ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ବାନ୍ଧଵେଷୁ ଚିରଂ ଵାସୋ ନାରୀଣାଂ ନ ଯଶସ୍କରଃ । ମନୋରଥୋ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ନାର୍ଯା ଭର୍ତୃଗୃହେ ସ୍ଥିତିଃ ॥ ୭୭.

'ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରିବାରରେ ରହିଲେ ମାନ ମିଳେନାହିଁ; ପରିବାରର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି, ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଘରେ ରହନ୍ତୁ ।'

ସା ତ୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥେନ ଭର୍ତ୍ରା ସୂର୍ଯେଣ ସଙ୍ଗତା । ପିତୃଗେହେ ଚିରଂ କାଲଂ ଵସ୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ପୁତ୍ରିକେ ॥ ୭୭.

'ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ବିବାହିତ; ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପୁତୁଳି ।'

ସା ତ୍ଵଂ ଭର୍ତୃଗୃହଂ ଗଚ୍ଛ ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ପୂଜିତାସି ମେ । ପୁନରାଗମନଂ କାର୍ଯଂ ଦର୍ଶନାଯ ଶୁଭେ ମମ ॥ ୭୭.

'ତେଣୁ, ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ଖୁସି, ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରିଛ । କିନ୍ତୁ, ମୋତେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଆସିବା ଦରକାର, ଶୁଭେ ।'

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତଦା ପିତ୍ରା ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସା ମୁନେ । ସଂପୂଜଯିତ୍ଵା ପିତରଂ ଜଗାମାଥୋତ୍ତରାନ୍ କୁରୂନ୍ ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ସେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଓ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲେ ।

ସୂର୍ଯତାପମନିଚ୍ଛନ୍ତୀ ତେଜସସ୍ତସ୍ଯ ବିଭ୍ଯତୀ । ତପଶ୍ଚଚାର ତତ୍ରାପି ଵଡଵାରୂପଧାରିଣୀ ॥ ୭୭.

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତାପ ଚାହିଲେ ନାହିଁ ଓ ତାଙ୍କ ତେଜକୁ ଭୟ କରି, ସେଠାରେ ଏକ ଘୋଡ଼ି ରୂପ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ ।

ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ମନ୍ଵାନୋ ଦ୍ଵିତୀଯାଯାମହସ୍ପତିଃ । ଜନଯାମାସ ତନଯୌ କନ୍ଯାଞ୍ଚୈକାଂ ମନୋରମାମ୍ ॥ ୭୭.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ବୋଲି ଭାବି, ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଓ ଏକ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।

ଛାଯାସଂଜ୍ଞା ତ୍ଵପତ୍ଯେଷୁ ଯଥା ସ୍ଵେଷ୍ଵତିଵତ୍ସଲା । ତଥା ନ ସଂଜ୍ଞାକନ୍ଯାଯାଂ ପୁତ୍ରଯୋଶ୍ଚାନ୍ଵଵର୍ତତ ॥ ୭୭.

ଛାୟା ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପ୍ରତି ବହୁତ ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ କନ୍ୟା ଓ ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରତି ସେପରି ନଥିଲେ ।

ଲାଲନାଦ୍ଯୁପଭୋଗେଷୁ ଵିଶେଷମନୁଵାସରମ୍ । ମନୁସ୍ତତ୍କ୍ଷାନ୍ତଵାନସ୍ଯ ଯମସ୍ତସ୍ଯା ନ ଚକ୍ଷମେ ॥ ୭୭.

ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଲାଡ଼ ଓ ଭୋଗ ଦେଉଥିଲେ; ମନୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ସହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ।

ତାଡନାଯ ଚ ଵୈ କୋପାତ୍ପାଦସ୍ତେନ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ତସ୍ଯାଃ ପୁନଃ କ୍ଷାନ୍ତିମତା ନ ତୁ ଦେହେ ନିପାତିତଃ ॥ ୭୭.

କ୍ରୋଧରେ, ଯମ ତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ିବାକୁ ପାଦ ଉଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଛାୟା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ପାଦଟି ଦେହରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ ।

ତତଃ ଶଶାପ ତଂ କୋପାଚ୍ଛାଯାସଂଜ୍ଞା ଯମଂ ଦ୍ଵିଜ । କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୌଷ୍ଠୀ ଵିଚଲତ୍ପାଣିପଲ୍ଲଵା ॥ ୭୭.

ତାପରେ, ଚାୟା ରାଗରେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କମ୍ପିଥିବା ଠୋଠ ଓ ଅସ୍ଥିର ହାତ ସହିତ ଯମକୁ ଶାପ ଦେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

ପିତୁଃ ପତ୍ନୀମମର୍ଯାଦଂ ଯନ୍ମାଂ ତର୍ଜଯସେ ପଦା । ଭୁଵି ତସ୍ମାଦଯଂ ପଦାସ୍ତଵାଦ୍ଯୈଵ ପତିଷ୍ଯତି ॥ ୭୭.

ତୁମେ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି, ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଥିବା ମୋତେ ପାଦ ଦେଖାଇ ଭୟ ଦେଉଛ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଆଜି ତୁମ ପାଦ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଯିବ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଯମଃ ଶାପଂ ମାତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ଭଯାତୁରଃ । ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍ ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ଭୟରେ ଯମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ।

ଯମ ଉଵାଚ ତାତୈତନ୍ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ନ ଦୃଷ୍ଟମିତି କେନଚିତ୍ । ମାତା ଵାତ୍ସଲ୍ଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶାପଂ ପୁତ୍ରେ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ॥ ୭୭.

ଯମ କହିଲେ — ବାପା, ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଥିରେ କାହାରୁଣି ଶୁଣିନଥିଲେ — ଜଣେ ମାଆ ନିଜର ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି, ପୁଅକୁ ଶାପ ଦେଇଥାଏ।

ଯଥା ମନୁର୍ମମାଚଷ୍ଟେ ନେଯଂ ମତା ତଥା ମମ । ଵିଗୁଣେଷ୍ଵପି ପୁତ୍ରେଷୁ ନ ମାତା ଵିଗୁଣା ଭଵେତ୍ ॥ ୭୭.

ମନୁ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ମୋର ମତ ମଧ୍ୟ ଏହି — ପୁଅମାନେ ଦୋଷୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମାଆ କେବେ ଦୋଷୀ ହୁଏନାହିଁ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଯମସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାଂସ୍ତିମିରାପହଃ । ଛାଯାସଂଜ୍ଞାଂ ସମାହୂଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ କ୍ଵ ଗତେତି ସା ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ଯମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଚାୟାଙ୍କୁ ଡାକି, 'ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲା?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।

ସା ଚାହ ତନଯା ତ୍ଵଷ୍ଟୁରହଂ ସଂଜ୍ଞା ଵିଭାଵସୋ । ପତ୍ନୀ ତଵ ତ୍ଵଯାପତ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ଜନିତାନି ମେ ॥ ୭୭.

ସେ କହିଲେ — ମୁଁ ଟ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ଝିଅ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ବିଭାସ୍ୱାନ୍ଙ୍କ ଜଣାଣୀ; ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମ ପିଲାମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।

ଇତ୍ଥଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ ସା ତୁ ବହୁଶଃ ପୃଚ୍ଛତୋ ଯଦା । ନାଚଚକ୍ଷେ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭାସ୍ଵାଂସ୍ତାଂ ଶପ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ ॥ ୭୭.

ଏଭଳି ଭାବେ ବିଭାସ୍ୱାନ୍ ବାରମ୍ବାର ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସତ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ଭାସ୍କର ରାଗରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

ତତଃ ସା କଥଯାମାସ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ଵିଦିତାର୍ଥଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ଜଗାମ ତ୍ଵଷ୍ଟୁରାଲଯମ୍ ॥ ୭୭.

ତାପରେ ସେ ବିଭାସ୍ୱାନ୍ଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିଦେଲେ; ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଟ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।

ତତଃ ସ ପୂଜଯାମାସ ତଦା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତମ୍ । ଭାସ୍ଵନ୍ତଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ନିଜଗେହମୁପାଗତମ୍ ॥ ୭୭.

ସେଠାରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଟ୍ୱଷ୍ଟାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ଘରକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ସଂଜ୍ଞାଂ ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ତସ୍ମୈ କଥଯାମାସ ଵିଶ୍ଵକୃତ୍ । ଆଗତୈଵେହ ମେ ଵେଶ୍ମ ଭଵତଃ ପ୍ରେଷିତେତି ଵୈ ॥ ୭୭.

ସଞ୍ଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବିଶ୍ୱକର୍ମା କହିଲେ — 'ସେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତୁମେ ପଠାଇଥିଲେ।'

ଦିଵାକରଃ ସମାଧିସ୍ଥୋ ଵଡଵାରୂପଧାରିଣୀମ୍ । ତପଶ୍ଚରନ୍ତୀଂ ଦଦୃଶେ ଉତ୍ତରେଷୁ କୁରୁଷ୍ଵଥ ॥ ୭୭.

ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶରେ ଘୋଡ଼ି ରୂପ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ସୌମ୍ଯମୂର୍ତିଃ ଶୁଭାକାରୋ ମମ ଭର୍ତା ଭଵେଦିତି । ଅଭିସନ୍ଧିଞ୍ଚ ତପସୋ ବୁବୁଧେଽସ୍ଯା ଦିଵାକରଃ ॥ ୭୭.

ମୋର ସ୍୵ାମୀ ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ ରୂପ ହେଉନ୍ତୁ — ଏହି ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିଲେ।

ଶାତନଂ ତେଜସୋ ମେଽଦ୍ଯ କ୍ରିଯତାମିତି ଭାସ୍କରଃ । ତଞ୍ଚାହ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣଂ ସଂଜ୍ଞାଯାଃ ପିତରଂ ଦ୍ଵିଜ ॥ ୭୭.

ମୋର ତେଜ ଆଜି କମାଯାଉ — ଏହିପରି ଭାସ୍କର, ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ପିତା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ସଂଵତ୍ସରଭ୍ରମେସ୍ତସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା କରଵେସ୍ତତଃ । ତେଜସଃ ଶାତନଞ୍ଚକ୍ରେ ସ୍ତୂଯମାନଶ୍ଚ ଦୈଵତୈଃ ॥ ୭୭.

ତାପରେ, ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ୟମ କରି, ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ବେଳେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜ କମାଇଦେଲେ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ସାଵର୍ଣିଃ ସୂର୍ଯତନଯୋ ଯୋ ମନୁଃ କଥ୍ଯତେଽଷ୍ଟମଃ । ନିଶାମଯ ତଦୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ ଗଦତୋ ମମ॥୮୧.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା, ଏହା ମୋ ପାଖରୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ।

ମହାମାଯାନୁଭାଵେନ ଯଥା ମନ୍ଵନ୍ତରାଧିପଃ । ସ ବଭୂଵ ମହାଭାଗଃ ସାଵର୍ଣିସ୍ତନଯୋ ରଵେଃ॥୮୧.

ମହାମାୟାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ସାବର୍ଣ୍ଣି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ହେଲେ।

ସ୍ଵାରୋଚିଷେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ଚୈତ୍ରଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ । ସୁରଥୋ ନାମ ରାଜାଭୂତ୍ ସମସ୍ତେ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ॥୮୧.

ପୂର୍ବ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଚୈତ୍ର ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜା ସୁରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ପାଲଯତଃ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍ । ବଭୂଵୁଃ ଶତ୍ରଵୋ ଭୂପାଃ କୋଲାଵିଧ୍ଵଂସିନସ୍ତଥା॥୮୧.

ସେ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପରି ଯଥାଯଥିଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ—ଏମିତି କିଛି ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଓ ଶକ୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ତୈରଭଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମତିପ୍ରବଲଦଣ୍ଡିନଃ । ନ୍ଯୂନୈରପି ସ ତୈର୍ଯୁଦ୍ଧେ କୋଲାଵିଧ୍ଵଂସିଭିର୍ଜିତଃ॥୮୧.

ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଏହି ଉତ୍ତରାଧିକାର ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ସଂଖ୍ୟାରେ କମ୍ ଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପରାଜିତ ହେଲେ।