ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଋଷିରୁଵାଚ ନିତ୍ଯୈଵ ସା ଜଗନ୍ମୂର୍ତିସ୍ତଯା ସର୍ଵମିଦଂ ତତମ୍ । ତଥାପି ତତ୍ସମୁତ୍ପତ୍ତିର୍ବହୁଧା ଶ୍ରୁଯତାଂ ମମ॥୮୧.

ଋଷି କହିଲେ: ସେ ଦେବୀ ଚିରନ୍ତନ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଓ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି। ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଭବ ବହୁ ପ୍ରକାରର — ଏହା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।

ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମାଵିର୍ଭଵତି ସା ଯଦା । ଉତ୍ପନ୍ନେତି ତଦା ଲୋକେ ସା ନିତ୍ଯାପ୍ଯଭିଧୀଯତେ॥୮୧.

ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ଚିରନ୍ତନ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ଯଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଗତ୍ଯେକାର୍ଣଵୀକୃତେ । ଆସ୍ତୀର୍ଯ ଶେଷମଭଜତ୍ କଲ୍ପାନ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ॥୮୧.

ଯେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ବିଶ୍ୱକୁ ବିସ୍ତାର କରି, ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶେଷ ଉପରେ ଶୁଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଘଟିଥିଲା।

ତଦା ଦ୍ଵାଵସୁରୌ ଘୋରୌ ଵିଖ୍ଯାତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । ଵିଷ୍ଣୁକର୍ଣମଲୋଦ୍ଭୂତୌ ହନ୍ତୁଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁଦ୍ଯତୌ॥୮୧.

ସେତେବେଳେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କାନର ମେଳୁରୁ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ।

ସ ନାଭିକମଲେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଵସୁରୌ ଚୋଗ୍ରୌ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଚ ଜନାର୍ଦନମ୍॥୮୧.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାଭିର କମଳରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଘୁମେ ଦେଖିଲେ।

ତୁଷ୍ଟାଵ ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ତାମେକାଗ୍ରହୃଦଯସ୍ଥିତଃ । ଵିବୋଧନାର୍ଥାଯ ହରେର୍ହରିନେତ୍ରକୃତାଲଯାମ୍॥୮୧.

ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କର ନୟନରେ ବସିଥିବା ଯୋଗନିଦ୍ରାଙ୍କୁ, ହରିଙ୍କୁ ଜଗାଇବା ପାଇଁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଂ ସ୍ଥିତି-ସଂହାରକାରିଣୀମ୍ । ନିଦ୍ରାଂ ଭଗଵତୀଂ ଵିଷ୍ଣୋରତୁଲାଂ ତେଜସଃ ପ୍ରଭୁଃ॥୮୧.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ, ହେ ଜଗତ୍ଧାତ୍ରୀ, ରକ୍ଷା ଓ ସଂହାର କାରିଣୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପବିତ୍ର ନିଦ୍ରା, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ୱିନୀ!

ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାହା ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଧା ତ୍ଵଂ ହି ଵଷଟ୍କାରଃ ସ୍ଵରାତ୍ମିକା । ସୁଧା ତ୍ଵମକ୍ଷରେ ନିତ୍ଯେ ତ୍ରିଧା ମାତ୍ରାତ୍ମିକା ସ୍ଥିତା॥୮୧.

ତୁମେ ସ୍ୱାହା, ତୁମେ ସ୍ୱଧା, ତୁମେ ବଷଟ୍କାର ଓ ଶବ୍ଦର ସାର। ଅକ୍ଷୟ ଓ ନିତ୍ୟା, ତୁମେ ଅମୃତ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ମାତ୍ରାର ରୂପେ ବସିଛ।

ଅର୍ଧମାତ୍ରା ସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯା ଯାନୁଚ୍ଚାର୍ଯା ଵିଶେଷତଃ । ତ୍ଵମେଵ ସନ୍ଧ୍ଯା ସାଵିତ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ଦେଵି ଜନନୀ ପରା॥୮୧.

ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଅର୍ଧମାତ୍ରାରେ ବସିଛ, ଯାହା ବିଶେଷ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ତୁମେ ସନ୍ଧ୍ୟା, ସାବିତ୍ରୀ, ଦେବୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜନନୀ।

ତ୍ଵଯୈଵ ଧାର୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯୈତତ୍ସୃଜ୍ଯତେ ଜଗତ୍ । ତ୍ଵଯୈତତ୍ପାଲ୍ଯତେ ଦେଵି ତ୍ଵମତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ଚ ସର୍ଵଦା॥୮୧.

ତୁମେ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରୁଛ, ତୁମେ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛ, ତୁମେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ଦେବୀ, ଏବଂ ତୁମେ ସଦା ଏହାକୁ ଶେଷ କରୁଛ।

ଵିସୃଷ୍ଟୌ ସୃଷ୍ଟିରୂପା ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିତିରୂପା ଚ ପାଲନେ । ତଥା ସଂହୃତିରୂପାନ୍ତେ ଜଗତୋଽସ୍ଯ ଜଗନ୍ମଯେ॥୮୧.

ସୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିର ରୂପ, ପାଳନରେ ପାଳନର ରୂପ, ଏବଂ ଶେଷବେଳେ ସଂହାରର ରୂପ, ହେ ବିଶ୍ୱମୟୀ।

ମହାଵିଦ୍ଯା ମହାମାଯା ମହାମେଧା ମହାସ୍ମୃତିଃ । ମହାମୋହା ଚ ଭଵତୀ ମହାଦେଵୀ ମହେଶ୍ଵରୀ॥୮୧.

ତୁମେ ମହାଜ୍ଞାନ, ମହାମାୟା, ମହାବୁଦ୍ଧି, ମହାସ୍ମୃତି; ତୁମେ ମହାମୋହ, ମହାଦେବୀ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଈଶ୍ୱରୀ।

ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ଗୁଣତ୍ରଯଵିଭାଵିନୀ । କାଲରାତ୍ରିର୍ମହାରାତ୍ରିର୍ମୋହରାତ୍ରିଶ୍ଚ ଦାରୁଣା॥୮୧.

ସମସ୍ତଙ୍କର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ତୁମେ, ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଛ; ତୁମେ କାଳରାତ୍ରି, ମହାରାତ୍ରି ଓ ଭୟଙ୍କର ମୋହରାତ୍ରି।

ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରୀ ତ୍ଵଂ ହ୍ରୀସ୍ତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ବୋଧଲକ୍ଷଣା । ଲଜ୍ଜା ପୁଷ୍ଟିସ୍ତଥା ତୁଷ୍ଟିସ୍ତ୍ଵଂ ଶାନ୍ତିଃ କ୍ଷାନ୍ତିରେଵ ଚ॥୮୧.

ତୁମେ ଶ୍ରୀ, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳି ରାଜ୍ଞୀ, ଲଜ୍ଜା, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବୁଝିବାର ଚିହ୍ନ; ତୁମେ ଲଜ୍ଜା, ପୋଷଣ, ସନ୍ତୋଷ, ଶାନ୍ତି ଓ କ୍ଷମା।

ଖଡିଗନୀ ଶୂଲିନୀ ଘୋରା ଗଦିନୀ ଚକ୍ରିଣୀ ତଥା । ଶଙ୍ଖିନୀ ଚାପିନୀ ବାଣ-ଭୁଶୁଣ୍ଡୀ ପରିଘାଯୁଧା॥୮୧.

ତୁମେ ଖଡ଼ଗ ଧାରଣ କର, ଶୂଳ ଧର, ଭୟଙ୍କର ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିର ମାଲିକା; ଗଦା, ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ଧନୁଷ, ବାଣ, ଭୁଶୁଣ୍ଡି ଓ ପରିଘ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥାଉ।

ସୌମ୍ଯା ସୌମ୍ଯତରାଶେଷ-ସୌମ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵତିସୁନ୍ଦରୀ । ପରାପରାଣାଂ ପରମା ତ୍ଵମେଵ ପରମେଶ୍ଵରୀ॥୮୧.

ତୁମେ ସାନ୍ତ୍ ଓ ମୃଦୁ, ସମସ୍ତ ସାନ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ମୃଦୁ, ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର; ତୁମେ ପରାପରାମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ।

ଯଚ୍ଚ କିଞ୍ଚିତ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ଵସ୍ତୁ ସଦସଦ୍ଵାଖିଲାତ୍ମିକେ । ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଯା ଶିକ୍ତିଃ ସା ତ୍ଵଂ କିଂ ସ୍ତୂଯତେ ତଦା॥୮୧.

ଯେଉଁଠି କିଛି ଅଛି, ସେଠି ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ତୁମେ; ସେହି ସମସ୍ତର ଶକ୍ତି ତୁମେ, ତେଣୁ ତୁମକୁ କଣ ପ୍ରଶଂସା କରିବି?

ଯଯା ତ୍ଵଯା ଜଗତ୍ସ୍ତ୍ରଷ୍ଟା ଜଗତ୍ପାତ୍ଯତ୍ତି ଯୋ ଜଗତ୍ । ସୋଽପି ନିଦ୍ରାଵଶଂ ନୀତଃ କସ୍ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୋତୁମିହେଶ୍ଵରଃ॥୮୧.

ତୁମ ଶକ୍ତିରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକୁ ମଧ୍ୟ ନିଦ୍ରା ବଶ କରିଦିଅ; ତେଣୁ ଏଠାରେ କିଏ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବ?

ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶରୀରଗ୍ରହଣମହାମୀଶାନ ଏଵ ଚ । କାରିତାସ୍ତେ ଯତୋଽତସ୍ତ୍ଵାଂ କଃ ସ୍ତୋତୁଂ ଶକ୍ତିମାନ୍ ଭଵେତ୍॥୮୧.

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହାଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଉଛ; ତେଣୁ କିଏ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାର ଶକ୍ତି ରଖେ?

ସା ତ୍ଵମିତ୍ଥଂ ପ୍ରଭାଵୈଃ ସ୍ଵୈରୁଦାରୈର୍ଦେଵି ସଂସ୍ତୁତା । ମୋହଯୈତୌ ଦୁରାଧର୍ଷାଵସୁରୋ ମଧୁକୈଟଭୌ॥୮୧.

ଏଭଳି ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଦୁଇ ଅପରାଜିତ ଦାନବ ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ମୋହିତ କର।

ପ୍ରବୋଧଞ୍ଚ ଜଗତ୍ସ୍ଵାମୀ ନୀଯତାମଚ୍ଯୁତୋ ଲଘୁ । ବୋଧଶ୍ଚ କ୍ରିଯତାମସ୍ଯ ହନ୍ତୁମେତୌ ମହାସୁରୌ॥୮୧.

ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଜଗାଇଦିଅ, ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କର, ଯେଉଁଠି ସେ ଏହି ଦୁଇ ମହାଦାନବକୁ ବଧ କରିପାରିବେ।

ଋଷିରୁଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵୀ ତାମସୀ ତତ୍ର ଵେଧସା । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରବୋଧନାର୍ଥାଯ ନିହନ୍ତୁଂ ମଧୁକୈଟଭୌ॥୮୧.

ଋଷି କହିଲେ: ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ତାମସୀ ଦେବୀ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଗାଇ, ମଧୁ କୈଟଭକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ।

ନେତ୍ରାସ୍ଯନାସିକା-ବାହୁ-ହୃଦଯେଭ୍ଯସ୍ତଥୋରସଃ । ନିର୍ଗମ୍ଯ ଦର୍ଶନେ ତସ୍ଥୌ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ॥୮୧.

ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଁହ, ନାକ, ବାହୁ, ହୃଦୟ ଓ ବକ୍ଷସ୍ଥଳୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଚ ଜଗନ୍ନାଥସ୍ତଯା ମୁକ୍ତୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଏକାର୍ଣଵେଽହିଶଯନାତ୍ତତଃ ସ ଦଦୃଶେ ଚ ତୌ॥୮୧.

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଜଗନ୍ନାଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ନାଗଶୟ୍ୟାରୁ ଉଠି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ମଧୁକୈଟଭୌ ଦୁରାତ୍ମାନାଵତିଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମୌ । କ୍ରୋଧରକ୍ତେକ୍ଷଣାଵତ୍ତୁଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଜନିତୋଦ୍ଯମୌ॥୮୧.

ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।

ସମୁତ୍ଥାଯ ତତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଯୁଯୁଧେ ଭଗଵାନ୍ ହରିଃ । ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ବାହୁପ୍ରହରଣୋ ଵିଭୁଃ॥୮୧.

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ହରି ଉଠି, ତାଙ୍କ ସହିତ କେବଳ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ତାଵପ୍ଯତିବଲୋନ୍ମତ୍ତୌ ମହାମାଯାଵିମୋହିତୌ । ଉକ୍ତଵନ୍ତୌ ଵରୋଽସ୍ମତ୍ତୋ ଵ୍ରିଯତାମିତି କେଶଵମ୍॥୮୧.

ସେ ଦୁଇଜଣ ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିରେ ମଦମତ୍ତ ଓ ମହାମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମଠାରୁ ଏକ ଵର ମାଗ।'

ଭଗଵାନୁଵାଚ ଭଵନେତାମଦ୍ଯ ମେ ତୁଷ୍ଟୌ ମମ ଵଧ୍ଯାଵୁଭାଵପି । କିମନ୍ଯେନ ଵରେଣାତ୍ର ଏତାଵଦ୍ଧି ଵୃତଂ ମମ॥୮୧.

ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲ; ଆଜି ଦୁଇଜଣକୁ ମୁଁ ବଧ କରିବି। ଏଠି ଆଉ କଣ ଵର ଦରକାର? ଏହି ହିଁ ମୋର ଇଚ୍ଛା।'

ଋଷିରୁଵାଚ ଵଞ୍ଚିତାଭ୍ଯାମିତି ତଦା ସର୍ଵମାପୋମଯଂ ଜଗତ୍ । ଵିଲୋକ୍ଯ ତାଭ୍ଯାଂ ଗଦିତୋ ଭଗଵାନ୍ କମଲେକ୍ଷଣଃ॥୮୧.

ଋଷି କହିଲେ: ସେମାନେ ମନେ କଲେ ଯେ ସେମାନେ ଠକାଯାଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜଳରେ ଭରିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କମଳନୟନ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ।