ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଏତସ୍ମାତ୍ କାରଣାତ୍ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵେଯା ମହାରଥାଃ । ନ ଦାରସଂଗ୍ରହଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶାପାତ୍ ତସ୍ଯ ମହାମୁନେଃ॥୭.

ଏହି କାରଣରୁ, ସେଇ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ମହାବୀରମାନେ ମହାମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ପତ୍ନୀ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ।

ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ପାଣ୍ଡଵେଯକଥାଶ୍ରଯମ୍ । ପ୍ରଶ୍ନଂ ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ଗୀତଂ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି॥୭.

ଏଭଳି ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ କଥାର ମୂଳ ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

ଜୈମିନିରୁଵାଚ ଭଵଦ୍ଭିରିଦମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥାପ୍ରଶ୍ନମନୁକ୍ରମାତ୍ । ମହତ୍ କୌତୂହଲଂ ମେଽସ୍ତି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କଥାଂ ପ୍ରତି॥୮.

ଜୈମିନି କହିଲେ: ଆପଣମାନେ ମୋର ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କଥା ଅନୁକ୍ରମରେ କହିଦେଲେ। ମୋର ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ନେଇ ବହୁତ ଆଗ୍ରହ ଅଛି।

ଅହୋ ମହାତ୍ମନା ତେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ କୃଚ୍ଛ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍ । କଚ୍ଚିତ୍ ସୁଖମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ତାଦୃଗେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ॥୮.

ହାଁ! ସେ ମହାତ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ଶେଷରେ ସେ ସଉଖ୍ୟ ପାଇଥିଲେ କି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ?

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜା ପ୍ରଯଯୌ ଶନୈଃ । ଶୈଵ୍ଯଯାନୁଗତୋ ଦୁଃ ଖୀ ଭାର୍ଯଯା ବଲାପୁତ୍ରଯା॥୮.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଦୁଃଖିତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶୈବ୍ୟା ଓ ପୁଅ ବଳା ସହିତ।

ସ ଗତ୍ଵା ଵସୁଧାପାଲୋ ଦିଵ୍ଯାଂ ଵାରାଣସୀଂ ପୁରୀମ୍ । ନୈଷା ମନୁଷ୍ଯଭୋଗ୍ଯେତି ଶୂଲପାଣେଃ ପରିଗ୍ରହଃ॥୮.

ସେ ଭୂମିର ରାଜା ଦିବ୍ୟ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ଗଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ମାନବମାନେ ଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଶୂଳଧାରୀଙ୍କର ରକ୍ଷାଧୀନ।

ଜଗାମ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଦୁଃ ଖାର୍ତଃ ସହ ପତ୍ନ୍ଯାନୁକୂଲଯା । ପୁରୀପ୍ରଵେଶେ ଦଦୃଶେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମୁପସ୍ଥିତମ୍॥୮.

ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିଶୀଳ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ପଦେ ପଦେ ଚାଲି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଦେଖିଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିନଯାଵନତୋଽଭଵତ୍ । ପ୍ରାହ ଚୈଵାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମହାମୁନିମ୍॥୮.

ସେ ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ବଡ ନମ୍ର ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେଲେ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଇମେ ପ୍ରାଣାଃ ସୁତଶ୍ଚାଯମିଯଂ ପତ୍ନୀ ମୁନେ ! ମମ । ଯେନ ତେ କୃତ୍ଯମସ୍ତ୍ଯାଶୁ ତଦ୍ଗୃହାଣାର୍ଘ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍॥୮.

ମୁନି, ଏହି ମୋ ଜୀବନ, ଏହି ମୋ ପୁଅ ଓ ଏହି ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅର୍ଘ୍ୟ ଭାବେ ଏବେ ନେଇନ୍ତୁ।

ଯଦ୍ଵାନ୍ଯତ୍ କାର୍ଯମସ୍ମାଭିସ୍ତଦନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି॥୮.

କିମ୍ବା ଆମ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କିଛି କାମ ଥିଲେ, ତାହା କରିବାକୁ ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।

; ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ ପୂର୍ଣଃ ସ ମାସୋ ରାଜର୍ଷେ ଦୀଯତାଂ ମମ ଦକ୍ଷିଣା । ରାଜସୂଯନିମିତ୍ତଂ ହି ସ୍ମର୍ଯତେ ସ୍ଵଵଚୋ ଯଦି॥୮.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ରାଜା, ଏହି ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା; ଏବେ ମୋ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ, କାରଣ ତୁମେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ। ଯଦି ତୁମେ ତୁମ ଶବ୍ଦକୁ ମନେ ରଖ।

; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ବ୍ରାହ୍ମନ୍ନଦ୍ଯୈଵ ସମ୍ପୂର୍ଣୋ ମାସୋଽମ୍ଲାନତପୋଧନ । ତିଷ୍ଠତ୍ଯେତଦ୍ ଦନାର୍ଧଂ ଯତ୍ତତ୍ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ମାଚିରମ୍॥୮.

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତପସ୍ଵୀ। ଦୟାକରି ଥୋଡ଼ିଏ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଅଧା ଦାନ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।

; ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଉଵାଚ ଏଵମସ୍ତୁ ମହାରାଜ ଆଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁନଃ । ଶାପଂ ତଵ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ନ ଚେଦଦ୍ଯ ପ୍ରଦାସ୍ଯସି॥୮.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ଠିକ୍ ଅଛି, ମହାରାଜ, ମୁଁ ପୁଣି ଆସିବି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆଜି ଦେଉନାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବି।

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଵିପ୍ରୋ ରାଜା ଚାଚିନ୍ତଯତ୍ ତଦା । କଥମସ୍ମୈ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଦକ୍ଷିଣା ଯା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତା॥୮.

ଏଭଳି କହି, ମୁନି ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ତାପରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବି?'

କୁତଃ ପୁଷ୍ଟାନି ମିତ୍ରାଣି କୁତୋର୍ଽଥଃ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ମମ । ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ ପ୍ରଦୁଷ୍ଟୋ ମେ ନାହଂ ଯାଯାମଧଃ କଥମ୍॥୮.

ମୋର ସମ୍ପନ୍ନ ବନ୍ଧୁମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଏବେ ମୋର ଧନ କେଉଁଠି? ମୋ ପାଇଁ ଦାନ ନିଷିଦ୍ଧ, ମୁଁ କିପରି ନିମ୍ନତାକୁ ପହଞ୍ଚିବି?

କିମୁ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵିମୁଞ୍ଚାମି କାଂ ଦିଶଂ ଯାମ୍ଯକିଞ୍ଚନଃ । ଯଦି ନାଶଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଅପ୍ରଦାଯ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍॥୮.

ମୁଁ କି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି? ଏତେ ଦରିଦ୍ର ହୋଇ, କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯିବି? ଯଦି ମୁଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ ଦେଇନଥିଲି, ତେବେ ନଶ୍ୱର ହେଇଯିବି।

ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହୃତ୍କୃମିଃ ପାପୋ ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯଧମାଧମଃ । ଅଥଵା ପ୍ରେଷ୍ଯତାଂ ଯାସ୍ଯେ ଵରମେଵାତ୍ମଵିକ୍ରଯଃ॥୮.

ମୁଁ ତେବେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ, ପାପୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହୃଦୟର କୀଟ ହେଇଯିବି। କିମ୍ବା ମୋତେ ଦାସ ଭାବେ ବେଚିଦିଅନ୍ତୁ—ମୋ ଦେହ ବିକ୍ରୟ କରିବା ଭଲ।

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ରାଜାନଂ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ଦୀନଂ ଚିନ୍ତଯାନମଧୋମୁଖମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତଦା ପତ୍ନୀ ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା॥୮.

ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ, ଦୀନ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।

ତ୍ଯଜ ଚିନ୍ତାଂ ମହାରଜା ସ୍ଵସତ୍ଯମନୁପାଲଯ । ଶ୍ମଶାନଵଦ୍ ଵର୍ଜନୀଯୋ ନରଃ ସତ୍ଯବହିଷ୍କୃତଃ॥୮.

ମହାରାଜ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ନିଜ ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ସତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଉଁଠି ଶ୍ମଶାନ ପରି ତ୍ୟାଜ୍ୟ।

ନାତଃ ପରତରଂ ଧର୍ମଂ ଵଦନ୍ତି ପୁରୁଷସ୍ଯ ତୁ । ଯାଦୃଶଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସ୍ଵସତ୍ଯପରିପାଲନମ୍॥୮.

ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବାଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ କିଛି ନାହିଁ, ଏହି କଥା ସମସ୍ତେ କହନ୍ତି, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରମଧୀତଂ ଵା ଦାନାଦ୍ଯାଶ୍ଚାଖିଲାଃ କ୍ରିଯାଃ । ଭଜନ୍ତେ ତସ୍ଯ ଵୈଫଲ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ଵାକ୍ଯମକାରଣମ୍॥୮.

ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଦାନ ଓ କର୍ମ କରାଯାଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ଯଦି କଥା ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ, ସେସବୁ ଫଳହୀନ ହୋଇଯାଏ।

ସତ୍ଯମତ୍ଯନ୍ତମୁଦିତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଧୀମତାମ୍ । ତାରଣାଯାନୃତଂ ତଦ୍ଵତ୍ ପାତନାଯାକୃତାତ୍ମନାମ୍॥୮.

ଧୀରମାନେ ଯେଉଁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ସତ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି, ସେଠି ଅସତ୍ୟ ତରିବା ପାଇଁ ତ ନୌକା ପରି, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ଥିରମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅବନତିର କାରଣ।

ସପ୍ତାଶ୍ଵମେଧାନାହୃତ୍ଯ ରାଜସୂଯଂ ଚ ପାର୍ଥିଵଃ । କୃତିର୍ନାମ ଚ୍ଯୁତଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦସତ୍ଯଵଚନାତ୍ ସକୃତ୍॥୮.

ସାତିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଏକ ରାଜସୂୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଯଦି ଏକଥା ଅସତ୍ୟ କହିଦିଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିପଡ଼େ।

ରାଜନ୍ ଜାତମପତ୍ଯଂ ମେ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରରୁରୋଦ ହ । ବାଷ୍ପାମ୍ବୁପ୍ଲୁତନେତ୍ରାନ୍ତାମୁଵାଚେଦଂ ମହୀପତିଃ॥୮.

ହେ ରାଜା, "ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା" ବୋଲି କହି, ସେ ଜଣେ ମାଆ କାନ୍ଦିପକା ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖି ଲୁହାରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଵିମୁଞ୍ଚ ଭଦ୍ରେ ସନ୍ତାପମଯଂ ତିଷ୍ଠତି ବାଲକଃ । ଉଚ୍ଯତାଂ ଵକ୍ତୁକାମାସି ଯଦ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଗଜଗାମିନି॥୮.

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: "ଭଲ ମହିଳା, ଦୟାକରି ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କର ପୁଅ ବଞ୍ଚିଛି। ଯଦି କିଛି କହିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ କହନ୍ତୁ, ହେ ଗଜଗାମିନୀ।"

; ପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ରାଜନ୍ ଜାତମପତ୍ଯଂ ମେ ସତାଂ ପୁତ୍ରଫଲାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ସ ମାଂ ପ୍ରଦାଯ ଵିତ୍ତେନ ଦେହି ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍॥୮.

ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ: "ହେ ରାଜା, ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅ ହେଉଛି ସଫଳତା। ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ମୋତେ ଧନ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦିଅନ୍ତୁ।"

; ପକ୍ଷିଣ ଊଚୁଃ ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଯଯୌ ମୋହଂ ମହୀପତିଃ । ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ ସଂଜ୍ଞାଂ ସ ଵିଲଲାପାତିଦୁଃ ଖିତଃ॥୮.

ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅଚେତନ ହୋଇପଡିଲେ। ପୁଣି ସ୍ଥିର ହେବା ପରେ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ତିନି କାନ୍ଦିଲେ।

ମହଦ୍ଦୁଃ ଖମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ଯତ୍ ତ୍ଵମେଵଂ ବ୍ରଵୀଷି ମାମ୍ । କିଂ ତଵ ସ୍ମିତସଂଲାପା ମମ ପାପସ୍ଯ ଵିସ୍ମୃତାଃ॥୮.

"ଏହା ବଡ଼ ଦୁଃଖ, ପ୍ରିୟା, ଯେ ତୁମେ ଏପରି କଥା ମୋତେ କହୁଛ। ପୂର୍ବରୁ ମୋ ସହ ହସିଥିବା, ମୃଦୁ କଥା କହିଥିବା ସମୟକୁ ଭୁଲିଗଲୁ କି?"

ହା ହା କଥଂ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁମେତତ୍ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଦୁର୍ଵାଚ୍ଯମେତଦ୍ଵଚନଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋମ୍ଯହଂ କଥମ୍॥୮.

"ହା ହା! ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ତୁମେ କିପରି ଏପରି କଥା କହିପାରିଲ? ଏପରି ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା କିପରି ମୁଁ କହିପାରିବି?"