ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମଧୀତଂ ଵା ଦାନାଦ୍ଯାଶ୍ଚାଖିଲାଃ କ୍ରିଯାଃ । ଭଜନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଵୈଫଲ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ଵାକ୍ଯମକାରଣମ୍॥୮.

ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଦାନ ଓ କର୍ମ କରାଯାଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ଯଦି କଥା ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ, ସେସବୁ ଫଳହୀନ ହୋଇଯାଏ।

ସତ୍ଯମତ୍ଯନ୍ତମୁଦିତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଧୀମତାମ୍ । ତାରଣାଯାନୃତଂ ତଦ୍ଵତ୍ ପାତନାଯାକୃତାତ୍ମନାମ୍॥୮.

ଧୀରମାନେ ଯେଉଁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ସତ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି, ସେଠି ଅସତ୍ୟ ତରିବା ପାଇଁ ତ ନୌକା ପରି, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ଥିରମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅବନତିର କାରଣ।

ସପ୍ତାଶ୍ଵମେଧାନାହୃତ୍ଯ ରାଜସୂଯଂ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ । କୃତିର୍ନାମ ଚ୍ଯୁତଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦସତ୍ଯଵଚନାତ୍ ସକୃତ୍॥୮.

ସାତିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଏକ ରାଜସୂୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଯଦି ଏକଥା ଅସତ୍ୟ କହିଦିଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିପଡ଼େ।

ରାଜନ୍ ଜାତମପତ୍ଯଂ ମେ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରରୁରୋଦ ହ । ବାଷ୍ପାମ୍ବୁପ୍ଲୁତନେତ୍ରାନ୍ତାମୁଵାଚେଦଂ ମହୀପତିଃ॥୮.

ହେ ରାଜା, "ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା" ବୋଲି କହି, ସେ ଜଣେ ମାଆ କାନ୍ଦିପକା ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖି ଲୁହାରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଵିମୁଞ୍ଚ ଭଦ୍ରେ ସନ୍ତାପମଯଂ ତିଷ୍ଠତି ବାଲକଃ । ଉଚ୍ଯତାଂ ଵକ୍ତୁକାମାସି ଯଦ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଗଜଗାମିନି॥୮.

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: "ଭଲ ମହିଳା, ଦୟାକରି ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ବଞ୍ଚିଛି। ଯଦି କିଛି କହିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ କହନ୍ତୁ, ହେ ଗଜଗାମିନୀ।"

; ପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ରାଜନ୍ ଜାତମପତ୍ଯଂ ମେ ସତାଂ ପୁତ୍ରଫଲାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସ ମାଂ ପ୍ରଦାଯ ଵିତ୍ତେନ ଦେହି ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍॥୮.

ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ: "ହେ ରାଜା, ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅ ହେଉଛି ସଫଳତା। ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ମୋତେ ଧନ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦିଅନ୍ତୁ।"

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଯଯୌ ମୋହଂ ମହୀପତିଃ । ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ ସଂଜ୍ଞାଂ ସ ଵିଲଲାପାତିଦୁଃ ଖିତଃ॥୮.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅଚେତନ ହୋଇପଡିଲେ। ପୁଣି ସ୍ଥିର ହେବା ପରେ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ତିନି କାନ୍ଦିଲେ।

ମହଦ୍ଦୁଃ ଖମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ଯତ୍ ତ୍ଵମେଵଂ ବ୍ରଵୀଷି ମାମ୍ । କିଂ ତଵ ସ୍ମିତସଂଲାପା ମମ ପାପସ୍ଯ ଵିସ୍ମୃତାଃ॥୮.

"ଏହା ବଡ଼ ଦୁଃଖ, ପ୍ରିୟା, ଯେ ତୁମେ ଏପରି କଥା ମୋତେ କହୁଛ। ପୂର୍ବରୁ ମୋ ସହ ହସିଥିବା, ମୃଦୁ କଥା କହିଥିବା ସମୟକୁ ଭୁଲିଗଲୁ କି?"

ହା ହା କଥଂ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁମେତତ୍ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଦୁର୍ଵାଚ୍ଯମେତଦ୍ଵଚନଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋମ୍ଯହଂ କଥମ୍॥୮.

"ହା ହା! ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ତୁମେ କିପରି ଏପରି କଥା କହିପାରିଲ? ଏପରି ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା କିପରି ମୁଁ କହିପାରିବି?"

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧିଗ୍ଧିଗିତ୍ଯସକୃଦ୍ ବ୍ରୁଵନ୍ । ନିପପାତ ମହୀପୃଷ୍ଠେ ମୂର୍ଚ୍ଛଯାଭିପରିପ୍ଲୁତଃ॥୮.

ଏପରି କହି, ସେ ମହାନ୍ ମନୁଷ୍ୟ, "ଧିକ୍ ଧିକ୍" ବୋଲି ବାରମ୍ବାର କହି, ମୂର୍ଛାରେ ପଡି ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡିଲେ।

ଶଯାନଂ ଭୁଵି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ମହୀପତିମ୍ । ଉଵାଚେଦଂ ସକରୁଣଂ ରାଜପତ୍ନୀ ସୁଦୁଃ ଖିତା॥୮.

ଭୂମିରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୁଇଥିବା ଦେଖି, ରାଜପତ୍ନୀ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କରୁଣ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।

; ପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ହା ମହାରଜା କସ୍ଯେଦମପଧ୍ଯାନମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ନିପତିତୋ ଭୂମୌ ରାଙ୍କଵାସ୍ତରଣୋଚିତଃ॥୮.

ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ: "ହା ମହାରାଜା, କେଉଁ ଅପମାନ ତୁମ ଉପରେ ଆସିଛି, ଯେ ତୁମେ ଏପରି ଭୂମିରେ ପଡିଛ, ଯିଏ ରାଜସିଂହାସନରେ ଶୁଅଥିଲେ?"

ଯେନ କୋଟ୍ଯଗ୍ରଗୋଵିତ୍ତଂ ଵିପ୍ରାଣାମପଵର୍ଜିତମ୍ । ସ ଏଷ ପୃଥିଵୀନାଥୋ ଭୂମୌ ସ୍ଵପିତି ମେ ପତିଃ॥୮.

"ଯିଏ କୋଟି କୋଟି ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ଧନୀ ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ କରିନଥିଲେ, ସେଇ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ଏବେ ଭୂମିରେ ଶୁଅଛନ୍ତି।"

ହା କଷ୍ଟଂ କିଂ ତଵାନେନ କୃତଂ ଦେଵ ! ମହୀକ୍ଷିତା । ଯଦିନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ଯୋଽଯଂ ନୀତଃ ପ୍ରସ୍ଵାପନୀଂ ଦଶାମ୍॥୮.

"ହା ଦୁଃଖ! ହେ ଦେବ, ତୁମେ କଣ ଅପରାଧ କରିଥିଲ? ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଥିବା ତୁମେ କିପରି ଏହି ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିପଡିଛ?"

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସାପି ସୁଶ୍ରୋଣୀ ମୂର୍ଚ୍ଛିତା ନିପପାତ ହ । ଭର୍ତୃଦୁଃ ଖମହାଭାରେଣାସହ୍ଯେନ ନିପୀଡିତା॥୮.

ଏପରି କହି, ସେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭା ମହିଳା ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡିଗଲେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଦୁଃଖର ଭାର ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତୌ ତଥା ପତିତୌ ଭୂମାଵନାଥୌ ପିତରୌ ଶିଶୁଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ଯନ୍ତଂ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ସୁଦୁଃ ଖିତଃ॥୮.

ମା' ବାପାଙ୍କୁ ଏପରି ଭୂମିରେ ଅସହାୟ ଦେଖି, ଶିଶୁ ଅତି ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ କହିଲା।

ତାତ ତାତ ! ଦଦସ୍ଵାନ୍ନମମ୍ବାମ୍ବ ! ଭୋଜନଂ ଦଦ । କ୍ଷୁନ୍ମେ ବଲଵତୀ ଜାତା ଜିହ୍ଵାଗ୍ରଂ ଶୁଷ୍ଯତେ ତଥା॥୮.

"ବାପା, ବାପା! ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦିଅ। ମା, ମା! ମୋତେ ଭୋଜନ ଦିଅ। ମୋର ଭୋକ ବହୁତ ହେଇଛି, ମୋ ଜିଭ ଶୁଖିଯାଇଛି।"

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ପତିତଂ ଭୁଵି ମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍॥୮.

ଏହି ସମୟରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଲେ; ଭୂମିରେ ମୂର୍ଛିତ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—

ସ ଵାରିଣା ସମଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତିଷ୍ଠ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତାଂ ଦଦସ୍ଵେଷ୍ଟଦକ୍ଷିଣାମ୍॥୮.

ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଣି ଛିଟିଇ କହିଲେ: "ଉଠ, ଉଠ, ରାଜା! ଏବେ ଚାହିଦା ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ।"

ଋଣଂ ଧାରଯତୋ ଦୁଃ ଖମହନ୍ଯହନି ଵର୍ଧନ୍ତେ । ଆପ୍ଯାଯ୍ଯମାନଃ ସ ତଦା ହିମଶୀତେନ ଵାରିଣା॥୮.

"ଋଣ ରଖିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ପ୍ରତିଦିନ ବଢ଼ିଯାଏ; ଏହିପରି, ଠଣ୍ଡା ପାଣିରେ ସେ ଶକ୍ତି ଫେରାଇଲେ।"

ଅଵାପ୍ଯ ଚେତନାଂ ରାଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ପୁନର୍ମୋହଂ ସମାପେଦେ ସ ଚ କ୍ରୋଧଂ ଯଯୌ ମୁନିଃ॥୮.

ଚେତନା ଫେରିଲାପରେ, ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ପୁଣି ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ, ଏହା ଦେଖି ମୁନି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ସ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ରାଜାନଂ ଵାକ୍ଯମାହ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଦୀଯତାଂ ଦକ୍ଷିଣା ସା ମେ ଯଦି ଧର୍ମମଵେକ୍ଷସେ॥୮.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, 'ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ମାନନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅନ୍ତୁ।'

ସତ୍ଯେନାର୍କଃ ପ୍ରତପତି ସତ୍ଯେ ତିଷ୍ଠତି ମେଦିନୀ । ସତ୍ଯଂ ଚୋକ୍ତଂ ପରୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ॥୮.

ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଉଁଥାଏ, ସତ୍ୟ ଉପରେ ପୃଥିବୀ ଦଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ସତ୍ୟ କୁହାଯାଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଉପରେ ଭିତି ରଖିଛି।

ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ ତୁଲଯା ଧୃତମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଦ୍ଧି ସତ୍ଯମେଵ ଵିଶିଷ୍ଯତେ॥୮.

ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଯଦି ତୁଳାରେ ରଖାଯାଏ, ସତ୍ୟ ଏହି ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।

ଅଥଵା କିଂ ମମୈତେନ ସାମ୍ନା ପ୍ରୋକ୍ତେନ କାରଣମ୍ । ଅନାର୍ତ୍ଯେ ପାପସଙ୍କଲ୍ପେ କ୍ରୂରେ ଚାନୃତଵାଦିନି॥୮.

ନହିଁଲେ, ଏହି ମିଠା କଥା କହିବାର ମୋ ପାଖରେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ? ଯିଏ ଦୁଃଖୀ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ, କଠୋର ଓ ମିଥ୍ୟା କଥା କହେ, ସେଠାରେ କଥା କହିବାର କଣ ଅର୍ଥ?

ତ୍ଵଯି ରାଜ୍ଞି ପ୍ରଭଵତି ସଦ୍ଭାଵଃ ଶ୍ରୂଯତାମଯମ୍ । ଅଦ୍ଯ ମେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ରାଜନ୍ ନ ଦାସ୍ଯତି ଭଵାନ୍ ଯଦି॥୮.

ରାଜା ଥିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କର, ଏହି କଥା ଶୁଣ। ଆଜି ମୋତେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ—

ଅସ୍ତାଚଲଂ ପ୍ରଯାତେର୍ଽକେ ଶପ୍ସ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ତତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଯଯୌ ଵିପ୍ରୋ ରାଜା ଚାସୀଦ୍ଭଯାତୁରଃ॥୮.

'ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ପଛରେ ଲୁଚିଯିବ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।' ଏହିପରି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜା ଭୟରେ ଅତି ଆତୁର ହେଲେ।

କାନ୍ଦିଗ୍ଭୂତୋଽଧମୋ ନିଃ ସ୍ଵୋ ନୃଶଂସଧନିନାର୍ଦିତଃ । ଭାର୍ଯାସ୍ଯ ଭୂଯଃ ପ୍ରାହେଦଂ କ୍ରିଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ॥୮.

ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ଅପମାନିତ ହୋଇ, ଧନହୀନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଠୋର କଥାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଣି କହିଲେ, 'ମୋ କଥା ଶୁଣି କାମ କର।'

ମା ଶାପାନଲନିର୍ଦଗ୍ଧଃ ପଞ୍ଚତ୍ଵମୁପଯାସ୍ଯସି । ସ ତଥା ଚୋଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ରାଜା ପତ୍ନ୍ଯା ପୁନଃ ପୁନଃ॥୮.

'ଶାପର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।' ଏଭଳି ଭାବରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଣିପୁଣି ଉତ୍ସାହିତ କରିବାରେ, ରାଜା—