟାରତ ମହାମୁନି ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଜୋରକରି ବିଚଳିତ କରିପାରିବ, ମୁଁ ସେଠିକୁ ଅଧିକ ଗୁଣବତୀ ଭାବେ ମନେ କରେ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵା ଵେପତକନ୍ଧରାଃ । ଅଶକ୍ଯମେତଦସ୍ମାକମିତି ତାଶ୍ଚକ୍ରିରେ କଥାଃ॥୧.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗଳା କମ୍ପିଗଲା; 'ଏହା ଆମ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ,' ବୋଲି ସେମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।

ତତ୍ରାପ୍ସରା ଵପୁର୍ନାମ ମୁନିକ୍ଷୋଭଣଗର୍ଵିତା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଦ୍ଯ ଯାସ୍ଯାମି ଯତ୍ରାସୌ ସଂସ୍ଥିତୋ ମୁନିଃ॥୧.

ସେଠାରେ ଏକ ଅପ୍ସରା, ନାଁ ଥିଲା ବପୁ, ମୁନିମାନେକୁ ବିଚଳିତ କରିବାରେ ଗର୍ବିତ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମୁନି ଅଛନ୍ତି।'

ଅଦ୍ଯ ତଂ ଦେହଯନ୍ତାରଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯଵାଜିନମ୍ । ସ୍ମରଶସ୍ତ୍ରଗଲଦ୍ରଶ୍ମିଂ କରିଷ୍ଯାମି କୁସାରଥିମ୍॥୧.

ଆଜି, ମୁଁ କାମଦେବଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ, ଯାହାଙ୍କ ଶର ରତିର ରସରେ ଭିଜା, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ମୁନିଙ୍କୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ବଶ କରିଦେବି।

ବ୍ରହ୍ମା ଜନାର୍ଦନୋ ଵାପି ଯଦି ଵା ନୀଲଲୋହିତଃ । ତମପ୍ଯଦ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି କାମବାଣକ୍ଷତାନ୍ତରମ୍॥୧.

ବ୍ରହ୍ମା, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କିମ୍ବା ନୀଳକଣ୍ଠ ହେଉନ୍ତୁ, ଏହି ଦିନ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାମବାଣରେ ଆହତ କରିପାରିବି।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଜଗାମାଥ ପ୍ରାଲେଯାଦ୍ରିଂ ଵପୁସ୍ତଦା । ମୁନେସ୍ତପଃ ପ୍ରଭାଵେଣ ପ୍ରଶାନ୍ତଶ୍ଵାପଦାଶ୍ରମମ୍॥୧.

ଏଭଳି କହି, ବପୁ ସେତେବେଳେ ହିମପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ।

ସ ପୁଂସ୍କୋକିଲମାଧୁର୍ଯା ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସ ମହାମୁନିଃ । କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ସ୍ଥିତା ତସ୍ମାଦଗାଯତ ଵରାପ୍ସରାଃ॥୧.

ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମହାମୁନି ରହୁଥିଲେ, ପୁରୁଷ କୋଇଲିର ଗୀତର ମାଧୁର୍ୟ ପରି, ସେଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୂରତାରେ ଦଢ଼ି ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତଦ୍ଗୀତଧ୍ଵନିମାକର୍ଣ୍ଯ ମୁନିର୍ଵିସ୍ମିତମାନସଃ । ଜଗାମ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସା ବାଲା ରୁଚିରାନନା॥୧.

ସେ ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ମୁନିଙ୍କ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ଝିଅ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ମୁନିଃ ସଂସ୍ତଭ୍ଯ ମାନସମ୍ । କ୍ଷୋଭଣାଯାଗତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୋପାମର୍ଷସନ୍ଵିତଃ॥୧.

ସେ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଦେଖି, ମୁନି ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ବିଚଳିତ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଉଵାଚେଦଂ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ମହର୍ଷିସ୍ତାଂ ମହାତପାଃ॥୧.

ତାପରେ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି, ସେଠି ଥିବା ଅପ୍ସରାକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଦୁଃ ଖାର୍ଜିତସ୍ଯେହ ତପସୋ ଵିଧ୍ନକାରଣାତ୍ । ଆଗତାସି ମଦୋନ୍ମତ୍ତେ ମମ ଦୁଃ ଖାଯ ଖେଚରି॥୧.

ଏଠାରେ ମୋର କଷ୍ଟରେ ଅର୍ଜିତ ତପସ୍ୟାକୁ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ, ହେ ଆକାଶଚାରିଣୀ, ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଆସିଛ, ଏଥିରେ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଲୁ।

ତସ୍ମାତ୍ ସୁପର୍ଣଗୋତ୍ରେ ତ୍ଵଂ ମତ୍କ୍ରୋଧକଲୁଷୀକୃତା । ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଦୁଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞେ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣି ଷୋଡଶ॥୧.

ତେଣୁ, ମୋର କ୍ରୋଧରେ ଦୂଷିତ ହୋଇ, ହେ ମୂଢ଼ା, ତୁମେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ବଂଶରେ ଛଅଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେବ।

ନିଜରୂପଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପକ୍ଷିଣୀରୂପଧାରିଣୀ । ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ ଚ ତନଯା ଜନିଷ୍ଯନ୍ତେଽଧମାପ୍ସରାଃ॥୧.

ନିଜ ରୂପ ଛାଡ଼ି, ପକ୍ଷୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁମେ ଚାରିଜଣ ଛୁଆ ଜନ୍ମ ଦେବ, ହେ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।

ଅପ୍ରାପ୍ଯ ତେଷୁ ଚ ପ୍ରୀତିଂ ଶସ୍ତ୍ରପୂତା ପୁନର୍ଦିଵି । ଵାସମାପ୍ସ୍ଯସି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନୋତ୍ତରଂ ତେ କଥଞ୍ଚନ॥୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ନ ପାଇ, ଏହି ଦଣ୍ଡରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିବ; ତୁମେ କେବେ ମୁଁଠାରେ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ।

ଇତି ଵଚନମସହ୍ଯଂ କୋପସଂରକ୍ତଦୃଷ୍ଟିଶ୍ ଚଲକଲବଲଯାଂ ତାଂ ମାନିନୀଂ ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା । ତରଲତରତରଙ୍ଗାଂ ଗାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରଥିତଗୁଣଗଣୌଘାଂ ସଂପ୍ରଯାତାଃ ଖଗଙ୍ଗାମ୍॥୧.

ଏହି ଅସହ୍ୟ ଶାପ ଦେଇ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା ମୁନି ତାହାକୁ କମ୍ପିଥିବା ଗର୍ବିତାକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ସେ, ମନ ତରଙ୍ଗିତ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଗୁଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।

; ଧର୍ମପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେତି ରାଜର୍ଷିରାସୀତ୍ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁରା । ଧର୍ମାତ୍ମା ପୃଥିଵୀପାଲଃ ପ୍ରୋଲ୍ଲସତ୍କୀର୍ତିରୁତ୍ତମଃ॥୭.

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏକ ସମୟରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମହାନ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଚମକୁଥିଲା।

ନ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନ ଚ ଵ୍ଯାଧିର୍ନାକାଲମରଣଂ ନୃଣାମ୍ । ନାଧର୍ମରୁଚଯଃ ପୌରାସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଶାସତି ପାର୍ଥିଵେ॥୭.

ତାଙ୍କର ଶାସନକାଳରେ ଲୋକମାନେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ରୋଗ ବା ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିନଥିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୌରମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନଥିଲେ।

ବଭୂଵୁର୍ନ ତଥୋନ୍ମତ୍ତା ଧନ-ଵୀର୍ଯ-ତପୋମଦୈଃ । ନାଜାଯନ୍ତ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୈଵ କାଶ୍ଚିଦପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନାଃ॥୭.

ସେଠାରେ କେହି ଧନ, ଶକ୍ତି ବା ତପସ୍ୟାର ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହେଉନଥିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଝିଅ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନରେ ଜନ୍ମ ନେଉନଥିଲେ।

ସ କଦାଚିନ୍ମହାବାହୁରରଣ୍ଯେଽନୁସରନ୍ ମୃଗମ୍ । ଶୁଶ୍ରାଵ ଶବ୍ଦମସକୃତ୍ ତ୍ରାଯସ୍ଵେତି ଚ ଯୋଷିତାମ୍॥୭.

ଏକ ଦିନ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ ରାଜା ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମୃଗକୁ ଧାଉଥିବା ବେଳେ, ବାରମ୍ବାର ଝିଅମାନଙ୍କର 'ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ।

ସ ଵିହାଯ ମୃଗଂ ରାଜା ମା ଭୈଷୀରିତ୍ଯଭାଷତ । ମଯି ଶାସତି ଦୁର୍ମେଧାଃ କୋଽଯମନ୍ଯାଯଵୃତ୍ତିମାନ୍॥୭.

ସେ ମୃଗକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, 'ଭୟ କରିନାହଁ' ବୋଲି କହିଲେ; ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଶାସନ କରୁଛି, ସେଠି ଏମିତି ଅନ୍ୟାୟ କିଏ କରିପାରିବ?

ତତ୍କ୍ରନ୍ଦିତାନୁସାରୀ ଚ ସର୍ଵାରମ୍ଭଵିଘାତକୃତ୍ । ଏକସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରୌଦ୍ରୋ ଵିଘ୍ନରାଟ୍ ସମଚିନ୍ତଯତ୍॥୭.

ସେ ଚିତ୍କାରର ଶବ୍ଦକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ବାଧାର କାରଣ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।