ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଅସ୍ଥିସଂଘାତସଙ୍କୀର୍ଣଂ ମହାଦୁର୍ଗନ୍ଧସଂକୁଲମ୍ । ନାନାମୃତସୁହୃନ୍ନାଦ-ରୌଦ୍ରକୋଲାହଲାଯୁତମ୍॥୮.

ହାଡ଼ ରାଶି ଭରିଛି, ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଛାଇଛି, ନାନା ପ୍ରକାର ମୃତ ଜନଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଓ ଭୟଙ୍କର ହଲାହଲ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।

ହା ପୁତ୍ର ! ମିତ୍ର ! ହା ବନ୍ଧୋ ! ଭ୍ରାତର୍ଵତ୍ସ ! ପ୍ରିଯାଦ୍ଯ ମେ । ହା ପତେ ! ଭଗିନି ! ମାତର୍ହା ମାତୁଲ ! ପିତାମହ॥୮.

ହା ପୁଅ! ମିତ୍ର! ବନ୍ଧୁ! ଭାଇ! ପ୍ରିୟ! ହା ପତି! ଭଉଣୀ! ମା! ମାମୁ! ପିତାମହ!

ମାତାମହ ! ପିତଃ ! କ୍ଵ ଗତୋଽସ୍ଯେହି ବାନ୍ଧଵ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଦତାଂ ଯତ୍ର ଧ୍ଵନିଃ ସଂଶ୍ରୁଯତେ ମହାନ୍॥୮.

ମାମୁ! ବାପା! କେଉଁଠି ଗଲ? ଆସ, ବନ୍ଧୁମାନେ!—ଏଭଳି କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମୁଖରୁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।

ଜ୍ଵଲନ୍ମାଂସ-ଵସା-ମେଦଚ୍ଛମଚ୍ଛମିତସଂକୁଲମ୍॥୮.

ସେଠାରେ ଜଳୁଥିବା ମାଂସ, ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା ଓ ଅଧଜଳା ଚାମଡ଼ର ଢେର ଭରିଥିଲା।

ଅର୍ଧଦଗ୍ଧାଃ ଶଵାଃ ଶ୍ଯାମା ଵିକସଦ୍ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତଯଃ । ହସନ୍ତୀଵାଗ୍ନିମଧ୍ଯସ୍ଥାଃ କାଯସ୍ଯେଯଂ ଦଶା ତ୍ଵିତି॥୮.

ଅଧଜଳା, କଳା ଲାଶ, ଖୋଲିଯାଇଥିବା ଦାନ୍ତର ପଙ୍କ୍ତି ସହିତ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ—ଦେହର ଏହି ଅବସ୍ଥା।

ଅଗ୍ନେଶ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦୋ ଵଯସାମସ୍ଥିପଙ୍କ୍ତିଷୁ । ବାନ୍ଧଵାକ୍ରାନ୍ଦଶବ୍ଦଶ୍ଚ ପୁକ୍କସେଷୁ ପ୍ରହର୍ଷଜଃ॥୮.

ଅଗ୍ନିର ଚଟାଚଟ୍ ଶବ୍ଦ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଅସ୍ଥିରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଆଉ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କର କନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଚିତ୍କାର ସହିତ ମିଶିଥିଲା।

ଗାଯତାଂ ଭୂତ-ଵେତାଲ-ପିଶାଚଗଣଃ ରକ୍ଷସାମ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ସୁମହାନ୍ ଘୋରଃ କଲ୍ପାନ୍ତ ଇଵ ନିଃ ସ୍ଵନଃ॥୮.

ଭୂତ, ବେତାଳ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଗାଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଦୁନିଆ ଶେଷ ହେବା ବେଳେ ହୁଏ।

ମହାମହିଷକାରୀଷ-ଗୋଶକୃଦ୍ରାଶିସଙ୍କୁଲମ୍ । ତଦୁତ୍ଥଭସ୍ମକୂଟୈଶ୍ଚ ଵୃତଂ ସାସ୍ଥିଭିରୁନ୍ନତୈଃ॥୮.

ସେଠା ମହାମହିଷ ଓ ଗାଈର ଗୋବର ଢେରରେ ଭରିଥିଲା, ତାହା ଉପରେ ଚିତାର ଖାକ ଓ ଉଠିଥିବା ଅସ୍ଥିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।

ନାନୋପହାରସ୍ତ୍ରଗ୍ଦୀପ-କାକଵିକ୍ଷେପକାଲିକମ୍ । ଅନେକଶବ୍ଦବହୁଲଂ ଶ୍ମଶାନଂ ନରକାଯତେ॥୮.

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପହାର, ଛିଟିଯାଇଥିବା ଦୀପ ଓ କାଉଁଆ ଚିଞ୍ଚିଆଉଥିବା ସେଇ ଶ୍ମଶାନ ଅନେକ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା, ନରକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ସଵହ୍ନିଗର୍ଭୈରଶିଵୈଃ ଶିଵାରୁତୈର୍ ନିନାଦିତଂ ଭୀଷଣରାଵଗହ୍ଵରମ୍ । ଭଯଂ ଭଯସ୍ଯାପ୍ଯୁପସଞ୍ଜନୈର୍ଭୃଶଂ ଶ୍ମଶାନମାକ୍ରନ୍ଦଵିରାଵଦାରୁଣମ୍॥୮.

ଅଶୁଭ ଭୂତମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ଶିଆଳ ରୋଦନ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କର କନ୍ଦନରେ ଶ୍ମଶାନ ଭୟର ସ୍ଥାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟ ମଧ୍ୟ ଡରେ।

ସ ରାଜା ତତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦୁଃ ଖିତଃ ଶୋଚନୋଦ୍ଯତଃ । ହା ଭୃତ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵିପ୍ରାଃ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଵିଧେ ଗତମ୍॥୮.

ସେଠାକୁ ରାଜା ପହଞ୍ଚିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଉଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—'ହା, ମୋର ଦାସ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ମୋର ରାଜ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।'

ହା ଶୈଵ୍ଯେ ପୁତ୍ର ହା ବାଲ ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯକମ୍ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଦୋଷେଣ ଗତାଃ କୁତ୍ରାପି ତେ ମମ॥୮.

'ହା, ଶୈବ୍ୟ! ହା, ପୁଅ! ହା, ଶିଶୁ! ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ମୁଁ ଅଭାଗା ହୋଇଗଲି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଶାପରେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଇପଡ଼ିଛ।'

ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତଯଂସ୍ତତ୍ର ଚଣ୍ଡାଲୋକ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ମଲିନୋ ରୂକ୍ଷସର୍ଵାଙ୍ଗଃ କେଶଵାନ୍ ଗନ୍ଧଵାନ୍ ଧ୍ଵଜୀ॥୮.

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି କରି, ଚଣ୍ଡାଳ କହିଥିବା ଭଳି, ସେ ମେଳା, ଶୁଷ୍କ ଦେହ, ଝାଡ଼ା ଚୁଲି, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧରି ହୋଇଗଲେ।

ଲକୁଟୀ କାଲକଲ୍ପଶ୍ଚ ଧାଵଂଶ୍ଚାପି ତତସ୍ତତଃ । ଅସ୍ମିନ୍ ଶଵ ଇଦଂ ମୂଲ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଚାପ୍ଯୁତ॥୮.

ଦଣ୍ଡ ଧରି, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେ, ଏଠାଉଠା ଦୌଡ଼ି, 'ଏହି ଲାଶ ପାଇଁ ଏତେ ଦାମ ପାଇଛି, ଆଉ ମିଳିବି,' ବୋଲୁଥିଲେ।

ଇଦଂ ମମ ଇଦଂ ରାଜ୍ଞେ ମୁଖ୍ଯଚଣ୍ଡାଲକେ ତ୍ଵିଦମ୍ । ଇତି ଧାଵନ୍ ଦିଶୋ ରାଜା ଜୀଵନ୍ ଯୋନ୍ଯନ୍ତରଂ ଗତଃ॥୮.

'ଏହା ମୋର, ଏହା ରାଜାଙ୍କର, ଏହା ମୁଖ୍ୟ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କର,' ବୋଲି ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।

ଜୀର୍ଣକର୍ପଣ୍ଟସୁଗ୍ରନ୍ଥି-କୃତକନ୍ଥାପରିଗ୍ରହଃ ଚିତାଭସ୍ମରଜୋଲିପ୍ତ-ମୁଖବାହୂଦରାଙିଘ୍ରକଃ॥୮.

ଅନେକ ଗଠି ଦେଇ ପିନ୍ଧା ପୁରୁଣା ଚେରା ଜାମା, ଚିତାର ଖାକ ଓ ଧୂଳିରେ ମୁହଁ, ବାହୁ, ପେଟ, ଜଂଘା ଓ ପାଦ ଲିପ୍ତ।

ନାନାମେଦୋ-ଵସା-ମଜ୍ଜା ଲିପ୍ତପାଣ୍ଯଙ୍ଗୁଲିଃ ଶ୍ଵସନ୍ । ନାନାଶଵୋଦନକୃତା-ହାରତୃପ୍ତିପରାଯଣଃ॥୮.

ବିଭିନ୍ନ ମାଂସ, ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜାରେ ହାତ ଓ ଆଂଠି ଲିପ୍ତ, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ଅନେକ ଲାଶର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହୁଥିଲେ।

ତଦୀଯମାଲ୍ଯସଂଶ୍ଲେଷକୃତମସ୍ତକମଣ୍ଡନଃ । ନ ରାତ୍ରୌ ନ ଦିଵା ଶେତେ ହା ହେତି ପ୍ରଵଦନ୍ ମୁହୁଃ॥୮.

ମୃତଦେହର ମାଳା ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧି, ଦିନ ରାତି ଶୋଇନଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର 'ହା, ହା' ବୋଲି କନ୍ଦୁଥିଲେ।

ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶମାସାସ୍ତୁ ନୀତାଃ ଶତସମୋପମାଃ । ସ କଦାଚିନ୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ବନ୍ଧୁଵିଯୋଗଵାନ୍॥୮.

ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ, ଶତବର୍ଷ ପରି ଲାଗିଲା, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ବିହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

ନିଦ୍ରାଭିଭୂତୋ ରୂକ୍ଷାଙ୍ଗୋ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ ସୁପ୍ତ ଏଵ ଚ । ତତ୍ରାପି ଶଯନୀଯେ ସ ଦୃଷ୍ଟଵାନଦ୍ଭୁତଂ ହମତ୍॥୮.

ନିଦ୍ରାରେ ଆଛନ୍ନ, ଶୁଷ୍କ ଦେହ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ, ଶେଇଥିବାବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ଶଯ୍ୟାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

ଶ୍ମଶାନାଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ଦୈଵସ୍ଯ ବଲଵତ୍ତଯା । ଅନ୍ଯଦେହେନ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଗୁରଵେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣାମ୍॥୮.

ଶ୍ମଶାନ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଓ ଦୈବ ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ।

ତଦା ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଦୁଃ ଖଦାନାତ୍ତୁ ନିଷ୍କୃତିଃ । ଆତ୍ମାନଂ ସ ଦଦର୍ଶାଥ ପୁକ୍କସୀଗର୍ଭସମ୍ଭଵମ୍॥୮.

ତେବେ, ବାରହ ବର୍ଷ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା ପରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ; ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ଏବେ ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ଜନନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।

ତତ୍ରସ୍ଥଶ୍ଚାପ୍ଯସୌ ରାଜା ସୋଽଚିନ୍ତଯଦିଦଂ ତଦା । ଇତୋ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତମାତ୍ରୋ ହି ଦାନଧର୍ମଂ କରୋମ୍ଯହମ୍॥୮.

ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ରାଜା ଏହିଭଳି ଭାବିଲେ: 'ମୁଁ ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ ଓ ଧର୍ମ କାମ କରିବି।'

ଅନନ୍ତରଂ ସ ଜାତସ୍ତୁ ତଦା ପୁକ୍କସବାଲକଃ । ଶ୍ମଶାନମୃତସଂସ୍କାର-କରଣେଷୁ ସଦୋଦ୍ଯତଃ॥୮.

ତାପରେ, ସେ ନିମ୍ନଜାତି ଶିଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସବୁବେଳେ ଶ୍ମଶାନରେ ମୃତଦେହର କ୍ରିୟା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ରହିଲେ।

ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ସପ୍ତମେ ଵର୍ଷେ ଶ୍ମଶାନେଽଥ ମୃତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଆନୀତୋ ବନ୍ଧୁଭିର୍ଦୃଷ୍ଟସ୍ତେନ ତତ୍ରାଧନୋ ଗୁଣୀ॥୮.

ସାତ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାବେଳେ, ଶ୍ମଶାନରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନେଇ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଦରିଦ୍ର କିନ୍ତୁ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଶିଶୁ ଏହା ଦେଖିଲେ।

ମୂଲ୍ଯାର୍ଥିନା ତୁ ତେନାପି ପରିଭୂତାସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ । ଊଚୁସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍॥୮.

ସେ ଦ୍ୱାରା ଦାମ ଚାହିଁ ଥିବାରୁ, ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅପମାନିତ ହେଲେ; ଏହିଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ।

ପାପିଷ୍ଠମଶୁଭଂ କର୍ମ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ପାପକାରକ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୁରା ରାଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ପୁକ୍କସଃ॥୮.

‘ହେ ପାପୀ, ଏହି ଅଶୁଭ କାମ କର; ତୁମେ ପାପ କରୁଛ; ପୂର୍ବେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିମ୍ନଜାତି କରିଥିଲେ।’

କୃତଃ ପୁଣ୍ଯଵିନାଶେନ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଵାପନାଶନାତ୍ । ଯଦା ନ କ୍ଷମତେ ତେଷାଂ ତୈଃ ସ ଶପ୍ତୋ ରୁଷା ତଦା॥୮.

‘ପୁଣ୍ୟ ନାଷ୍ଟ ହେବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏମିତି ହୋଇଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର କଥା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।’

ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନରକଂ ଘୋରମଧୁନୈଵ ନରାଧମ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ଵଚନେ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଥଃ ସ ନୃପସ୍ତଦା॥୮.

‘ଏବେ ତୁମେ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଅ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ!’ ଏହି କଥା କହାଯିବା ସହିତ, ସେ ରାଜା ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଲେ।