ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ପିତୁଃ ପତ୍ନୀମମର୍ଯାଦଂ ଯନ୍ମାଂ ତର୍ଜଯସେ ପଦା । ଭୁଵି ତସ୍ମାଦଯଂ ପଦାସ୍ତଵାଦ୍ଯୈଵ ପତିଷ୍ଯତି ॥ ୭୭.

ତୁମେ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି, ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଥିବା ମୋତେ ପାଦ ଦେଖାଇ ଭୟ ଦେଉଛ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଆଜି ତୁମ ପାଦ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଯିବ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଯମଃ ଶାପଂ ମାତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ଭଯାତୁରଃ । ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍ ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ଭୟରେ ଯମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ।

ଯମ ଉଵାଚ ତାତୈତନ୍ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ନ ଦୃଷ୍ଟମିତି କେନଚିତ୍ । ମାତା ଵାତ୍ସଲ୍ଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶାପଂ ପୁତ୍ରେ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ॥ ୭୭.

ଯମ କହିଲେ — ବାପା, ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଥିରେ କାହାରୁଣି ଶୁଣିନଥିଲେ — ଜଣେ ମାଆ ନିଜର ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି, ପୁଅକୁ ଶାପ ଦେଇଥାଏ।

ଯଥା ମନୁର୍ମମାଚଷ୍ଟେ ନେଯଂ ମତା ତଥା ମମ । ଵିଗୁଣେଷ୍ଵପି ପୁତ୍ରେଷୁ ନ ମାତା ଵିଗୁଣା ଭଵେତ୍ ॥ ୭୭.

ମନୁ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ମୋର ମତ ମଧ୍ୟ ଏହି — ପୁଅମାନେ ଦୋଷୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମାଆ କେବେ ଦୋଷୀ ହୁଏନାହିଁ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଯମସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାଂସ୍ତିମିରାପହଃ । ଛାଯାସଂଜ୍ଞାଂ ସମାହୂଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ କ୍ଵ ଗତେତି ସା ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ଯମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଚାୟାଙ୍କୁ ଡାକି, 'ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲା?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।

ସା ଚାହ ତନଯା ତ୍ଵଷ୍ଟୁରହଂ ସଂଜ୍ଞା ଵିଭାଵସୋ । ପତ୍ନୀ ତଵ ତ୍ଵଯାପତ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ଜନିତାନି ମେ ॥ ୭୭.

ସେ କହିଲେ — ମୁଁ ଟ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ଝିଅ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ବିଭାସ୍ୱାନ୍ଙ୍କ ଜଣାଣୀ; ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମ ପିଲାମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।

ଇତ୍ଥଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ ସା ତୁ ବହୁଶଃ ପୃଚ୍ଛତୋ ଯଦା । ନାଚଚକ୍ଷେ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭାସ୍ଵାଂସ୍ତାଂ ଶପ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ ॥ ୭୭.

ଏଭଳି ଭାବେ ବିଭାସ୍ୱାନ୍ ବାରମ୍ବାର ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସତ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ଭାସ୍କର ରାଗରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

ତତଃ ସା କଥଯାମାସ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ଵିଦିତାର୍ଥଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ଜଗାମ ତ୍ଵଷ୍ଟୁରାଲଯମ୍ ॥ ୭୭.

ତାପରେ ସେ ବିଭାସ୍ୱାନ୍ଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିଦେଲେ; ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଟ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।

ତତଃ ସ ପୂଜଯାମାସ ତଦା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତମ୍ । ଭାସ୍ଵନ୍ତଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ନିଜଗେହମୁପାଗତମ୍ ॥ ୭୭.

ସେଠାରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଟ୍ୱଷ୍ଟାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ଘରକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ସଂଜ୍ଞାଂ ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ତସ୍ମୈ କଥଯାମାସ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍ । ଆଗତୈଵେହ ମେ ଵେଶ୍ମ ଭଵତଃ ପ୍ରେଷିତେତି ଵୈ ॥ ୭୭.

ସଞ୍ଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବିଶ୍ୱକର୍ମା କହିଲେ — 'ସେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତୁମେ ପଠାଇଥିଲେ।'

ଦିଵାକରଃ ସମାଧିସ୍ଥୋ ଵଡଵାରୂପଧାରିଣୀମ୍ । ତପଶ୍ଚରନ୍ତୀଂ ଦଦୃଶେ ଉତ୍ତରେଷୁ କୁରୁଷ୍ଵଥ ॥ ୭୭.

ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶରେ ଘୋଡ଼ି ରୂପ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ସୌମ୍ଯମୂର୍ତିଃ ଶୁଭାକାରୋ ମମ ଭର୍ତା ଭଵେଦିତି । ଅଭିସନ୍ଧିଞ୍ଚ ତପସୋ ବୁବୁଧେଽସ୍ଯା ଦିଵାକରଃ ॥ ୭୭.

ମୋର ସ୍୵ାମୀ ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ ରୂପ ହେଉନ୍ତୁ — ଏହି ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିଲେ।

ଶାତନଂ ତେଜସୋ ମେଽଦ୍ଯ କ୍ରିଯତାମିତି ଭାସ୍କରଃ । ତଞ୍ଚାହ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଂ ସଂଜ୍ଞାଯାଃ ପିତରଂ ଦ୍ଵିଜ ॥ ୭୭.

ମୋର ତେଜ ଆଜି କମାଯାଉ — ଏହିପରି ଭାସ୍କର, ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ପିତା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ସଂଵତ୍ସରଭ୍ରମେସ୍ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା କରଵେସ୍ତତଃ । ତେଜସଃ ଶାତନଞ୍ଚକ୍ରେ ସ୍ତୂଯମାନଶ୍ଚ ଦୈଵତୈଃ ॥ ୭୭.

ତାପରେ, ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ୟମ କରି, ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ବେଳେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜ କମାଇଦେଲେ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ସାଵର୍ଣିଃ ସୂର୍ଯତନଯୋ ଯୋ ମନୁଃ କଥ୍ଯତେଽଷ୍ଟମଃ । ନିଶାମଯ ତଦୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ ଗଦତୋ ମମ॥୮୧.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା, ଏହା ମୋ ପାଖରୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ।

ମହାମାଯାନୁଭାଵେନ ଯଥା ମନ୍ଵନ୍ତରାଧିପଃ । ସ ବଭୂଵ ମହାଭାଗଃ ସାଵର୍ଣିସ୍ତନଯୋ ରଵେଃ॥୮୧.

ମହାମାୟାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ସାବର୍ଣ୍ଣି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ହେଲେ।

ସ୍ଵାରୋଚିଷେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ଚୈତ୍ରଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ । ସୁରଥୋ ନାମ ରାଜାଭୂତ୍ ସମସ୍ତେ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ॥୮୧.

ପୂର୍ବ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଚୈତ୍ର ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜା ସୁରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ପାଲଯତଃ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍ । ବଭୂଵୁଃ ଶତ୍ରଵୋ ଭୂପାଃ କୋଲାଵିଧ୍ଵଂସିନସ୍ତଥା॥୮୧.

ସେ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପରି ଯଥାଯଥିଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ—ଏମିତି କିଛି ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଓ ଶକ୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ତୈରଭଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମତିପ୍ରବଲଦଣ୍ଡିନଃ । ନ୍ଯୂନୈରପି ସ ତୈର୍ଯୁଦ୍ଧେ କୋଲାଵିଧ୍ଵଂସିଭିର୍ଜିତଃ॥୮୧.

ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଏହି ଉତ୍ତରାଧିକାର ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ସଂଖ୍ୟାରେ କମ୍ ଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପରାଜିତ ହେଲେ।

ତତଃ ସ୍ଵପୁରମାଯାତୋ ନିଜଦେଶାଧିପୋଽଭଵତ୍ । ଆକ୍ରାନ୍ତଃ ସ ମହାଭାଗସ୍ତୈସ୍ତଦା ପ୍ରବଲାରିଭିଃ॥୮୧.

ତାପରେ ସେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରି ଆସିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଦେଶର ଅଧିପତି ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

ଅମାତ୍ଯୈର୍ବଲିଭିର୍ଦୁଷ୍ଟୈର୍ଦୁର୍ବଲସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମଭିଃ । କୋଷୋ ବଲଞ୍ଚାପହୃତଂ ତତ୍ରାପି ସ୍ଵପୁରେ ତତଃ॥୮୧.

ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ନିଜ ସହରରେ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତାର ଲାଭ ଉଠାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଧନଭଣ୍ଡାର ଓ ସେନାକୁ ଦଳିଆଇ ନେଇଲେ।

ତତୋ ମୃଗଯାଵ୍ଯାଜେନ ହୃତସ୍ଵାମ୍ଯଃ ସ ଭୁପତିଃ । ଏକାକୀ ହଯମାରୁହ୍ଯ ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍॥୮୧.

ତାପରେ ଶିକାର କରିବା ଉପଲକ୍ଷେ ଏହି ରାଜା, ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ଏକା ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ସ ତତ୍ରାଶ୍ରମମଦ୍ରାକ୍ଷୀଦ୍ ଦ୍ଵିଜଵର୍ଯସ୍ଯ ମେଧସଃ । ପ୍ରଶାନ୍ତଶ୍ଵାପଦାକୀର୍ଣଂ ମୁନିଶ୍ଷ୍ଯୋପଶୋଭିତମ୍॥୮୧.

ସେଠାରେ ସେ ମେଧସ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ନଥିଲା, ଏବଂ ମୁନି ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।

ତସ୍ଥୌ କଞ୍ଚିତ୍ ସ କାଲଞ୍ଚ ମୁନିନା ତେନ ସତ୍କୃତଃ । ଇତଶ୍ଚୈତଶ୍ଚ ଵିଚରଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ ମୁନିଵରାଶ୍ରମେ॥୮୧.

ସେଠାରେ ସେ କିଛି ଦିନ ରହିଲେ, ଏହି ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାଉଠି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ସୋଽଚିନ୍ତଯତ୍ ତଦା ତତ୍ର ମମତ୍ଵାକୃଷ୍ଟଚେତନଃ । ମତ୍ପୂର୍ଵୈଃ ପାଲିତଂ ପୂର୍ଵଂ ମଯା ହୀନଂ ପୁରଂ ହି ତତ୍ । ମଦ୍ଭୃତ୍ଯୈସ୍ତୈରସଦ୍ଵୃତ୍ତୈର୍ଧର୍ମତଃ ପାଲ୍ଯତେ ନ ଵା॥୮୧.

ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ମନ ମମତାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—'ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ଓ ମୁଁ ଯେଉଁ ସହରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ସେ ସହର ଏବେ ହାରାଇଗଲା; ମୋର ସେବକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଖରାପ ଆଚରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ରଖିଛନ୍ତି କି ନାହିଁ କି ଜଣେଇପାରୁନି।'

ନ ଜାନେ ସ ପ୍ରଧାନୋ ମେ ଶୂରହସ୍ତୀ ସଦାମଦଃ । ମମ ଵୈରିଵଶଂ ଯାତଃ କାନ୍ ଭୋଗାନୁପଲପ୍ସ୍ଯତେ॥୮୧.

'ମୋର ପ୍ରଧାନ, ଶୂର ଓ ସଦା ଗର୍ବିତ ହସ୍ତୀ ସେନାପତି, ଏବେ ମୋର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ, ସେ କୌଣସି ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ କି ନାହିଁ, ମୁଁ ଜଣେଇପାରୁନି।'

ଯେ ମମାନୁଗତା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରସାଦଧନଭୋଜନୈଃ । ଅନୁଵୃତ୍ତିଂ ଧ୍ରୁଵଂ ତେଽଦ୍ଯ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯନ୍ଯମହୀଭୃତାମ୍॥୮୧.

'ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋ ସହ ଥିଲେ, ମୋର କୃପା, ଧନ ଓ ଭୋଜନ ପାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏବେ ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।'

ଅସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ଯଯଶୀଲୈସ୍ତୈଃ କୁର୍ଵଦ୍ଭିଃ ସତତଂ ଵ୍ଯଯମ୍ । ସଂଚିତଃ ସୋଽତିଦୁଃ ଖେନ କ୍ଷଯଂ କୋଶୋ ଗମିଷ୍ଯତି॥୮୧.

'ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଅସଠିକ ଭାବରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିବାରୁ, ଯେ ଧନଭଣ୍ଡାର ବହୁ କଷ୍ଟରେ ସଞ୍ଚୟ ହୋଇଥିଲା, ସେ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହେଇଯିବ।'

ଏତଚ୍ଚାନ୍ଯଚ୍ଚ ସତତଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ । ତତ୍ର ଵିପ୍ରାଶ୍ରମାଭ୍ଯାସେ ଵୈଶ୍ଯମେକଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ॥୮୧.

ଏଭଳି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ନେଇ ସେ ରାଜା ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; ସେଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ସେ ଜଣେ ବଣିକୁ ଦେଖିଲେ।