ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵାସ୍ତାସ୍ତେନ ସମ୍ଭୁକ୍ତା ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣି ଦ୍ଵାଦଶ । ଅତୀତେ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵର୍ଷ ନୀଯମାନୋ ଭଟୈର୍ବଲାତ୍॥୮.

ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଅନୁଭବ କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ଭୂତମାନେ ଜୋରକରି ଟାଣି ନେଯାଉଥିଲେ ।

ଯମଂ ସୋଽପଶ୍ଯଦାକାରାଦୁଵାଚ ଚ ନରାଧିପମ୍ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ କୋପୋଽଯଂ ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯୋ ମହାତ୍ମନଃ॥୮.

ସେ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଯମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମାଙ୍କ ରୋଷ, ଯାହାକୁ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ ।'

ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତେ ମୃତ୍ଯୁମପି ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ସ କୌଶିକଃ । ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମାନୁଷଂ ଲୋକଂ ଦୁଃ ଖଶେଷଞ୍ଚ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଵୈ । ଗତସ୍ଯ ତତ୍ର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରେଯସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି॥୮.

'ସେ କୌଶିକ ତୁମର ପୁଅଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଘଟାଇଦେବେ । ଏବେ ତୁମେ ମାନବ ଲୋକକୁ ଯାଅ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କର; ଏଠାରୁ ଯିବା ପରେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ ।'

ଵ୍ଯତୀତେ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵର୍ଷେ ଦୁଃ ଖସ୍ଯାନ୍ତେ ନରାଧିପଃ । ଅନ୍ତରୀକ୍ଷାଚ୍ଚ ପତିତୋ ଯମଦୂତୈଃ ପ୍ରଣୋଦିତଃ॥୮.

ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶେଷରେ ଯମଦୂତମାନେ ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ ।

ପତିତୋ ଯମଲୋକାଚ୍ଚ ଵିବୁଦ୍ଧୋ ଭଯସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ । ଅହୋ କଷ୍ଟମିତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା କ୍ଷତେ କ୍ଷାରାଵସେଵନମ୍॥୮.

ଯମଲୋକରୁ ପଡ଼ି ଭୟରେ ଉଠିବା ସମୟରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖ!' ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଘାତରେ କ୍ଷାର ଲଗାଇଲେ ।

ସ୍ଵପ୍ନେ ଦୁଃ ଖଂ ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଯସ୍ଯାନ୍ତୋ ନୋପଲଭ୍ଯତେ । ସ୍ଵପ୍ନେ ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ଯତ୍ତୁ କିଂ ନୁ ମେ ଦ୍ଵାଦଶାଃ ସମାଃ॥୮.

ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଦେଖିଥିଲେ, ଯାହାର ଶେଷ ମିଳୁନଥିଲା; ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନରେ କଣ ଦେଖିଲି? ମୋ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ସତରେ କଟିଗଲା କି?'

ଗତେତ୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ ତତ୍ରସ୍ଥାନ୍ ପୁକ୍କସାଂସ୍ତୁ ସ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ । ନେତ୍ଯୁଚୁଃ କେଚିତ୍ ତତ୍ରସ୍ଥା ଏଵମେଵାପରେଽବ୍ରୁଵନ୍॥୮.

ସେ ଭୟରେ ସେଠାରେ ଥିବା ପୁକ୍କସମାନେଠାରେ ପଚାରିଲେ: 'ଏହା ଶେଷ ହେଲା କି?' କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, 'ନା', ଆଉ କିଛି କହିଲେ, 'ହଁ, ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି' ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃ ଖୀ ତଦା ରାଜା ଦେଵାନ୍ ଶରଣମୀଯିଵାନ୍ । ସ୍ଵସ୍ତି କୁର୍ଵନ୍ତୁ ମେ ଦେଵାଃ ଶୈଵ୍ଯାଯା ବାଲକସ୍ଯ ଚ॥୮.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ । ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ — ଦେବତାମାନେ ମୋର ଏବଂ ଶୈବ୍ୟାଙ୍କ ପିଲାର ଭଲ ହେଉ ।

ନମୋ ଧର୍ମାଯ ମହତେ ନମଃ କୃଷ୍ଣାଯ ଵେଧସେ । ପରାଵରାଯ ଶୁଦ୍ଧାଯ ପୁରାଣାଯାଵ୍ଯଯାଯ ଚ॥୮.

ବଡ଼ ଧର୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସବୁଠୁ ତଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ପୁରୁଣା ଓ ଅବିନାଶୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ ।

ନମୋ ବୃହସ୍ପତେ ତୁଭ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ଵାସଵାଯ ଚ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜା ତୁ ଯୁକ୍ତଃ ପୁକ୍କସକର୍ମଣି॥୮.

ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବାସବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର । ଏପରି କହି ରାଜା ଅଛୁତଙ୍କ କାମରେ ଲାଗିଗଲେ ।

ଶଵାନାଂ ମୂଲ୍ଯକରଣେ ପୁନର୍ନଷ୍ଟସ୍ମୃତିର୍ଯଥା । ମଲିନୋ ଜଟିଲଃ କୃଷ୍ଣୋ ଲକୁଟୀ ଵିହ୍ଵଲୋ ନୃପଃ॥୮.

ମୃତଦେହ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଦମ୍ଭ ନେଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ପୁଣି ହରାଇଗଲା; ମେଳା, ଜଟାଧାରୀ, କଳା, ଲଠି ଧରିଥିବା ଏହି ରାଜା ଭ୍ରମିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ ।

ନୈଵ ପୁତ୍ରୋ ନ ଭାର୍ଯା ତୁ ତସ୍ଯ ଵୈ ସ୍ମୃତିଗୋଚରେ । ନଷ୍ଟୋତ୍ସାହୋ ରାଜ୍ଯନାଶାତ୍ ଶ୍ମଶାନେ ନିଵସଂସ୍ତଦା॥୮.

ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ପୁଅ କିମ୍ବା ଭାର୍ଯ୍ୟା କେହି ଥିଲେ ନାହିଁ; ରାଜ୍ୟ ହାରାଇ ଉତ୍ସାହ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ଶ୍ମଶାନରେ ରହୁଥିଲେ ।

ଅଥାଜଗାମ ସ୍ଵସୁତଂ ମୃତମାଦାଯ ଲାପିନୀ । ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ପଦଷ୍ଟଂ ହି ବାଲକମ୍॥୮.

ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ ପୁଅକୁ ନେଇ ଆସିଲେ; ସେହି ଶିଶୁ ସାପ ଡସିଥିଲେ ।

ହା ଵତ୍ସ ! ହା ପୁତ୍ର ! ଶିଶୋ ! ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଦତୀ ମୁହୁଃ । କୃଶା ଵିଵର୍ଣା ଵିମନାଃ ପାଂଶୁଧ୍ଵସ୍ତଶିରୋରୁହା॥୮.

'ହା ପୁଅ! ହା ଶିଶୁ!' ବାରମ୍ବାର କହି କହି ସେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ଦୁଃଖରେ ଶରୀର ଶୁଖିଗଲା, ମୁହଁ ମଲିନ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଚୁଲି ଧୁଳିରେ ମେଳା ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

; ରାଜପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ହା ରାଜନ୍ନଦ୍ଯ ବାଲଂ ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯ ସୋମଂ ମହୀତଲେ । ରମମାଣଂ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୁଷ୍ଟାହିନା ମୃତମ୍॥୮.

ରାଣୀ କହିଲେ — 'ହା ରାଜା! ଆଜି ତୁମେ ତୁମର ପୁଅ ସୋମାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖ; ଯେଉଁ ଶିଶୁ କେତେବେଳେ ଖେଳୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ଦୁଷ୍ଟ ସାପର କାଟରେ ମରିଛି ।'

ତସ୍ଯା ଵିଲାପଶବ୍ଦଂ ତମାକର୍ଣ୍ଯ ସ ନରାଧିପଃ । ଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋଽତ୍ରେତି ଭଵିତା ମୃତକମ୍ବଲଃ॥୮.

ତାଙ୍କର କାନ୍ଦଣିର ସବ୍ଦ ଶୁଣି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଶେଉଁଠାରେ ଗଲେ; ସେ ଏବେ ମୃତଦେହ ଢାକିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ ।

ସ ତାଂ ରୋରୁଦତୀଂ ଭାର୍ଯାଂ ନାଭ୍ଯଜାନାତ୍ତୁ ପାର୍ଥିଵଃ । ଚିରପ୍ରଵାସସନ୍ତପ୍ତାଂ ପୁନର୍ଜାତାମିଵାବଲାମ୍॥୮.

ସେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ରାଜା ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଶୁଖିଗଲା, ନବଜନ୍ମିତ ଶିଶୁ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ ।

ସାପି ତଂ ଚାରୁକେଶାନ୍ତଂ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଟାଲକମ୍ । ନାଭ୍ଯଜାନାନ୍ନୃପସୁତା ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷୋପମଂ ନୃପମ୍॥୮.

ସେ ଭି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଚୁଲି ପୂର୍ବରୁ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା, ଏବେ ଜଟା ହୋଇଯାଇଛି; ଶୁଖିଗଲା ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ ।

ସୋଽପି କୃଷ୍ଣପଟେ ବାଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଶୀଵିଷପୀଡିତମ୍ । ନରେନ୍ଦ୍ରଲକ୍ଷଣୋପେତଂ ଚିନ୍ତାମାପ ନରେଶ୍ଵରଃ॥୮.

ସେ ଭି କଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ମୃତ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ, ସାପ ଦସିଥିଲା, ରାଜସିକ ଚିହ୍ନ ଥିଲା; ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।

ଅହୋ କଷ୍ଟଂ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କସ୍ଯାପ୍ଯେଷ କୁଲେ ଶିଶୁଃ । ଜାତୋ ନୀତଃ କୃତାନ୍ତେନ କାମପ୍ଯାଶାଂ ଦୁରାତ୍ମନା॥୮.

ହା ଦୁଃଖ! କେଉଁ ଘରର ଏହି ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବେ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇଗଲେ, କେଉଁ ଆଶାକୁ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲା?

ଏଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ମେ ବାଲଂ ମାତୁରୁତ୍ସଙ୍ଗଶାଯିନମ୍ । ସ୍ମୃତିମଭ୍ଯାଗତୋ ବାଲୋ ରୋହିତାଶ୍ଵୋଽବ୍ଜଲୋଚନଃ॥୮.

ମାଆଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ଶିଶୁକୁ ଶୁଏଇଥିବା ଦେଖି, ମୋ ନିଜ ପୁଅ ରୋହିତାଶ୍ୱଙ୍କୁ ମୁଁ ମନେପକାଇଲି, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅମଳ କମଳ ପରି ।

ସୋଽପ୍ଯେତାମେଵ ମେ ଵତ୍ସୋ ଵଯୋଽଵସ୍ଥାମୁପାଗତଃ । ନୀତୋ ଯଦି ନ ଘୋରେଣ କୃତାନ୍ତେନାତ୍ମନୋ ଵଶମ୍॥୮.

ସେ ମୋ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଯଦି ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇନଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଏହି ବୟସରେ ଅଛନ୍ତି ।

; ରାଜପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ହା ଵତ୍ସ ! କସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଅପଧ୍ଯାନାଦିଦଂ ମହତ୍ । ଦୁଃ ଖମାପତିତଂ ଘୋରଂ ଯସ୍ଯାନ୍ତୋ ନୋପଲଭ୍ଯତେ॥୮.

ରାଣୀ କହିଲେ — 'ହା ପୁଅ! କେଉଁ ଅପବିତ୍ର ମନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ଯାହାର ଶେଷ ମିଳୁନାହିଁ?'

ହା ନାଥ ! ରାଜନ୍ ! ଭଵତା ମାମନାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଦୁଃ ଖିତାମ୍ । କ୍ଵାପି ସନ୍ତିଷ୍ଠତା ସ୍ଥାନେ ଵିଶ୍ରବ୍ଧଂ ସ୍ଥୀଯତେ କଥମ୍॥୮.

ହା ପ୍ରଭୁ! ହା ରାଜା! ମୋତେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅଛି; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ଜଣେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିପାରିବେ?

ରାଜ୍ଯନାଶଃ ସୁହୃତ୍ତ୍ଯାଗୋ ଭାର୍ଯାତନଯଵିକ୍ରଯଃ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ କିଂ ଵିଧେ ! ନ କୃତଂ ତ୍ଵଯା॥୮.

ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବା, ବନ୍ଧୁମାନେ ଛାଡ଼ିଯିବା, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅକୁ ବେଚିଦେବା — ହେ ଭାଗ୍ୟ! ତୁମେ ରାଜା ଋଷି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କଣ ଛାଡ଼ି ରଖିଛ?

ଇତି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ସ୍ଵସ୍ଥାନତଶ୍ଚ୍ଯୁତଃ । ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାଯ ଦଯିତାଂ ପୁତ୍ରଞ୍ଚ ନିଧନଂ ଗତମ୍॥୮.

ସେ ନାରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ; ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟା ଓ ପୁଅଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ଚିହ୍ନିପାରିଲେ।

କଷ୍ଟଂ ଶୈଵ୍ଯେଯମେଷା ହି ସ ବାଲୋଽଯମିତୀରଯନ୍ । ରୁରୋଦ ଦୁଃ ଖସନ୍ତପ୍ତୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାମଭିଜଗାମ ଚ॥୮.

ସେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, 'ହାଁ, ଏହି ଶୈବ୍ୟା, ଏହି ମୋ ପୁଅ', ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଭାସି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ, ପରେ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।

ସା ଚ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାଯ ତାମଵସ୍ଥାମୁପାଗତମ୍ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତା ନିପପାତାର୍ତା ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟା ଧରଣୀତଲେ॥୮.

ସେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଚିହ୍ନି, ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଅଚଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

ଚେତଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ରାଜପତ୍ନୀ ଚ ତୈ ସମମ୍ । ଵିଲେପତୁଃ ସୁସନ୍ତପ୍ତୌ ଶୋକଭାରାଵପୀଡିତୌ॥୮.

ପରେ ରାଜା ଓ ରାନୀ ଦୁହେଁ ହୁଁଚି ଆସି, ଭାରି ଶୋକରେ ଭାସି, ଏକାଠି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।