ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଶ୍ମଶାନାଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ଦୈଵସ୍ଯ ବଲଵତ୍ତଯା । ଅନ୍ଯଦେହେନ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଗୁରଵେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣାମ୍॥୮.

ଶ୍ମଶାନ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଓ ଦୈବ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ।

ତଦା ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଦୁଃ ଖଦାନାତ୍ତୁ ନିଷ୍କୃତିଃ । ଆତ୍ମାନଂ ସ ଦଦର୍ଶାଥ ପୁକ୍କସୀଗର୍ଭସମ୍ଭଵମ୍॥୮.

ତେବେ, ବାରହ ବର୍ଷ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା ପରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ; ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ଏବେ ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ଜନନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।

ତତ୍ରସ୍ଥଶ୍ଚାପ୍ଯସୌ ରାଜା ସୋଽଚିନ୍ତଯଦିଦଂ ତଦା । ଇତୋ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତମାତ୍ରୋ ହି ଦାନଧର୍ମଂ କରୋମ୍ଯହମ୍॥୮.

ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ରାଜା ଏହିଭଳି ଭାବିଲେ: 'ମୁଁ ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ ଓ ଧର୍ମ କାମ କରିବି।'

ଅନନ୍ତରଂ ସ ଜାତସ୍ତୁ ତଦା ପୁକ୍କସବାଲକଃ । ଶ୍ମଶାନମୃତସଂସ୍କାର-କରଣେଷୁ ସଦୋଦ୍ଯତଃ॥୮.

ତାପରେ, ସେ ନିମ୍ନଜାତି ଶିଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସବୁବେଳେ ଶ୍ମଶାନରେ ମୃତଦେହର କ୍ରିୟା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ରହିଲେ।

ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ସପ୍ତମେ ଵର୍ଷେ ଶ୍ମଶାନେଽଥ ମୃତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଆନୀତୋ ବନ୍ଧୁଭିର୍ଦୃଷ୍ଟସ୍ତେନ ତତ୍ରାଧନୋ ଗୁଣୀ॥୮.

ସାତ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାବେଳେ, ଶ୍ମଶାନରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନେଇ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଦରିଦ୍ର କିନ୍ତୁ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଶିଶୁ ଏହା ଦେଖିଲେ।

ମୂଲ୍ଯାର୍ଥିନା ତୁ ତେନାପି ପରିଭୂତାସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ । ଊଚୁସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍॥୮.

ସେ ଦ୍ୱାରା ଦାମ ଚାହିଁ ଥିବାରୁ, ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅପମାନିତ ହେଲେ; ଏହିଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ।

ପାପିଷ୍ଠମଶୁଭଂ କର୍ମ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ପାପକାରକ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୁରା ରାଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ପୁକ୍କସଃ॥୮.

‘ହେ ପାପୀ, ଏହି ଅଶୁଭ କାମ କର; ତୁମେ ପାପ କରୁଛ; ପୂର୍ବେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିମ୍ନଜାତି କରିଥିଲେ।’

କୃତଃ ପୁଣ୍ଯଵିନାଶେନ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଵାପନାଶନାତ୍ । ଯଦା ନ କ୍ଷମତେ ତେଷାଂ ତୈଃ ସ ଶପ୍ତୋ ରୁଷା ତଦା॥୮.

‘ପୁଣ୍ୟ ନାଷ୍ଟ ହେବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏମିତି ହୋଇଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର କଥା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।’

ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନରକଂ ଘୋରମଧୁନୈଵ ନରାଧମ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ଵଚନେ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଥଃ ସ ନୃପସ୍ତଦା॥୮.

‘ଏବେ ତୁମେ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଅ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ!’ ଏହି କଥା କହାଯିବା ସହିତ, ସେ ରାଜା ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଲେ।

ଅପଶ୍ଯଦ୍ଯମଦୂତାନ୍ ଵୈ ପାଶହସ୍ତାନ୍ ଭଯାଵହାନ୍ । ତୈଃ ସଂଗୃହୀତମାତ୍ମାନଂ ନୀଯମାନଂ ତଦା ବଲାତ୍॥୮.

ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଯମର ଦୂତମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ହାତରେ ଫାନ୍ଦା ଧରିଛନ୍ତି; ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଜୋରକରି ନେଇଯାଉଛନ୍ତି।

ପଶ୍ଯତି ସ୍ମ ଭୃଶଂ ଖିନ୍ନୋ ହା ମାତଃ ପିତରଦ୍ଯ ମେ । ଏଵଂଵାଦୀ ସ ନରକେ ତୈଲଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ନିପାତିତଃ॥୮.

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, ‘ହା ମା, ହା ବାପା, ଆଜି!’ ଏଭଳି କହିବା ସହିତ, ସେ ନରକକୁ ପକାଯାଇଥିବା ତେଲର ଡେଗରେ ଛାଡ଼ାଯିଲେ।

କ୍ରକଚୈଃ ପାଟ୍ଯମାନସ୍ତୁ କ୍ଷୁରଧାରାଭିରପ୍ଯଧଃ । ଅନ୍ଧେ ତମସି ଦୁଃ ଖାର୍ତଃ ପୂଯଶୋଣିତଭୋଜନଃ॥୮.

ସେ କେବେ ଚକୁ ଧାର ଦ୍ୱାରା, କେବେ ଧାରାଳ ଛୁରି ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଉଥିଲେ; ଅନ୍ଧକାରରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ, ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ଖାଉଥିଲେ।

ସପ୍ତଵର୍ଷଂ ମୃତାତ୍ମାନଂ ପୁକ୍କସତ୍ଵେ ଦଦର୍ଶ ହ । ଦିନଂ ଦିନନ୍ତୁ ନରକେ ଦହ୍ଯତେ ପଚ୍ଯତେଽନ୍ଯତଃ॥୮.

ସେ ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ନିମ୍ନଜାତି ଭାବେ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜକୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ନରକରେ ପୁଡ଼ୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ରନ୍ଧାଯାଉଥିଲେ।

ଖିଦ୍ଯତେ କ୍ଷୋଭ୍ଯତେଽନ୍ଯତ୍ର ମାର୍ଯତେ ପାଟ୍ଯତେଽନ୍ଯତଃ । କ୍ଷାର୍ଯତେ ଦୀପ୍ଯତେଽନ୍ଯତ୍ର ଶୀତଵାତାହତୋଽନ୍ଯତଃ॥୮.

ଅନ୍ୟଠାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ, ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲେ, ମରୁଥିଲେ, କେବେ କଟାଯାଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ଚେରାଯାଉଥିଲେ, ପୁଡ଼ୁଥିଲେ, କେବେ ଶୀତ ହାଡ଼ ବାତରେ ଆଘାତ ପାଉଥିଲେ।

ଏଵଂ ଦିନଂ ଵର୍ଷଶତ-ପ୍ରମାଣଂ ନରକେଽଭଵତ୍ । ତଥା ଵର୍ଷଶତଂ ତତ୍ର ଶ୍ରୀଵିତଂ ନରକେ ଭଟୈଃ॥୮.

ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେ ନରକରେ ଶତ ବର୍ଷ ପ୍ରତିଦିନ ଅତିବାହିତ କଲେ; ଏହି ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ନରକର ପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ।

ତତୋ ନିପାତିତୋ ଭୂମୌ ଵିଷ୍ଠାଶୀ ଶ୍ଵା ଵ୍ଯଜାଯତ । ଵାନ୍ତାଶୀ ଶୀତଦଗ୍ଧଶ୍ଚ ମାସମାତ୍ରେ ମୃତୋଽପି ସଃ॥୮.

ତାପରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଛାଡ଼ାଯି, ମଳ ଖାଉଥିବା କୁକୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବାନ୍ତି ଖାଉଥିଲେ, ଶୀତରେ ପୁଡ଼ୁଥିଲେ, ଏକ ମାସ ପରେ ମରିଗଲେ।

ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ ଖରଂ ଦେହଂ ହସ୍ତିନଂ ଵାନରଂ ପଶୁମ୍ । ଛାଗଂ ଵିଡାଲଂ କଙ୍କଞ୍ଚ ଗାମଵିଂ ପକ୍ଷିଣଂ କୃମିମ୍॥୮.

ତାପରେ ସେ ନିଜକୁ ଗଧା, ହାତୀ, ବାନର, ପଶୁ, ଛାଗ, ବିଲେଇ, କଙ୍କ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ ଓ କୀଟ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।

ମତ୍ସ୍ଯଂ କୂର୍ମଂ ଵରାହଞ୍ଚ ଶ୍ଵାଵିଧଂ କୁକ୍କୁଟଂ ଶୁକମ୍ । ଶାରିକାଂ ସ୍ଥାଵରାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ପମନ୍ଯାଂଶ୍ଵ ଦେହିନଃ॥୮.

ମାଛ, କୁମ୍ଭୀ, ବରାହ, ଶିକାରୀ କୁକୁର, କୁକୁଡ଼ି, ପରା, ଶାରିକା, ଜଡ଼ ପ୍ରାଣୀ, ସାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

ଦିଵସେ ଦିଵସେ ଜନ୍ମ ପ୍ରାଣିନଃ ପ୍ରାଣିନସ୍ତଦା । ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଦୁଃ ଖସନ୍ତପ୍ତୋ ଦିନଂ ଵର୍ଷଶତଂ ତଥା॥୮.

ପ୍ରତିଦିନ ସେ ନିଜକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଦେଖିଲେ; ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଏହିପରି ଶତ ବର୍ଷ ପ୍ରତିଦିନ ଭୋଗ କଲେ।

ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ଗତଂ ତତ୍ର କୁଯୋନିଷୁ । ଅପଶ୍ଯଚ୍ଚ କଦାଚିତ୍ ସ ରାଜା ତତ୍ ସ୍ଵକୁଲୋଦ୍ଭଵମ୍॥୮.

ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ରାଜା ଅପବିତ୍ର ଜନ୍ମରେ ଶତବର୍ଷ ପୂରା କଟାଇଲେ । ଏକଥର ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ବଂଶର ଜଣେ ଲୋକଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ ।

ତତ୍ର ସ୍ଥିତସ୍ଯ ତସ୍ଯାପି ରାଜ୍ଯଂ ଦ୍ଯୂତେନ ହାରିତମ୍ । ଭାର୍ଯା ହୃତା ଚ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସ ଚୈକାକୀ ଵନଂ ଗତଃ॥୮.

ସେଠାରେ ଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଜୁଆରେ ହାରିଗଲା । ତାଙ୍କର ଜଣେ ଝିଅ ଓ ପୁଅ ନେଇଯିବାଗଲେ, ଏବଂ ସେ ଏକାକୀ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ ।

ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ ସ ସିଂହଂ ଵୈ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯଂ ଭଯାଵହମ୍ । ବିଭକ୍ଷଯିଷୁମାଯାତଂ ଶରଭେଣ ସମନ୍ଵିତମ୍॥୮.

ସେଠାରେ ସେ ଜଣେ ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଖୋଲାମୁହଁରେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆସୁଥିଲା, ଏବଂ ସେଠି ଏକ ଶରଭ ମଧ୍ୟ ଥିଲା ।

ପୁନଶ୍ଚ ଭକ୍ଷିତଃ ସୋଽପି ଭାର୍ଯାଂ ଶୋଚିତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ହା ଶୈଵ୍ଯେ ! କ୍ଵ ଗତାସ୍ଯଦ୍ଯ ମାମିହାପାସ୍ଯ ଦୁଃ ଖିତମ୍॥୮.

ପୁଣି ସେ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦିଆଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଝିଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହା ଶୈବ୍ୟେ! ତୁମେ ଏଠାରୁ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲ, ମୋତେ ଏଠି ଦୁଃଖରେ ଛାଡିଦେଲୁ?'

ଅପଶ୍ଯତ୍ ପୁନରେଵାପି ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ଵଂ ସହପୁତ୍ରକାମ୍ । ତ୍ରାଯସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କିଂ ଦ୍ଯୂତେନ ତଵ ପ୍ରଭୋ॥୮.

ପୁଣି ସେ ନିଜ ଝିଅକୁ ପୁଅ ସହିତ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ କହୁଥିଲେ: 'ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଅ! ମହାରାଜ, ତୁମର ଜୁଆରେ କଣ ହେଲା?'

ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଶୋଚ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭର୍ଯଂଯା ଶୈଵ୍ଯଯା ସହ । ସ ନାପଶ୍ଯତ୍ ପୁନରପି ଧାଵମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ॥୮.

ତୁମର ପୁଅ ଏବଂ ଝିଅ ଶୈବ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ ପୁଣିପୁଣି ଦୌଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ ।

ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ ପୁନରପି ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥଃ ସ ନରାଧିପଃ । ନୀଯତେ ମୁକ୍ତକେଶୀ ସା ଦୀନା ଵିଵସନା ବଲାତ୍॥୮.

ତାପରେ ସେ ରାଜା ଏକଥର ଆଉ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମନେ କଲେ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ଝିଅ ଖୋଲା କେଶ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜୋରକରି ଟାଣି ନେଯାଯାଉଛି ।

ହାହାଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ତ୍ରାଯସ୍ଵେତ୍ଯସକୃତ୍ସ୍ଵନା । ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ ପୁନସ୍ତତ୍ର ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍॥୮.

ସେ ଝିଅ ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ: 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ!' ତାପରେ ସେ ଆଉ ଦେଖିଲେ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଘଟୁଛି ।

ଆକ୍ରାନ୍ଦନ୍ତ୍ଯନ୍ତରୀକ୍ଷସ୍ଥା ଆଗଚ୍ଛେହ ନରାଧିପ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଵିଜ୍ଞପ୍ତୋ ଯମୋ ରାଜଂସ୍ତଵାର୍ଥତଃ॥୮.

ସେ ଆକାଶରୁ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: 'ଏଠାକୁ ଆସ, ରାଜା! ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ଯମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସର୍ପପାଶୈସ୍ତୁ ନୀଯତେ ବଲଵଦ୍ଵିଭୁଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵେନ କଥିତଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍॥୮.

ଏପରି କହି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ସାପର ଦୌରିରେ ଜୋରକରି ଟାଣି ନେଯାଯାଉଥିଲେ; ଏହି ଘଟଣା ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ।