ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵିଜ୍ଞାନେ ଯେଷାମଵ୍ଯାହତା ମତିଃ । ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରମଧ୍ଯସ୍ଥାସ୍ତାନୁପାସ୍ଯ ଚ ପୃଚ୍ଛ ଚ॥୧.

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ମନ ଅବିରୋଧିତ, ସେମାନେ ଵିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ବସୁଛନ୍ତି — ସେମାନଙ୍କୁ ଗିଁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କର।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ମାର୍କଣ୍ଡେଯେନ ଧୀମତା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚର୍ଷିଶାର୍ଦୂଲୋ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ॥୧.

ଏଭଳି ଜ୍ଞାନୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମ ଜୟମିନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଜୈମିନିରୁଵାଚ ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଖଗଵାଗିଵ ମାନୁଷୀ । ଯତ୍ ପକ୍ଷିଣସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞାନମାପୁରତ୍ଯନ୍ତଦୁର୍ଲଭମ୍॥୧.

ଜୟମିନି କହିଲେ — ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କଥା ମାନବମାନେ କହିଥିବା ପରି ଶୁଣାଯାଏ, ଏବଂ ତୁମ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।

ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନ୍ଯାଂ ଯଦି ଭଵସ୍ତେଷାଂ ଜ୍ଞାନଂ କୁତୋଽଭଵତ୍ । କଥଞ୍ଚ ଦ୍ରୋଣତନଯାଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯନ୍ତେ ତେ ପତତ୍ରିଣଃ॥୧.

ଯଦି ସେମାନେ ପଶୁଜନ୍ମରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଏମିତି ଜ୍ଞାନ କିପରି ହେଲା? ଏବଂ କିପରି ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ କୁହାଯାଉଛନ୍ତି?

କଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରଵିଖ୍ଯାତୋ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଜାତଂ ଗୁଣଵତାଂ ତେଷାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାନଂ ମହାତ୍ମନାମ୍॥୧.

କିଏ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଡ୍ରୋଣ, ଯାହାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ଗୁଣବାନ, ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ?

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ନନ୍ଦନେ ପୁରା । ଶକ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯସରସାଂ ଚୈଵ ନାରଦସ୍ଯ ଚ ସଙ୍ଗମେ॥୧.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ଶକ୍ର ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳରେ, ତାହା ତୁମେ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ।

ନାରଦୋ ନନ୍ଦନେଽପଶ୍ଯତ୍ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଗଣମଧ୍ଯଗମ୍ । ଶକ୍ରଂ ସୁରାଧିରାଜାନଂ ତନ୍ମୁଖାସକ୍ତଲୋଚନମ୍॥୧.

ନାରଦ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଦେଖିଲେ — ଶକ୍ର, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜା, ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ଲାଗିଥିଲା।

ସ ତେନର୍ଷିଵରିଷ୍ଠେନ ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରଃ ଶଚୀପତିଃ । ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ଵକଂ ଚାସ୍ମୈ ଦଦାଵାସନମାଦରାତ୍॥୧.

ସେ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସାଥି ସାଥି, ଶଚୀପତି ଶକ୍ର ଉଠି ଦାଡ଼ିଲେ ଓ ଆଦର ସହିତ ନିଜ ଆସନ ଦେଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲଵୃତ୍ରଘ୍ନମୁତ୍ଥିତଂ ତ୍ରିଦଶାଙ୍ଗନାଃ । ପ୍ରଣେମୁସ୍ତାଶ୍ଚ ଦେଵର୍ଷି ଵିନଯାଵନତାଃ ସ୍ଥିତାଃ॥୧.

ଶକ୍ର, ବଳ ଓ ବୃତ୍ର ନାଶକ, ଉଠିଥିବାକୁ ଦେଖି, ତିନିଦିଗର ଦେବୀମାନେ ଓ ଦେବର୍ଷିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ନମ୍ରତାରେ ଦାଡ଼ି ରହିଲେ।

ତାଭିରଭ୍ଯର୍ଚିତଃ ସୋଽଥ ଉପଵିଷ୍ଟେ ଶତକ୍ରତୌ । ଯଥାର୍ହଂ କୃତସମ୍ଭାଷଃ କଥାଶ୍ଚକ୍ରେ ମନୋରମାଃ॥୧.

ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶକ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ବସି, ନାରଦ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କଲେ ଓ ମନୋହର କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ।

ଶକ୍ର ଉଵାଚ ତତଃ କଥାନ୍ତରେ ଶକ୍ରସ୍ତମୁଵାଚ ମହାମୁନିମ୍ । ଦେହ୍ଯାଜ୍ଞାଂ ନୃତ୍ଯତାମାସାଂ ତଵ ଯାଭିମତେତି ଵୈ॥୧.

ଶକ୍ର କହିଲେ — ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଶକ୍ର ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଏଠାରେ ଯେଉଁ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନା ତୁମର ଭଲ ଲାଗେ, ତାଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ।'

ରମ୍ଭା ଵା କର୍କଶା ଵାଥ ଉର୍ଵଶ୍ଯଥ ତିଲୋତ୍ତମା । ଘୃତାଚୀ ମେନକା ଵାପି ଯତ୍ର ଵା ଭଵତୋ ରୁଚିଃ॥୧.

ରମ୍ଭା, କର୍କଶା, ଉର୍ବଶୀ, ତିଲୋତ୍ତମା, ଘୃତାଚୀ କିମ୍ବା ମେନକା — ଯାହା ଉପରେ ତୁମର ରୁଚି, ସେଉଁଠି ଆଦେଶ ଦିଅ।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵଚୋ ଶକ୍ରସ୍ଯ ନାରଦଃ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯାପ୍ସରସଃ ପ୍ରାହ ଵିନଯାଵନତାଃ ସ୍ଥିତାଃ॥୧.

ଶକ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଭାବିବା ପରେ, ନମ୍ରତାରେ ଦାଡ଼ିଥିବା ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଯୁଷ୍ମାକମିହ ସର୍ଵାସାଂ ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣାଧିକମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯତେ ଯା ତୁ ସା ନୃତ୍ଯତୁ ମମାଗ୍ରତଃ॥୧.

ଏଠାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ନିଜକୁ ରୂପ, ଉଦାରତା ଓ ଗୁଣରେ ଅଧିକ ଭାବେ ଭାବେ, ସେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ କରୁ।

ଗୁଣରୂପଵିହୀନାଯାଃ ସିଦ୍ଧିର୍ନାଟ୍ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଵୈ । ଚାର୍ଵଧିଷ୍ଠାନଵନ୍ନୃତ୍ଯଂ ନୃତ୍ଯମନ୍ଯଦ୍ଵିଡମ୍ବନମ୍॥୧.

ଯାହାଠାରେ ଗୁଣ ଓ ରୂପ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟରେ ସଫଳତା ମିଳେନାହିଁ; ଯେପରି ଭଲ ଆଧାର ଛାଡ଼ି ନୃତ୍ୟ କଲେ, ସେ ନୃତ୍ୟ ମାନେ ଅନ୍ୟର ଅନୁକରଣ ମାତ୍ର।

ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ଚ ଏକୈକାସ୍ତା ନତାସ୍ତତଃ । ଅହଂ ଗୁଣାଧିକା ନ ତ୍ଵଂ ନ ତ୍ଵଂ ଚାନ୍ଯାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍॥୧.

ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁଣବତୀ, ତୁମେ ନୁହଁ; ଆଉ କେହି ମଧ୍ୟ ନୁହଁ,' ଏଭଳି ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜେ ନିଜେ କହିଲେ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତାସାଂ ସଂଭ୍ରମମାଲୋକ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ପାକଶାସନଃ । ପୃଚ୍ଛ୍ଯତାଂ ମୁନିରିତ୍ଯାହ ଵକ୍ତା ଯାଂ ଵୋ ଗୁଣାଧିକାମ୍॥୧.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି, ଭଗବାନ ବଜ୍ରଧାରୀ କହିଲେ, 'ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାର; ସେ କହିଦେବେ କିଏ ଅଧିକ ଗୁଣବତୀ।'

ଶକ୍ରଚ୍ଛନ୍ଦାନୁଯାତାଭିଃ ପୃଷ୍ଟସ୍ତାଭିଃ ସନାରଦଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ଯତ୍ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଜୈମିନେ ତନ୍ନିବୋଧ ମେ॥୧.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ, ସେମାନେ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ତେବେ ନାରଦ କହିଥିବା ଯାହା, ହେ ଜୟମିନି, ସେଥିରେ ମନ ଦେ।

ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଂ ଯା ଵଃ କ୍ଷୋଭଯତେ ବଲାତ୍ । ଦୁର୍ଵାସସଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତାଂ ଵୋ ମନ୍ଯେ ଗୁଣାଧିକାମ୍॥୧.

ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ତପସ୍ୟାରତ ମହାମୁନି ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ଜୋରକରି ବିଚଳିତ କରିପାରିବ, ମୁଁ ସେଠିକୁ ଅଧିକ ଗୁଣବତୀ ଭାବେ ମନେ କରେ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵା ଵେପତକନ୍ଧରାଃ । ଅଶକ୍ଯମେତଦସ୍ମାକମିତି ତାଶ୍ଚକ୍ରିରେ କଥାଃ॥୧.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗଳା କମ୍ପିଗଲା; 'ଏହା ଆମ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ,' ବୋଲି ସେମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ।

ତତ୍ରାପ୍ସରା ଵପୁର୍ନାମ ମୁନିକ୍ଷୋଭଣଗର୍ଵିତା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଦ୍ଯ ଯାସ୍ଯାମି ଯତ୍ରାସୌ ସଂସ୍ଥିତୋ ମୁନିଃ॥୧.

ସେଠାରେ ଏକ ଅପ୍ସରା, ନାଁ ଥିଲା ବପୁ, ମୁନିମାନେକୁ ବିଚଳିତ କରିବାରେ ଗର୍ବିତ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମୁନି ଅଛନ୍ତି।'

ଅଦ୍ଯ ତଂ ଦେହଯନ୍ତାରଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯଵାଜିନମ୍ । ସ୍ମରଶସ୍ତ୍ରଗଲଦ୍ରଶ୍ମିଂ କରିଷ୍ଯାମି କୁସାରଥିମ୍॥୧.

ଆଜି, ମୁଁ କାମଦେବଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ, ଯାହାଙ୍କ ଶର ରତିର ରସରେ ଭିଜା, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ମୁନିଙ୍କୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ବଶ କରିଦେବି।

ବ୍ରହ୍ମା ଜନାର୍ଦନୋ ଵାପି ଯଦି ଵା ନୀଲଲୋହିତଃ । ତମପ୍ଯଦ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି କାମବାଣକ୍ଷତାନ୍ତରମ୍॥୧.

ବ୍ରହ୍ମା, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କିମ୍ବା ନୀଳକଣ୍ଠ ହେଉନ୍ତୁ, ଏହି ଦିନ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାମବାଣରେ ଆହତ କରିପାରିବି।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଜଗାମାଥ ପ୍ରାଲେଯାଦ୍ରିଂ ଵପୁସ୍ତଦା । ମୁନେସ୍ତପଃ ପ୍ରଭାଵେଣ ପ୍ରଶାନ୍ତଶ୍ଵାପଦାଶ୍ରମମ୍॥୧.

ଏଭଳି କହି, ବପୁ ସେତେବେଳେ ହିମପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ।

ସ ପୁଂସ୍କୋକିଲମାଧୁର୍ଯା ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସ ମହାମୁନିଃ । କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ସ୍ଥିତା ତସ୍ମାଦଗାଯତ ଵରାପ୍ସରାଃ॥୧.

ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମହାମୁନି ରହୁଥିଲେ, ପୁରୁଷ କୋଇଲିର ଗୀତର ମାଧୁର୍ୟ ପରି, ସେଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୂରତାରେ ଦଢ଼ି ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତଦ୍ଗୀତଧ୍ଵନିମାକର୍ଣ୍ଯ ମୁନିର୍ଵିସ୍ମିତମାନସଃ । ଜଗାମ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସା ବାଲା ରୁଚିରାନନା॥୧.

ସେ ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ମୁନିଙ୍କ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ଝିଅ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ମୁନିଃ ସଂସ୍ତଭ୍ଯ ମାନସମ୍ । କ୍ଷୋଭଣାଯାଗତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୋପାମର୍ଷସନ୍ଵିତଃ॥୧.

ସେ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଦେଖି, ମୁନି ନିଜ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ବିଚଳିତ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଉଵାଚେଦଂ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ମହର୍ଷିସ୍ତାଂ ମହାତପାଃ॥୧.

ତାପରେ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି, ସେଠି ଥିବା ଅପ୍ସରାକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଦୁଃ ଖାର୍ଜିତସ୍ଯେହ ତପସୋ ଵିଧ୍ନକାରଣାତ୍ । ଆଗତାସି ମଦୋନ୍ମତ୍ତେ ମମ ଦୁଃ ଖାଯ ଖେଚରି॥୧.

ଏଠାରେ ମୋର କଷ୍ଟରେ ଅର୍ଜିତ ତପସ୍ୟାକୁ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ, ହେ ଆକାଶଚାରିଣୀ, ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଆସିଛ, ଏଥିରେ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଲୁ।