ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଅଵାପ୍ଯ ଚେତନାଂ ରାଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ପୁନର୍ମୋହଂ ସମାପେଦେ ସ ଚ କ୍ରୋଧଂ ଯଯୌ ମୁନିଃ॥୮.

ଚେତନା ଫେରିଲାପରେ, ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ପୁଣି ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁନି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ସ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ରାଜାନଂ ଵାକ୍ଯମାହ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଦୀଯତାଂ ଦକ୍ଷିଣା ସା ମେ ଯଦି ଧର୍ମମଵେକ୍ଷସେ॥୮.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, 'ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ମାନନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅନ୍ତୁ।'

ସତ୍ଯେନାର୍କଃ ପ୍ରତପତି ସତ୍ଯେ ତିଷ୍ଠତି ମେଦିନୀ । ସତ୍ଯଂ ଚୋକ୍ତଂ ପରୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ॥୮.

ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଉଁଥାଏ, ସତ୍ୟ ଉପରେ ପୃଥିବୀ ଦଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ସତ୍ୟ କୁହାଯାଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତି ରଖିଛି।

ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ତୁଲଯା ଧୃତମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଦ୍ଧି ସତ୍ଯମେଵ ଵିଶିଷ୍ଯତେ॥୮.

ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଯଦି ତୁଳାରେ ରଖାଯାଏ, ସତ୍ୟ ଏହି ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।

ଅଥଵା କିଂ ମମୈତେନ ସାମ୍ନା ପ୍ରୋକ୍ତେନ କାରଣମ୍ । ଅନାର୍ତ୍ଯେ ପାପସଙ୍କଲ୍ପେ କ୍ରୂରେ ଚାନୃତଵାଦିନି॥୮.

ନହିଁଲେ, ଏହି ମିଠା କଥା କହିବାର ମୋ ପାଖରେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ? ଯିଏ ଦୁଃଖୀ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ, କଠୋର ଓ ମିଥ୍ୟା କଥା କହେ, ସେଠାରେ କଥା କହିବାର କଣ ଅର୍ଥ?

ତ୍ଵଯି ରାଜ୍ଞି ପ୍ରଭଵତି ସଦ୍ଭାଵଃ ଶ୍ରୂଯତାମଯମ୍ । ଅଦ୍ଯ ମେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ରାଜନ୍ ନ ଦାସ୍ଯତି ଭଵାନ୍ ଯଦି॥୮.

ରାଜା ଥିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କର, ଏହି କଥା ଶୁଣ। ଆଜି ମୋତେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ—

ଅସ୍ତାଚଲଂ ପ୍ରଯାତେର୍ଽକେ ଶପ୍ସ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ତତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଯଯୌ ଵିପ୍ରୋ ରାଜା ଚାସୀଦ୍ଭଯାତୁରଃ॥୮.

'ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ପଛରେ ଲୁଚିଯିବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।' ଏହିପରି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜା ଭୟରେ ଅତି ଆତୁର ହେଲେ।

କାନ୍ଦିଗ୍ଭୂତୋଽଧମୋ ନିଃ ସ୍ଵୋ ନୃଶଂସଧନିନାର୍ଦିତଃ । ଭାର୍ଯାସ୍ଯ ଭୂଯଃ ପ୍ରାହେଦଂ କ୍ରିଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ॥୮.

ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ଅପମାନିତ ହୋଇ, ଧନହୀନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଠୋର କଥାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଣି କହିଲେ, 'ମୋ କଥା ଶୁଣି କାମ କର।'

ମା ଶାପାନଲନିର୍ଦଗ୍ଧଃ ପଞ୍ଚତ୍ଵମୁପଯାସ୍ଯସି । ସ ତଥା ଚୋଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ରାଜା ପତ୍ନ୍ଯା ପୁନଃ ପୁନଃ॥୮.

'ଶାପର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।' ଏଭଳି ଭାବରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଣିପୁଣି ଉତ୍ସାହିତ କରିବାରେ, ରାଜା—

ପ୍ରାହ ଭଦ୍ରେ କରୋମ୍ଯେଷ ଵିକ୍ରଯଂ ତଵ ନିର୍ଘୃଣଃ । ନୃଶଂସୈରପି ଯଦ୍ କର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ତତ୍ କରୋମ୍ଯହମ୍

କହିଲେ, 'ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଏହି ନିର୍ଦୟ କାମ କରି, ତୁମକୁ ବିକ୍ରି କରିବି। ଯାହା କଠୋର ମନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ତାହା କରିବି।'

ଯଦି ମେ ଶକ୍ଯତେ ଵାଣୀ ଵକ୍ତୁମୀଦୃକ୍ ସୁଦୁର୍ଵଚଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ ଗତ୍ଵା ନାଗରମାତୁରଃ । ବାଷ୍ପାପିହିତକଣ୍ଠାକ୍ଷସ୍ତତୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍॥୮.

'ଏଭଳି କଠୋର କଥା କହିବାକୁ ମୋର ଶକ୍ତି ଥାଏ କି ନାହିଁ...' ଏହିପରି କହି ଦୁଃଖରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସହରକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଓ ଆଖି ଲୁହାରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ କହିଲେ—

; ରାଜୋଵାଚ ଭୋ ଭୋ ନାଗରିକାଃ ସର୍ଵେ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵଚନଂ ମମ । କିଂ ମାଂ ପୃଚ୍ଛଥ କସ୍ତ୍ଵଂ ଭୋ ନୃଶଂସୋଽହମମାନୁଷଃ॥୮.

ରାଜା କହିଲେ, 'ହେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। କାହିଁକି ପଚାରୁଛ, "ତୁମେ କିଏ?" ମୁଁ ନିଷ୍ଠୁର, ଅମାନବିକ।'

ରାକ୍ଷସୋ ଵାତିକଠିନସ୍ତତଃ ପାପତରୋଽପି ଵା । ଵିକ୍ରେତୁଂ ଦଯିତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯୋ ନ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜାମ୍ଯହମ୍॥୮.

'ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ସମାନ, ଅତି କଠୋର ହୃଦୟ, କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ପାପୀ; କାରଣ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ଆସିଛି, ତଥାପି ମୋ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ୁନାହିଁ।'

ଯଦି ଵଃ କସ୍ଯଚିତ୍ କାର୍ଯଂ ଦାସ୍ଯା ପ୍ରାଣେଷ୍ଟଯା ମମ । ସ ବ୍ରୀଵୀତୁ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତୋ ଯାଵତ୍ ସନ୍ଧାରଯାମ୍ଯହମ୍॥୮.

'ଆପଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାରି ଯଦି ଏମିତି ଦାସୀର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି, ଯିଏ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସେ ଦ୍ରୁତ କହନ୍ତୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସହିପାରୁଛି।'

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଅଥ ଵୃଦ୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜଃ କଶ୍ଚିଦାଗତ୍ଯାହ ନରାଧିପମ୍ । ସମର୍ପଯସ୍ଵ ମେ ଦାସୀମହଂ କ୍ରେତା ଧନପ୍ରଦଃ॥୮.

ତେବେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦିଅ, ମୁଁ କିଣିବି ଏବଂ ଦାମ ଦେବି।'

ଅସ୍ତି ମେ ଵିତ୍ତମସ୍ତୋକଂ ସୁକୁମାରୀ ଚ ମେ ପ୍ରିଯା । ଗୃହକର୍ମ ନ ଶକ୍ନୋତି କର୍ତୁମସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ॥୮.

'ମୋ ପାଖରେ ଅଳ୍ପ ଧନ ଅଛି, ମୋ ପ୍ରିୟା ଅତି ସୁକୁମାର। ସେ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦିଅ।'

କର୍ମଣ୍ଯତା-ଵଯୋ-ରୂପ-ଶୀଲାନାଂ ତଵ ଯୋଷିତଃ । ଅନୁରୂପମିଦଂ ଵିତ୍ତଂ ଗୃହାଣାର୍ପଯ ମେଽବଲାମ୍॥୮.

'ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟାର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା, ବୟସ, ରୂପ ଓ ଚରିତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଧନ ଯଥେଷ୍ଟ; ଏହା ଗ୍ରହଣ କରି ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରେଣ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭୂପତେଃ । ଵ୍ଯଦୀର୍ଯତ ମନୋ ଦୁଃ ଖାନ୍ନ ଚୈନଂ କିଞ୍ଚିଦବ୍ରଵୀତ୍॥୮.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହିପରି କହିବା ପରେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।

ତତଃ ସ ଵିପ୍ରୋ ନୃପତେର୍ଵଲ୍କଲାନ୍ତେ ଦୃଢଂ ଧନମ୍ । ବଦ୍ଧ୍ଵା କେଶେଷ୍ଵଥାଦାଯ ନୃପପତ୍ନୀମକର୍ଷଯତ୍॥୮.

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଗାଉଁଛ ଶେଷରେ ଧନ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଟାଣି ନେଲେ।

ରୁରୋଦ ରୋହିତାଶ୍ଵୋଽପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଟାଂ ତୁ ମାତରମ୍ । ହସ୍ତେନ ଵସ୍ତ୍ରମାକର୍ଷନ୍ କାକପକ୍ଷଧରଃ ଶିଶୁଃ॥୮.

ରୋହିତାଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ବାଳକ ଥିବାବେଳେ, କାକ ଡାଣ୍ଡା ପରି କେଶ ଥିବା ସେ, ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ଟାଣି ନେଉଥିବା ଦେଖି, ହାତରେ ମାଆର ଚିର ଧରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିପକା ଲାଗିଲେ।

; ରାଜପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ମୁଞ୍ଚାର୍ଯ ମୁଞ୍ଚ ତାଵନ୍ମାଂ ଯାଵତ୍ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଶିଶୁମ୍ । ଦୁର୍ଲଭଂ ଦର୍ଶନଂ ତାତ ପୁନରସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି॥୮.

ରାଜପତ୍ନୀ କହିଲେ: 'ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ମୋତେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଛାଡ଼, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିପାରିବି। ପୁଣି ଏହାକୁ ଦେଖିବା ଅବସର ମୋ ପାଇଁ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ହେବ।'

ପଶ୍ଯୈହି ଵତ୍ସ ମାମେଵଂ ମାତରଂ ଦାସ୍ଯତାଂ ଗତାମ୍ । ମାଂ ମା ସ୍ପ୍ରାର୍କ୍ଷୋ ରାଜପୁତ୍ର ! ଅସ୍ପୃଶ୍ଯାହଂ ତଵାଧୁନା॥୮.

ମୋ ପୁଅ, ଏବେ ମୁଁ ତୋର ମାଆ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଦାସୀ ଭାବେ ନେଉଯାଉଛି। ରାଜପୁତ୍ର, ଏବେ ମୋତେ ଛୁଅନି, ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଏହିବେଳେ ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ।

ତତଃ ସ ବାଲଃ ସହସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଟାଂ ତୁ ମାତରମ୍ । ସମଭ୍ଯଧାଵଦମ୍ବେତି ରୁଦନ୍ ସାସ୍ତ୍ରାଵିଲେକ୍ଷଣଃ॥୮.

ତାପରେ, ସେ ଛୋଟ ପୁଅ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ଟାଣି ନେଉଥିବା ଦେଖି, ଆଖିରେ ଲୁହା ଭରି, 'ମାଆ!' ବୋଲି କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ଦୌଡ଼ିଗଲା।

ତମାଗତଂ ଦ୍ଵିଜଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵାଲମଭ୍ଯାହନତ୍ ପଦା । ଵଦଂସ୍ତଥାପି ସୋଽମ୍ବେତି ନୈଵାମୁଞ୍ଚତ ମାତରମ୍॥୮.

ସେ ଛୁଆଁ ନିକଟକୁ ଆସିଲାପରେ, ଦ୍ୱିଜ କ୍ରୋଧରେ ତାକୁ ପାଦରେ ମାଡ଼ିଲେ। ତଥାପି, ସେ ଛୁଆଁ 'ମାଆ!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲା ଏବଂ ମାଆକୁ ଛାଡ଼ିଲାନି।

; ରାଜପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେଂ ନାଥ କ୍ରୀଣୀଷ୍ଵେମଂ ଚ ବାଲକମ୍ । କ୍ରୀତାପି ନାହଂ ଭଵତୋ ଵିନୈନଂ କାର୍ଯସାଧିକା॥୮.

ରାଜପତ୍ନୀ କହିଲେ: 'ନାଥ, ଦୟା କର, ଏହି ଛୁଆଁକୁ ମଧ୍ୟ କିଣ। ମୁଁ ତୁମେ କିଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପୁଅ ବିନା କୌଣସି କାମ କରିପାରିବିନି।'

ଇତ୍ଥଂ ମମାଲ୍ପଭାଗ୍ଯାଯାଃ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ଭଵ । ମାଂ ସଂଯୋଜଯ ବାଲେନ ଵତ୍ସେନେଵ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍॥୮.

ମୋ ଦୁର୍ଦ୍ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ଦୟା କର। ମୋତେ ମୋ ପୁଅ ସହ ଏଭଳି ମିଶାଇଦିଅ, ଯେପରି ଗାଈ ତାର ବଛା ସହ ଥାଏ।

; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ଗୃହ୍ଯତାଂ ଵିତ୍ତମେତତ୍ ତେ ଦୀଯତାଂ ବାଲକୋ ମମ । ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋର୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୈଃ କୃତମେଵ ହି ଵେତନମ୍ । ଶତଂ ସହସ୍ରଂ ଲକ୍ଷଂ ଚ କୋଟିମୂଲ୍ଯଂ ତଥା ପରୈଃ॥୮.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ଏହି ଧନ ନିଅ, ଏବଂ ଏହି ପୁଅକୁ ମୋତେ ଦେଅ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ—ସେଠାରେ ଶତ, ହଜାର, ଲକ୍ଷ କିମ୍ବା କୋଟି ଯେତେ ହେଉ।'

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ତଥୈଵ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵିତ୍ତଂ ବଦ୍ଧ୍ଵୋତ୍ତରପଟେ ତତଃ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ବାଲକଂ ମାତ୍ରା ସହୈକସ୍ଥମବନ୍ଧଯତ୍॥୮.

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: 'ସେ ଧନଟିକୁ ଉପର ଚିରରେ ବାନ୍ଧି, ପୁଅକୁ ମାଆ ସହ ଧରି, ଦୁହିଁଜଣକୁ ଏକସାଥି ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।'

ନୀଯମାନୌ ତୁ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାର୍ଯା-ପୁତ୍ରୌ ସ ପାର୍ଥିଵଃ । ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃ ଖାର୍ତୋ ନିଃ ଶ୍ଵସ୍ଯୋଷ୍ଣଂ ପୁନଃ ପୁନଃ॥୮.

ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦିଲେ।