ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ସ ରାଜା ତତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦୁଃ ଖିତଃ ଶୋଚନୋଦ୍ଯତଃ । ହା ଭୃତ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵିପ୍ରାଃ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଵିଧେ ଗତମ୍॥୮.

ସେଠାକୁ ରାଜା ପହଞ୍ଚିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଉଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—'ହା, ମୋର ଦାସ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ମୋର ରାଜ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।'

ହା ଶୈଵ୍ଯେ ପୁତ୍ର ହା ବାଲ ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯକମ୍ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଦୋଷେଣ ଗତାଃ କୁତ୍ରାପି ତେ ମମ॥୮.

'ହା, ଶୈବ୍ୟ! ହା, ପୁଅ! ହା, ଶିଶୁ! ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ମୁଁ ଅଭାଗା ହୋଇଗଲି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଶାପରେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଇପଡ଼ିଛ।'

ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତଯଂସ୍ତତ୍ର ଚଣ୍ଡାଲୋକ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ମଲିନୋ ରୂକ୍ଷସର୍ଵାଙ୍ଗଃ କେଶଵାନ୍ ଗନ୍ଧଵାନ୍ ଧ୍ଵଜୀ॥୮.

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି କରି, ଚଣ୍ଡାଳ କହିଥିବା ଭଳି, ସେ ମେଳା, ଶୁଷ୍କ ଦେହ, ଝାଡ଼ା ଚୁଲି, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧରି ହୋଇଗଲେ।

ଲକୁଟୀ କାଲକଲ୍ପଶ୍ଚ ଧାଵଂଶ୍ଚାପି ତତସ୍ତତଃ । ଅସ୍ମିନ୍ ଶଵ ଇଦଂ ମୂଲ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଚାପ୍ଯୁତ॥୮.

ଦଣ୍ଡ ଧରି, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେ, ଏଠାଉଠା ଦୌଡ଼ି, 'ଏହି ଲାଶ ପାଇଁ ଏତେ ଦାମ ପାଇଛି, ଆଉ ମିଳିବି,' ବୋଲୁଥିଲେ।

ଇଦଂ ମମ ଇଦଂ ରାଜ୍ଞେ ମୁଖ୍ଯଚଣ୍ଡାଲକେ ତ୍ଵିଦମ୍ । ଇତି ଧାଵନ୍ ଦିଶୋ ରାଜା ଜୀଵନ୍ ଯୋନ୍ଯନ୍ତରଂ ଗତଃ॥୮.

'ଏହା ମୋର, ଏହା ରାଜାଙ୍କର, ଏହା ମୁଖ୍ୟ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କର,' ବୋଲି ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।

ଜୀର୍ଣକର୍ପଣ୍ଟସୁଗ୍ରନ୍ଥି-କୃତକନ୍ଥାପରିଗ୍ରହଃ ଚିତାଭସ୍ମରଜୋଲିପ୍ତ-ମୁଖବାହୂଦରାଙିଘ୍ରକଃ॥୮.

ଅନେକ ଗଠି ଦେଇ ପିନ୍ଧା ପୁରୁଣା ଚେରା ଜାମା, ଚିତାର ଖାକ ଓ ଧୂଳିରେ ମୁହଁ, ବାହୁ, ପେଟ, ଜଂଘା ଓ ପାଦ ଲିପ୍ତ।

ନାନାମେଦୋ-ଵସା-ମଜ୍ଜା ଲିପ୍ତପାଣ୍ଯଙ୍ଗୁଲିଃ ଶ୍ଵସନ୍ । ନାନାଶଵୋଦନକୃତା-ହାରତୃପ୍ତିପରାଯଣଃ॥୮.

ବିଭିନ୍ନ ମାଂସ, ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜାରେ ହାତ ଓ ଆଂଠି ଲିପ୍ତ, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ଅନେକ ଲାଶର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହୁଥିଲେ।

ତଦୀଯମାଲ୍ଯସଂଶ୍ଲେଷକୃତମସ୍ତକମଣ୍ଡନଃ । ନ ରାତ୍ରୌ ନ ଦିଵା ଶେତେ ହା ହେତି ପ୍ରଵଦନ୍ ମୁହୁଃ॥୮.

ମୃତଦେହର ମାଳା ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧି, ଦିନ ରାତି ଶୋଇନଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର 'ହା, ହା' ବୋଲି କନ୍ଦୁଥିଲେ।

ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶମାସାସ୍ତୁ ନୀତାଃ ଶତସମୋପମାଃ । ସ କଦାଚିନ୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ବନ୍ଧୁଵିଯୋଗଵାନ୍॥୮.

ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ, ଶତବର୍ଷ ପରି ଲାଗିଲା, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ବିହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

ନିଦ୍ରାଭିଭୂତୋ ରୂକ୍ଷାଙ୍ଗୋ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ ସୁପ୍ତ ଏଵ ଚ । ତତ୍ରାପି ଶଯନୀଯେ ସ ଦୃଷ୍ଟଵାନଦ୍ଭୁତଂ ହମତ୍॥୮.

ନିଦ୍ରାରେ ଆଛନ୍ନ, ଶୁଷ୍କ ଦେହ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ, ଶେଇଥିବାବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ଶଯ୍ୟାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

ଶ୍ମଶାନାଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ଦୈଵସ୍ଯ ବଲଵତ୍ତଯା । ଅନ୍ଯଦେହେନ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଗୁରଵେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣାମ୍॥୮.

ଶ୍ମଶାନ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଓ ଦୈବ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ।

ତଦା ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଦୁଃ ଖଦାନାତ୍ତୁ ନିଷ୍କୃତିଃ । ଆତ୍ମାନଂ ସ ଦଦର୍ଶାଥ ପୁକ୍କସୀଗର୍ଭସମ୍ଭଵମ୍॥୮.

ତେବେ, ବାରହ ବର୍ଷ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା ପରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ; ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ଏବେ ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ଜନନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।

ତତ୍ରସ୍ଥଶ୍ଚାପ୍ଯସୌ ରାଜା ସୋଽଚିନ୍ତଯଦିଦଂ ତଦା । ଇତୋ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତମାତ୍ରୋ ହି ଦାନଧର୍ମଂ କରୋମ୍ଯହମ୍॥୮.

ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ରାଜା ଏହିଭଳି ଭାବିଲେ: 'ମୁଁ ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ ଓ ଧର୍ମ କାମ କରିବି।'

ଅନନ୍ତରଂ ସ ଜାତସ୍ତୁ ତଦା ପୁକ୍କସବାଲକଃ । ଶ୍ମଶାନମୃତସଂସ୍କାର-କରଣେଷୁ ସଦୋଦ୍ଯତଃ॥୮.

ତାପରେ, ସେ ନିମ୍ନଜାତି ଶିଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସବୁବେଳେ ଶ୍ମଶାନରେ ମୃତଦେହର କ୍ରିୟା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ରହିଲେ।

ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ସପ୍ତମେ ଵର୍ଷେ ଶ୍ମଶାନେଽଥ ମୃତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଆନୀତୋ ବନ୍ଧୁଭିର୍ଦୃଷ୍ଟସ୍ତେନ ତତ୍ରାଧନୋ ଗୁଣୀ॥୮.

ସାତ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାବେଳେ, ଶ୍ମଶାନରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନେଇ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଦରିଦ୍ର କିନ୍ତୁ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଶିଶୁ ଏହା ଦେଖିଲେ।

ମୂଲ୍ଯାର୍ଥିନା ତୁ ତେନାପି ପରିଭୂତାସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ । ଊଚୁସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍॥୮.

ସେ ଦ୍ୱାରା ଦାମ ଚାହିଁ ଥିବାରୁ, ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅପମାନିତ ହେଲେ; ଏହିଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ।

ପାପିଷ୍ଠମଶୁଭଂ କର୍ମ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ପାପକାରକ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୁରା ରାଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ପୁକ୍କସଃ॥୮.

‘ହେ ପାପୀ, ଏହି ଅଶୁଭ କାମ କର; ତୁମେ ପାପ କରୁଛ; ପୂର୍ବେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିମ୍ନଜାତି କରିଥିଲେ।’

କୃତଃ ପୁଣ୍ଯଵିନାଶେନ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଵାପନାଶନାତ୍ । ଯଦା ନ କ୍ଷମତେ ତେଷାଂ ତୈଃ ସ ଶପ୍ତୋ ରୁଷା ତଦା॥୮.

‘ପୁଣ୍ୟ ନାଷ୍ଟ ହେବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏମିତି ହୋଇଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର କଥା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।’

ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନରକଂ ଘୋରମଧୁନୈଵ ନରାଧମ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ଵଚନେ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଥଃ ସ ନୃପସ୍ତଦା॥୮.

‘ଏବେ ତୁମେ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଅ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ!’ ଏହି କଥା କହାଯିବା ସହିତ, ସେ ରାଜା ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଲେ।

ଅପଶ୍ଯଦ୍ଯମଦୂତାନ୍ ଵୈ ପାଶହସ୍ତାନ୍ ଭଯାଵହାନ୍ । ତୈଃ ସଂଗୃହୀତମାତ୍ମାନଂ ନୀଯମାନଂ ତଦା ବଲାତ୍॥୮.

ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଯମର ଦୂତମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ହାତରେ ଫାନ୍ଦା ଧରିଛନ୍ତି; ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଜୋରକରି ନେଇଯାଉଛନ୍ତି।

ପଶ୍ଯତି ସ୍ମ ଭୃଶଂ ଖିନ୍ନୋ ହା ମାତଃ ପିତରଦ୍ଯ ମେ । ଏଵଂଵାଦୀ ସ ନରକେ ତୈଲଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ନିପାତିତଃ॥୮.

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, ‘ହା ମା, ହା ବାପା, ଆଜି!’ ଏଭଳି କହିବା ସହିତ, ସେ ନରକକୁ ପକାଯାଇଥିବା ତେଲର ଡେଗରେ ଛାଡ଼ାଯିଲେ।

କ୍ରକଚୈଃ ପାଟ୍ଯମାନସ୍ତୁ କ୍ଷୁରଧାରାଭିରପ୍ଯଧଃ । ଅନ୍ଧେ ତମସି ଦୁଃ ଖାର୍ତଃ ପୂଯଶୋଣିତଭୋଜନଃ॥୮.

ସେ କେବେ ଚକୁ ଧାର ଦ୍ୱାରା, କେବେ ଧାରାଳ ଛୁରି ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଉଥିଲେ; ଅନ୍ଧକାରରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ, ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ଖାଉଥିଲେ।

ସପ୍ତଵର୍ଷଂ ମୃତାତ୍ମାନଂ ପୁକ୍କସତ୍ଵେ ଦଦର୍ଶ ହ । ଦିନଂ ଦିନନ୍ତୁ ନରକେ ଦହ୍ଯତେ ପଚ୍ଯତେଽନ୍ଯତଃ॥୮.

ସେ ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ନିମ୍ନଜାତି ଭାବେ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜକୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ନରକରେ ପୁଡ଼ୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ରନ୍ଧାଯାଉଥିଲେ।

ଖିଦ୍ଯତେ କ୍ଷୋଭ୍ଯତେଽନ୍ଯତ୍ର ମାର୍ଯତେ ପାଟ୍ଯତେଽନ୍ଯତଃ । କ୍ଷାର୍ଯତେ ଦୀପ୍ଯତେଽନ୍ଯତ୍ର ଶୀତଵାତାହତୋଽନ୍ଯତଃ॥୮.

ଅନ୍ୟଠାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ, ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲେ, ମରୁଥିଲେ, କେବେ କଟାଯାଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠାରେ ଚେରାଯାଉଥିଲେ, ପୁଡ଼ୁଥିଲେ, କେବେ ଶୀତ ହାଡ଼ ବାତରେ ଆଘାତ ପାଉଥିଲେ।

ଏଵଂ ଦିନଂ ଵର୍ଷଶତ-ପ୍ରମାଣଂ ନରକେଽଭଵତ୍ । ତଥା ଵର୍ଷଶତଂ ତତ୍ର ଶ୍ରୀଵିତଂ ନରକେ ଭଟୈଃ॥୮.

ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେ ନରକରେ ଶତ ବର୍ଷ ପ୍ରତିଦିନ ଅତିବାହିତ କଲେ; ଏହି ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ନରକର ପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ।

ତତୋ ନିପାତିତୋ ଭୂମୌ ଵିଷ୍ଠାଶୀ ଶ୍ଵା ଵ୍ଯଜାଯତ । ଵାନ୍ତାଶୀ ଶୀତଦଗ୍ଧଶ୍ଚ ମାସମାତ୍ରେ ମୃତୋଽପି ସଃ॥୮.

ତାପରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଛାଡ଼ାଯି, ମଳ ଖାଉଥିବା କୁକୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବାନ୍ତି ଖାଉଥିଲେ, ଶୀତରେ ପୁଡ଼ୁଥିଲେ, ଏକ ମାସ ପରେ ମରିଗଲେ।

ଅଥାପଶ୍ଯତ୍ ଖରଂ ଦେହଂ ହସ୍ତିନଂ ଵାନରଂ ପଶୁମ୍ । ଛାଗଂ ଵିଡାଲଂ କଙ୍କଞ୍ଚ ଗାମଵିଂ ପକ୍ଷିଣଂ କୃମିମ୍॥୮.

ତାପରେ ସେ ନିଜକୁ ଗଧା, ହାତୀ, ବାନର, ପଶୁ, ଛାଗ, ବିଲେଇ, କଙ୍କ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ ଓ କୀଟ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।

ମତ୍ସ୍ଯଂ କୂର୍ମଂ ଵରାହଞ୍ଚ ଶ୍ଵାଵିଧଂ କୁକ୍କୁଟଂ ଶୁକମ୍ । ଶାରିକାଂ ସ୍ଥାଵରାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ପମନ୍ଯାଂଶ୍ଵ ଦେହିନଃ॥୮.

ମାଛ, କୁମ୍ଭୀ, ବରାହ, ଶିକାରୀ କୁକୁର, କୁକୁଡ଼ି, ପରା, ଶାରିକା, ଜଡ଼ ପ୍ରାଣୀ, ସାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

ଦିଵସେ ଦିଵସେ ଜନ୍ମ ପ୍ରାଣିନଃ ପ୍ରାଣିନସ୍ତଦା । ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଦୁଃ ଖସନ୍ତପ୍ତୋ ଦିନଂ ଵର୍ଷଶତଂ ତଥା॥୮.

ପ୍ରତିଦିନ ସେ ନିଜକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଦେଖିଲେ; ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଏହିପରି ଶତ ବର୍ଷ ପ୍ରତିଦିନ ଭୋଗ କଲେ।