ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ବାଲା ଦୀନମୁଖୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲଂ ଦୀନମୁଖଂ ପୁରଃ । ମାଂ ସ୍ମରତ୍ଯସୁଖାଵିଷ୍ଟା ମୋଚଯିଷ୍ଯତି ନୌ ନୃପଃ॥୮.

ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ ଛୁଆଁକୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ ଝିଅକୁ ଆଗରେ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରେ; ରାଜା ଆମକୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ।

ଉପାତ୍ତଵିତ୍ତୋ ଵିପ୍ରାଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିତ୍ତମତୋଽଧିକମ୍ । ନ ସା ମାଂ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀ ଵେତ୍ତି ପାପତରଂ କୃତମ୍॥୮.

ମୁଁ ଟଙ୍କା ମିଳିଲାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦେଲି; ତଥାପି ସେ ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ମୋର ଅଧିକ ପାପ କଥା ଜାଣିନାହାନ୍ତି।

ରାଜ୍ଯନାଶଃ ସୁହୃତ୍ତ୍ଯାଗୋ ଭର୍ଯାତନଯଵିକ୍ରଯଃ । ପ୍ରାପ୍ତା ଚଣ୍ଡାଲତା ଚେଯମହୋ ଦୁଃ ଖପରମ୍ପରା॥୮.

ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଲି, ବନ୍ଧୁମାନେ ଛାଡ଼ିଲେ, ଜଣେ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅକୁ ବେଚିଦେଲି, ଏବେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲା—ହାଁ, ଏ କେମିତି ଦୁଃଖର ପରମ୍ପରା!

ଏଵଂ ସ ନିଵସନ୍ ନିତ୍ଯଂ ସସ୍ମାର ଦଯିତଂ ସୁତମ୍ । ଆର୍ଯାଞ୍ଚାତ୍ମସମାଵିଷ୍ଟାଂ ହୃତସର୍ଵସ୍ଵ ଆତୁରଃ॥୮.

ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ବସି, ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଓ ଆତ୍ମା ସମାନ ପ୍ରିୟା ଜନନୀକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ କିଛି ହାରାଇ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ।

କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ମୃତଚେଲାପହାରକଃ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽଭଵଦ୍ରାଜା ଶ୍ମଶାନେ ତଦ୍ଵଶାନୁଗଃ॥୮.

କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ଶବର ଚିତା ଉପରେ ଚଦର ଉଠାଇବାକୁ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଲାଗିଗଲେ।

ଚଣ୍ଡାଲେନାନୁଶିଷ୍ଟଶ୍ଵ ମୃତଚେଲାପହାରିଣା । ଶଵାଗମନମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ନିହ ତିଷ୍ଠ ଦିଵାନିଶମ୍॥୮.

ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ, ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ଚିତା ଉପରେ ଚଦର ଉଠାଇବା ଲାଗି, ସେ ଦିନ ରାତି ଶବ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

ଇଦଂ ରାଜ୍ଞେଽପି ଦେଯଞ୍ଚ ଷଡ୍ଭାଗନ୍ତୁ ଶଵଂ ପ୍ରତି । ତ୍ରଯସ୍ତୁ ମମ ଭାଗାଃ ସ୍ଯୁର୍ଦ୍ଵୋ ଭାଗୌ ତଵ ଵେତନମ୍॥୮.

ଏହି ଶବରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଷଷ୍ଠାଂଶ ଦେବା ଦରକାର; ତିନି ଅଂଶ ମୋର, ଦୁଇ ଅଂଶ ତୁମର ଦରମା।

ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟୋ ଜଗାମ ଶଵମନ୍ଦିରମ୍ । ଦିଶନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଯତ୍ର ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ତଦା॥୮.

ଏହିପରି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ସେ ଶବ ଘରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେ ସମୟରେ ବାରାଣସୀରେ।

ଶ୍ମଶାନଂ ଘୋରସଂନାଦଂ ଶିଵାଶତସମାକୁଲମ୍ । ଶଵମୌଲିସମାକୀର୍ଣଂ ଦୁର୍ଗନ୍ଧଂ ବହୁଧୂମକମ୍॥୮.

ଶ୍ମଶାନ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜାମି, ଶିବଙ୍କ ଶତଶଃ ଭକ୍ତମାନେ ଭିଡ଼ି, ଶବ ରାଶି ରହିଛି, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଇଛି।

ପିଶାଚ-ଭୂତ-ଵେତାଲ-ଡାକିନୀ-ଯକ୍ଷସଙ୍କୁଲମ୍ । ଗୃଧ୍ରଗୋମାଯୁସଙ୍କୀର୍ଣଂ ଶ୍ଵଵୃନ୍ଦପରିଵାରିତମ୍॥୮.

ପିଶାଚ, ଭୂତ, ବେତାଳ, ଡାକିନୀ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ଭିଡ଼ି, ଗୃଧ୍ର ଓ କଉଡ଼ିଆ ଭରିଛି, କୁକୁର ଦଳ ଘେରି ରହିଛି।

ଅସ୍ଥିସଂଘାତସଙ୍କୀର୍ଣଂ ମହାଦୁର୍ଗନ୍ଧସଂକୁଲମ୍ । ନାନାମୃତସୁହୃନ୍ନାଦ-ରୌଦ୍ରକୋଲାହଲାଯୁତମ୍॥୮.

ହାଡ଼ ରାଶି ଭରିଛି, ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଛାଇଛି, ନାନା ପ୍ରକାର ମୃତ ଜନଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଓ ଭୟଙ୍କର ହଲାହଲ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।

ହା ପୁତ୍ର ! ମିତ୍ର ! ହା ବନ୍ଧୋ ! ଭ୍ରାତର୍ଵତ୍ସ ! ପ୍ରିଯାଦ୍ଯ ମେ । ହା ପତେ ! ଭଗିନି ! ମାତର୍ହା ମାତୁଲ ! ପିତାମହ॥୮.

ହା ପୁଅ! ମିତ୍ର! ବନ୍ଧୁ! ଭାଇ! ପ୍ରିୟ! ହା ପତି! ଭଉଣୀ! ମା! ମାମୁ! ପିତାମହ!

ମାତାମହ ! ପିତଃ ! କ୍ଵ ଗତୋଽସ୍ଯେହି ବାନ୍ଧଵ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଦତାଂ ଯତ୍ର ଧ୍ଵନିଃ ସଂଶ୍ରୁଯତେ ମହାନ୍॥୮.

ମାମୁ! ବାପା! କେଉଁଠି ଗଲ? ଆସ, ବନ୍ଧୁମାନେ!—ଏଭଳି କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମୁଖରୁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।

ଜ୍ଵଲନ୍ମାଂସ-ଵସା-ମେଦଚ୍ଛମଚ୍ଛମିତସଂକୁଲମ୍॥୮.

ସେଠାରେ ଜଳୁଥିବା ମାଂସ, ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା ଓ ଅଧଜଳା ଚାମଡ଼ର ଢେର ଭରିଥିଲା।

ଅର୍ଧଦଗ୍ଧାଃ ଶଵାଃ ଶ୍ଯାମା ଵିକସଦ୍ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତଯଃ । ହସନ୍ତୀଵାଗ୍ନିମଧ୍ଯସ୍ଥାଃ କାଯସ୍ଯେଯଂ ଦଶା ତ୍ଵିତି॥୮.

ଅଧଜଳା, କଳା ଲାଶ, ଖୋଲିଯାଇଥିବା ଦାନ୍ତର ପଙ୍କ୍ତି ସହିତ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ—ଦେହର ଏହି ଅବସ୍ଥା।

ଅଗ୍ନେଶ୍ଚଟଚଟାଶବ୍ଦୋ ଵଯସାମସ୍ଥିପଙ୍କ୍ତିଷୁ । ବାନ୍ଧଵାକ୍ରାନ୍ଦଶବ୍ଦଶ୍ଚ ପୁକ୍କସେଷୁ ପ୍ରହର୍ଷଜଃ॥୮.

ଅଗ୍ନିର ଚଟାଚଟ୍ ଶବ୍ଦ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଅସ୍ଥିରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଆଉ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କର କନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଚିତ୍କାର ସହିତ ମିଶିଥିଲା।

ଗାଯତାଂ ଭୂତ-ଵେତାଲ-ପିଶାଚଗଣଃ ରକ୍ଷସାମ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ସୁମହାନ୍ ଘୋରଃ କଲ୍ପାନ୍ତ ଇଵ ନିଃ ସ୍ଵନଃ॥୮.

ଭୂତ, ବେତାଳ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଗାଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଦୁନିଆ ଶେଷ ହେବା ବେଳେ ହୁଏ।

ମହାମହିଷକାରୀଷ-ଗୋଶକୃଦ୍ରାଶିସଙ୍କୁଲମ୍ । ତଦୁତ୍ଥଭସ୍ମକୂଟୈଶ୍ଚ ଵୃତଂ ସାସ୍ଥିଭିରୁନ୍ନତୈଃ॥୮.

ସେଠା ମହାମହିଷ ଓ ଗାଈର ଗୋବର ଢେରରେ ଭରିଥିଲା, ତାହା ଉପରେ ଚିତାର ଖାକ ଓ ଉଠିଥିବା ଅସ୍ଥିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।

ନାନୋପହାରସ୍ତ୍ରଗ୍ଦୀପ-କାକଵିକ୍ଷେପକାଲିକମ୍ । ଅନେକଶବ୍ଦବହୁଲଂ ଶ୍ମଶାନଂ ନରକାଯତେ॥୮.

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପହାର, ଛିଟିଯାଇଥିବା ଦୀପ ଓ କାଉଁଆ ଚିଞ୍ଚିଆଉଥିବା ସେଇ ଶ୍ମଶାନ ଅନେକ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା, ନରକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ସଵହ୍ନିଗର୍ଭୈରଶିଵୈଃ ଶିଵାରୁତୈର୍ ନିନାଦିତଂ ଭୀଷଣରାଵଗହ୍ଵରମ୍ । ଭଯଂ ଭଯସ୍ଯାପ୍ଯୁପସଞ୍ଜନୈର୍ଭୃଶଂ ଶ୍ମଶାନମାକ୍ରନ୍ଦଵିରାଵଦାରୁଣମ୍॥୮.

ଅଶୁଭ ଭୂତମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ଶିଆଳ ରୋଦନ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କର କନ୍ଦନରେ ଶ୍ମଶାନ ଭୟର ସ୍ଥାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟ ମଧ୍ୟ ଡରେ।

ସ ରାଜା ତତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦୁଃ ଖିତଃ ଶୋଚନୋଦ୍ଯତଃ । ହା ଭୃତ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵିପ୍ରାଃ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଵିଧେ ଗତମ୍॥୮.

ସେଠାକୁ ରାଜା ପହଞ୍ଚିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଉଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—'ହା, ମୋର ଦାସ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ମୋର ରାଜ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।'

ହା ଶୈଵ୍ଯେ ପୁତ୍ର ହା ବାଲ ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ଦଭାଗ୍ଯକମ୍ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଦୋଷେଣ ଗତାଃ କୁତ୍ରାପି ତେ ମମ॥୮.

'ହା, ଶୈବ୍ୟ! ହା, ପୁଅ! ହା, ଶିଶୁ! ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ମୁଁ ଅଭାଗା ହୋଇଗଲି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଶାପରେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଇପଡ଼ିଛ।'

ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତଯଂସ୍ତତ୍ର ଚଣ୍ଡାଲୋକ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ମଲିନୋ ରୂକ୍ଷସର୍ଵାଙ୍ଗଃ କେଶଵାନ୍ ଗନ୍ଧଵାନ୍ ଧ୍ଵଜୀ॥୮.

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି କରି, ଚଣ୍ଡାଳ କହିଥିବା ଭଳି, ସେ ମେଳା, ଶୁଷ୍କ ଦେହ, ଝାଡ଼ା ଚୁଲି, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧରି ହୋଇଗଲେ।

ଲକୁଟୀ କାଲକଲ୍ପଶ୍ଚ ଧାଵଂଶ୍ଚାପି ତତସ୍ତତଃ । ଅସ୍ମିନ୍ ଶଵ ଇଦଂ ମୂଲ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଚାପ୍ଯୁତ॥୮.

ଦଣ୍ଡ ଧରି, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେ, ଏଠାଉଠା ଦୌଡ଼ି, 'ଏହି ଲାଶ ପାଇଁ ଏତେ ଦାମ ପାଇଛି, ଆଉ ମିଳିବି,' ବୋଲୁଥିଲେ।

ଇଦଂ ମମ ଇଦଂ ରାଜ୍ଞେ ମୁଖ୍ଯଚଣ୍ଡାଲକେ ତ୍ଵିଦମ୍ । ଇତି ଧାଵନ୍ ଦିଶୋ ରାଜା ଜୀଵନ୍ ଯୋନ୍ଯନ୍ତରଂ ଗତଃ॥୮.

'ଏହା ମୋର, ଏହା ରାଜାଙ୍କର, ଏହା ମୁଖ୍ୟ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କର,' ବୋଲି ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।

ଜୀର୍ଣକର୍ପଣ୍ଟସୁଗ୍ରନ୍ଥି-କୃତକନ୍ଥାପରିଗ୍ରହଃ ଚିତାଭସ୍ମରଜୋଲିପ୍ତ-ମୁଖବାହୂଦରାଙିଘ୍ରକଃ॥୮.

ଅନେକ ଗଠି ଦେଇ ପିନ୍ଧା ପୁରୁଣା ଚେରା ଜାମା, ଚିତାର ଖାକ ଓ ଧୂଳିରେ ମୁହଁ, ବାହୁ, ପେଟ, ଜଂଘା ଓ ପାଦ ଲିପ୍ତ।

ନାନାମେଦୋ-ଵସା-ମଜ୍ଜା ଲିପ୍ତପାଣ୍ଯଙ୍ଗୁଲିଃ ଶ୍ଵସନ୍ । ନାନାଶଵୋଦନକୃତା-ହାରତୃପ୍ତିପରାଯଣଃ॥୮.

ବିଭିନ୍ନ ମାଂସ, ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜାରେ ହାତ ଓ ଆଂଠି ଲିପ୍ତ, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ଅନେକ ଲାଶର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହୁଥିଲେ।

ତଦୀଯମାଲ୍ଯସଂଶ୍ଲେଷକୃତମସ୍ତକମଣ୍ଡନଃ । ନ ରାତ୍ରୌ ନ ଦିଵା ଶେତେ ହା ହେତି ପ୍ରଵଦନ୍ ମୁହୁଃ॥୮.

ମୃତଦେହର ମାଳା ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧି, ଦିନ ରାତି ଶୋଇନଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର 'ହା, ହା' ବୋଲି କନ୍ଦୁଥିଲେ।

ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶମାସାସ୍ତୁ ନୀତାଃ ଶତସମୋପମାଃ । ସ କଦାଚିନ୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ବନ୍ଧୁଵିଯୋଗଵାନ୍॥୮.

ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ, ଶତବର୍ଷ ପରି ଲାଗିଲା, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ବିହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।