ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ତତ୍ର ସ୍ଥିତସ୍ଯ ତସ୍ଯାପି ରାଜ୍ଯଂ ଦ୍ଯୂତେନ ହାରିତମ୍ । ଭାର୍ଯା ହୃତା ଚ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସ ଚୈକାକୀ ଵନଂ ଗତଃ॥୮.

ସେଠାରେ ଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଜୁଆରେ ହାରିଗଲା । ତାଙ୍କର ଜଣେ ଝିଅ ଓ ପୁଅ ନେଇଯିବାଗଲେ, ଏବଂ ସେ ଏକାକୀ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ ।

ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ ସ ସିଂହଂ ଵୈ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯଂ ଭଯାଵହମ୍ । ବିଭକ୍ଷଯିଷୁମାଯାତଂ ଶରଭେଣ ସମନ୍ଵିତମ୍॥୮.

ସେଠାରେ ସେ ଜଣେ ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଖୋଲାମୁହଁରେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆସୁଥିଲା, ଏବଂ ସେଠି ଏକ ଶରଭ ମଧ୍ୟ ଥିଲା ।

ପୁନଶ୍ଚ ଭକ୍ଷିତଃ ସୋଽପି ଭାର୍ଯାଂ ଶୋଚିତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ହା ଶୈଵ୍ଯେ ! କ୍ଵ ଗତାସ୍ଯଦ୍ଯ ମାମିହାପାସ୍ଯ ଦୁଃ ଖିତମ୍॥୮.

ପୁଣି ସେ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦିଆଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଝିଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହା ଶୈବ୍ୟେ! ତୁମେ ଏଠାରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲ, ମୋତେ ଏଠି ଦୁଃଖରେ ଛାଡିଦେଲୁ?'

ଅପଶ୍ଯତ୍ ପୁନରେଵାପି ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ଵଂ ସହପୁତ୍ରକାମ୍ । ତ୍ରାଯସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କିଂ ଦ୍ଯୂତେନ ତଵ ପ୍ରଭୋ॥୮.

ପୁଣି ସେ ନିଜ ଝିଅକୁ ପୁଅ ସହିତ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ କହୁଥିଲେ: 'ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଅ! ମହାରାଜ, ତୁମର ଜୁଆରେ କଣ ହେଲା?'

ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଶୋଚ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭର୍ଯଂଯା ଶୈଵ୍ଯଯା ସହ । ସ ନାପଶ୍ଯତ୍ ପୁନରପି ଧାଵମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ॥୮.

ତୁମର ପୁଅ ଏବଂ ଝିଅ ଶୈବ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ ପୁଣିପୁଣି ଦୌଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ ।

ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ ପୁନରପି ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥଃ ସ ନରାଧିପଃ । ନୀଯତେ ମୁକ୍ତକେଶୀ ସା ଦୀନା ଵିଵସନା ବଲାତ୍॥୮.

ତାପରେ ସେ ରାଜା ଏକଥର ଆଉ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମନେ କଲେ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ଝିଅ ଖୋଲା କେଶ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜୋରକରି ଟାଣି ନେଯାଯାଉଛି ।

ହାହାଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ତ୍ରାଯସ୍ଵେତ୍ଯସକୃତ୍ସ୍ଵନା । ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ ପୁନସ୍ତତ୍ର ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍॥୮.

ସେ ଝିଅ ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ: 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ!' ତାପରେ ସେ ଆଉ ଦେଖିଲେ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଘଟୁଛି ।

ଆକ୍ରାନ୍ଦନ୍ତ୍ଯନ୍ତରୀକ୍ଷସ୍ଥା ଆଗଚ୍ଛେହ ନରାଧିପ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଵିଜ୍ଞପ୍ତୋ ଯମୋ ରାଜଂସ୍ତଵାର୍ଥତଃ॥୮.

ସେ ଆକାଶରୁ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: 'ଏଠାକୁ ଆସ, ରାଜା! ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ଯମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସର୍ପପାଶୈସ୍ତୁ ନୀଯତେ ବଲଵଦ୍ଵିଭୁଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵେନ କଥିତଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍॥୮.

ଏପରି କହି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ସାପର ଦୌରିରେ ଜୋରକରି ଟାଣି ନେଯାଯାଉଥିଲେ; ଏହି ଘଟଣା ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ।

ତତ୍ରାପି ତସ୍ଯ ଵିକୃତିର୍ନାଧର୍ମୋତ୍ଥା ଵ୍ଯଵର୍ଧତ । ଏତାଃ ସର୍ଵା ଦଶାସ୍ତସ୍ଯ ଯାଃ ସ୍ଵପ୍ନେ ସମ୍ପ୍ରଦର୍ଶିତାଃ॥୮.

ସେଠି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦଶା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା ।

ସର୍ଵାସ୍ତାସ୍ତେନ ସମ୍ଭୁକ୍ତା ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣି ଦ୍ଵାଦଶ । ଅତୀତେ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵର୍ଷ ନୀଯମାନୋ ଭଟୈର୍ବଲାତ୍॥୮.

ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଅନୁଭବ କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ଭୂତମାନେ ଜୋରକରି ଟାଣି ନେଯାଉଥିଲେ ।

ଯମଂ ସୋଽପଶ୍ଯଦାକାରାଦୁଵାଚ ଚ ନରାଧିପମ୍ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ କୋପୋଽଯଂ ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯୋ ମହାତ୍ମନଃ॥୮.

ସେ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଯମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମାଙ୍କ ରୋଷ, ଯାହାକୁ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ ।'

ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତେ ମୃତ୍ଯୁମପି ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ସ କୌଶିକଃ । ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମାନୁଷଂ ଲୋକଂ ଦୁଃ ଖଶେଷଞ୍ଚ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଵୈ । ଗତସ୍ଯ ତତ୍ର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରେଯସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି॥୮.

'ସେ କୌଶିକ ତୁମର ପୁଅଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଘଟାଇଦେବେ । ଏବେ ତୁମେ ମାନବ ଲୋକକୁ ଯାଅ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କର; ଏଠାରୁ ଯିବା ପରେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ ।'

ଵ୍ଯତୀତେ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵର୍ଷେ ଦୁଃ ଖସ୍ଯାନ୍ତେ ନରାଧିପଃ । ଅନ୍ତରୀକ୍ଷାଚ୍ଚ ପତିତୋ ଯମଦୂତୈଃ ପ୍ରଣୋଦିତଃ॥୮.

ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶେଷରେ ଯମଦୂତମାନେ ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ ।

ପତିତୋ ଯମଲୋକାଚ୍ଚ ଵିବୁଦ୍ଧୋ ଭଯସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ । ଅହୋ କଷ୍ଟମିତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା କ୍ଷତେ କ୍ଷାରାଵସେଵନମ୍॥୮.

ଯମଲୋକରୁ ପଡ଼ି ଭୟରେ ଉଠିବା ସମୟରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖ!' ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଘାତରେ କ୍ଷାର ଲଗାଇଲେ ।

ସ୍ଵପ୍ନେ ଦୁଃ ଖଂ ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଯସ୍ଯାନ୍ତୋ ନୋପଲଭ୍ଯତେ । ସ୍ଵପ୍ନେ ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ଯତ୍ତୁ କିଂ ନୁ ମେ ଦ୍ଵାଦଶାଃ ସମାଃ॥୮.

ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଦେଖିଥିଲେ, ଯାହାର ଶେଷ ମିଳୁନଥିଲା; ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନରେ କଣ ଦେଖିଲି? ମୋ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ସତରେ କଟିଗଲା କି?'

ଗତେତ୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ ତତ୍ରସ୍ଥାନ୍ ପୁକ୍କସାଂସ୍ତୁ ସ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ । ନେତ୍ଯୁଚୁଃ କେଚିତ୍ ତତ୍ରସ୍ଥା ଏଵମେଵାପରେଽବ୍ରୁଵନ୍॥୮.

ସେ ଭୟରେ ସେଠାରେ ଥିବା ପୁକ୍କସମାନେଠାରେ ପଚାରିଲେ: 'ଏହା ଶେଷ ହେଲା କି?' କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, 'ନା', ଆଉ କିଛି କହିଲେ, 'ହଁ, ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି' ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃ ଖୀ ତଦା ରାଜା ଦେଵାନ୍ ଶରଣମୀଯିଵାନ୍ । ସ୍ଵସ୍ତି କୁର୍ଵନ୍ତୁ ମେ ଦେଵାଃ ଶୈଵ୍ଯାଯା ବାଲକସ୍ଯ ଚ॥୮.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ । ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ — ଦେବତାମାନେ ମୋର ଏବଂ ଶୈବ୍ୟାଙ୍କ ପିଲାର ଭଲ ହେଉ ।

ନମୋ ଧର୍ମାଯ ମହତେ ନମଃ କୃଷ୍ଣାଯ ଵେଧସେ । ପରାଵରାଯ ଶୁଦ୍ଧାଯ ପୁରାଣାଯାଵ୍ଯଯାଯ ଚ॥୮.

ବଡ଼ ଧର୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସବୁଠୁ ତଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ପୁରୁଣା ଓ ଅବିନାଶୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ ।

ନମୋ ବୃହସ୍ପତେ ତୁଭ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ଵାସଵାଯ ଚ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜା ତୁ ଯୁକ୍ତଃ ପୁକ୍କସକର୍ମଣି॥୮.

ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବାସବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର । ଏପରି କହି ରାଜା ଅଛୁତଙ୍କ କାମରେ ଲାଗିଗଲେ ।

ଶଵାନାଂ ମୂଲ୍ଯକରଣେ ପୁନର୍ନଷ୍ଟସ୍ମୃତିର୍ଯଥା । ମଲିନୋ ଜଟିଲଃ କୃଷ୍ଣୋ ଲକୁଟୀ ଵିହ୍ଵଲୋ ନୃପଃ॥୮.

ମୃତଦେହ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଦମ୍ଭ ନେଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ପୁଣି ହରାଇଗଲା; ମେଳା, ଜଟାଧାରୀ, କଳା, ଲଠି ଧରିଥିବା ଏହି ରାଜା ଭ୍ରମିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ ।

ନୈଵ ପୁତ୍ରୋ ନ ଭାର୍ଯା ତୁ ତସ୍ଯ ଵୈ ସ୍ମୃତିଗୋଚରେ । ନଷ୍ଟୋତ୍ସାହୋ ରାଜ୍ଯନାଶାତ୍ ଶ୍ମଶାନେ ନିଵସଂସ୍ତଦା॥୮.

ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ପୁଅ କିମ୍ବା ଭାର୍ଯ୍ୟା କେହି ଥିଲେ ନାହିଁ; ରାଜ୍ୟ ହାରାଇ ଉତ୍ସାହ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ଶ୍ମଶାନରେ ରହୁଥିଲେ ।

ଅଥାଜଗାମ ସ୍ଵସୁତଂ ମୃତମାଦାଯ ଲାପିନୀ । ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ପଦଷ୍ଟଂ ହି ବାଲକମ୍॥୮.

ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ ପୁଅକୁ ନେଇ ଆସିଲେ; ସେହି ଶିଶୁ ସାପ ଡସିଥିଲେ ।

ହା ଵତ୍ସ ! ହା ପୁତ୍ର ! ଶିଶୋ ! ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଦତୀ ମୁହୁଃ । କୃଶା ଵିଵର୍ଣା ଵିମନାଃ ପାଂଶୁଧ୍ଵସ୍ତଶିରୋରୁହା॥୮.

'ହା ପୁଅ! ହା ଶିଶୁ!' ବାରମ୍ବାର କହି କହି ସେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ଦୁଃଖରେ ଶରୀର ଶୁଖିଗଲା, ମୁହଁ ମଲିନ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଚୁଲି ଧୁଳିରେ ମେଳା ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

; ରାଜପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ହା ରାଜନ୍ନଦ୍ଯ ବାଲଂ ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯ ସୋମଂ ମହୀତଲେ । ରମମାଣଂ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୁଷ୍ଟାହିନା ମୃତମ୍॥୮.

ରାଣୀ କହିଲେ — 'ହା ରାଜା! ଆଜି ତୁମେ ତୁମର ପୁଅ ସୋମାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖ; ଯେଉଁ ଶିଶୁ କେତେବେଳେ ଖେଳୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ଦୁଷ୍ଟ ସାପର କାଟରେ ମରିଛି ।'

ତସ୍ଯା ଵିଲାପଶବ୍ଦଂ ତମାକର୍ଣ୍ଯ ସ ନରାଧିପଃ । ଜଗାମ ତ୍ଵରିତୋଽତ୍ରେତି ଭଵିତା ମୃତକମ୍ବଲଃ॥୮.

ତାଙ୍କର କାନ୍ଦଣିର ସବ୍ଦ ଶୁଣି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଶେଉଁଠାରେ ଗଲେ; ସେ ଏବେ ମୃତଦେହ ଢାକିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ ।

ସ ତାଂ ରୋରୁଦତୀଂ ଭାର୍ଯାଂ ନାଭ୍ଯଜାନାତ୍ତୁ ପାର୍ଥିଵଃ । ଚିରପ୍ରଵାସସନ୍ତପ୍ତାଂ ପୁନର୍ଜାତାମିଵାବଲାମ୍॥୮.

ସେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ରାଜା ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଶୁଖିଗଲା, ନବଜନ୍ମିତ ଶିଶୁ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ ।

ସାପି ତଂ ଚାରୁକେଶାନ୍ତଂ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଟାଲକମ୍ । ନାଭ୍ଯଜାନାନ୍ନୃପସୁତା ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷୋପମଂ ନୃପମ୍॥୮.

ସେ ଭି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଚୁଲି ପୂର୍ବରୁ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା, ଏବେ ଜଟା ହୋଇଯାଇଛି; ଶୁଖିଗଲା ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ ।

ସୋଽପି କୃଷ୍ଣପଟେ ବାଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଶୀଵିଷପୀଡିତମ୍ । ନରେନ୍ଦ୍ରଲକ୍ଷଣୋପେତଂ ଚିନ୍ତାମାପ ନରେଶ୍ଵରଃ॥୮.

ସେ ଭି କଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ମୃତ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ, ସାପ ଦସିଥିଲା, ରାଜସିକ ଚିହ୍ନ ଥିଲା; ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।