ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

କିଙ୍କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କ୍ଵ ଗତାଯାଶ୍ଚ ନିର୍ଵୃତିଃ । ଭଵେନ୍ମମ କଥଂ ଭର୍ତା କୋପମର୍କଶ୍ଚ ନୈଷ୍ଯତି ॥ ୭୭.

ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ମିଳିବ? କିପରି କରିଲେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ?

ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ବହୁଧା ପ୍ରଜାପତିସୁତା ତଦା । ବହୁ ମେନେ ମହାଭାଗା ପିତୃସଂଶ୍ରଯମେଵ ସା ॥ ୭୭.

ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର କନ୍ୟା ସେ ସମୟରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଭାବି, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ବୋଲି ମନେ କଲେ ।

ତତଃ ପିତୃଗୃହେ ଗନ୍ତୁଂ କୃତବୁଦ୍ଧିର୍ଯଶସ୍ଵିନୀ । ଛାଯାମଯୀମାତ୍ମତନୁଂ ନିର୍ମମେ ଦଯିତାଂ ରଵେଃ ॥ ୭୭.

ତାପରେ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଯଶସ୍ବିନୀ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଏକ ଛାୟା ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଥିଲା ।

ତାଞ୍ଚୋଵାଚ ତ୍ଵଯା ଵେଶ୍ମନ୍ଯତ୍ର ଭାନୋର୍ଯଥା ମଯା । ତଥା ସମ୍ଯଗପତ୍ଯେଷୁ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ଯଥା ରଵୌ ॥ ୭୭.

ସେ ଛାୟାକୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ବ୍ୟବହାର କରିଛି, ସେପରି ତୁମେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଭଲ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।'

ପୃଷ୍ଟଯାପି ନ ଵାଚ୍ଯନ୍ତେ ତଥୈତଦ୍ଗମନଂ ମମ । ସୈଵାସ୍ମି ନାମ ସଂଜ୍ଞେତି ଵାଚ୍ଯମେତତ୍ସଦା ଵଚଃ ॥ ୭୭.

'ଯଦି କେହି ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଯିବା ବିଷୟରେ କିଛି କହିବା ନାହିଁ; ସବୁବେଳେ କେବଳ ଏହି କଥା କହିବା: "ମୋର ନାମ ସଞ୍ଜ୍ଞା" ।'

ଛାଯସଂଜ୍ଞୋଵାଚ ଆକେଶଗ୍ରହଣାଦ୍ଦେଵି ! ଆଶାପାଚ୍ଚ ଵଚସ୍ତଵ । କରିଷ୍ଯେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଵୃତ୍ତନ୍ତୁ ଶାପକର୍ଷଣାତ୍ ॥ ୭୭.

ଛାୟା ନାମକ ସେ କହିଲେ, 'ଦେବୀ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଓ ଚୁଲି ଧରାଯିବା ସହିତ, ଶାପ ଲାଗିଲେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି ଓ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରିବି ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତଦା ଦେଵୀ ଜଗାମ ଭଵନଂ ପିତୁଃ । ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ତ୍ଵଷ୍ଟାରଂ ତପସା ଧୂତକଲ୍ମଷମ୍ ॥ ୭୭.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ହୀନ ହୋଇଥିବା ତ୍ୱଷ୍ଟାକୁ ଦେଖିଲେ ।

ବହୁମାନାଚ୍ଚ ତେନାପି ପୂଜିତା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ତସ୍ଥୌ ପିତୃଗୃହେ ସା ତୁ କଞ୍ଚିତ୍କାଲମନିନ୍ଦିତା ॥ ୭୭.

ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ; ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରେ କିଛିଦିନ ଅପବାଦ ହୀନ ଭାବେ ରହିଲେ ।

ତତସ୍ତାଂ ପ୍ରାହ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ ପିତା ନାତିଚିରୋଷିତାମ୍ । ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚ ତନଯାଂ ପ୍ରେମବହୁମାନପୁରଃ ସରମ୍ ॥ ୭୭.

ତାପରେ, ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ସମୟ ରହି ନଥିବା ଦେଖି, ସ୍ନେହ ଓ ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କଥା କହିଲେ ।

ତ୍ଵାନ୍ତୁ ମେ ପଶ୍ଯତୋ ଵତ୍ସେ ଦିନାନି ସୁବହୂନ୍ଯପି । ମୁହୂର୍ତାର୍ଧସମାନି ସ୍ଯୁଃ କିନ୍ତୁ ଧର୍ମୋ ଵିଲୁପ୍ଯତେ ॥ ୭୭.

'ମୋ ପୁତୁଳି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନେକ ଦିନ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ଅଧା ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରି ଲାଗେ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ କ୍ଷୟ ହେଉଛି ।'

ବାନ୍ଧଵେଷୁ ଚିରଂ ଵାସୋ ନାରୀଣାଂ ନ ଯଶସ୍କରଃ । ମନୋରଥୋ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ନାର୍ଯା ଭର୍ତୃଗୃହେ ସ୍ଥିତିଃ ॥ ୭୭.

'ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରିବାରରେ ରହିଲେ ମାନ ମିଳେନାହିଁ; ପରିବାରର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି, ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଘରେ ରହନ୍ତୁ ।'

ସା ତ୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଥେନ ଭର୍ତ୍ରା ସୂର୍ଯେଣ ସଙ୍ଗତା । ପିତୃଗେହେ ଚିରଂ କାଲଂ ଵସ୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ପୁତ୍ରିକେ ॥ ୭୭.

'ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ବିବାହିତ; ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପୁତୁଳି ।'

ସା ତ୍ଵଂ ଭର୍ତୃଗୃହଂ ଗଚ୍ଛ ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ପୂଜିତାସି ମେ । ପୁନରାଗମନଂ କାର୍ଯଂ ଦର୍ଶନାଯ ଶୁଭେ ମମ ॥ ୭୭.

'ତେଣୁ, ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ଖୁସି, ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରିଛ । କିନ୍ତୁ, ମୋତେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଆସିବା ଦରକାର, ଶୁଭେ ।'

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତଦା ପିତ୍ରା ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସା ମୁନେ । ସଂପୂଜଯିତ୍ଵା ପିତରଂ ଜଗାମାଥୋତ୍ତରାନ୍ କୁରୂନ୍ ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ସେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଓ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲେ ।

ସୂର୍ଯତାପମନିଚ୍ଛନ୍ତୀ ତେଜସସ୍ତସ୍ଯ ବିଭ୍ଯତୀ । ତପଶ୍ଚଚାର ତତ୍ରାପି ଵଡଵାରୂପଧାରିଣୀ ॥ ୭୭.

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତାପ ଚାହିଲେ ନାହିଁ ଓ ତାଙ୍କ ତେଜକୁ ଭୟ କରି, ସେଠାରେ ଏକ ଘୋଡ଼ି ରୂପ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ ।

ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ମନ୍ଵାନୋ ଦ୍ଵିତୀଯାଯାମହସ୍ପତିଃ । ଜନଯାମାସ ତନଯୌ କନ୍ଯାଞ୍ଚୈକାଂ ମନୋରମାମ୍ ॥ ୭୭.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ବୋଲି ଭାବି, ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଓ ଏକ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।

ଛାଯାସଂଜ୍ଞା ତ୍ଵପତ୍ଯେଷୁ ଯଥା ସ୍ଵେଷ୍ଵତିଵତ୍ସଲା । ତଥା ନ ସଂଜ୍ଞାକନ୍ଯାଯାଂ ପୁତ୍ରଯୋଶ୍ଚାନ୍ଵଵର୍ତତ ॥ ୭୭.

ଛାୟା ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପ୍ରତି ବହୁତ ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ କନ୍ୟା ଓ ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରତି ସେପରି ନଥିଲେ ।

ଲାଲନାଦ୍ଯୁପଭୋଗେଷୁ ଵିଶେଷମନୁଵାସରମ୍ । ମନୁସ୍ତତ୍କ୍ଷାନ୍ତଵାନସ୍ଯ ଯମସ୍ତସ୍ଯା ନ ଚକ୍ଷମେ ॥ ୭୭.

ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଲାଡ଼ ଓ ଭୋଗ ଦେଉଥିଲେ; ମନୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ସହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ।

ତାଡନାଯ ଚ ଵୈ କୋପାତ୍ପାଦସ୍ତେନ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ତସ୍ଯାଃ ପୁନଃ କ୍ଷାନ୍ତିମତା ନ ତୁ ଦେହେ ନିପାତିତଃ ॥ ୭୭.

କ୍ରୋଧରେ, ଯମ ତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ିବାକୁ ପାଦ ଉଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଛାୟା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ପାଦଟି ଦେହରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ ।

ତତଃ ଶଶାପ ତଂ କୋପାଚ୍ଛାଯାସଂଜ୍ଞା ଯମଂ ଦ୍ଵିଜ । କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୌଷ୍ଠୀ ଵିଚଲତ୍ପାଣିପଲ୍ଲଵା ॥ ୭୭.

ତାପରେ, ଚାୟା ରାଗରେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କମ୍ପିଥିବା ଠୋଠ ଓ ଅସ୍ଥିର ହାତ ସହିତ ଯମକୁ ଶାପ ଦେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

ପିତୁଃ ପତ୍ନୀମମର୍ଯାଦଂ ଯନ୍ମାଂ ତର୍ଜଯସେ ପଦା । ଭୁଵି ତସ୍ମାଦଯଂ ପଦାସ୍ତଵାଦ୍ଯୈଵ ପତିଷ୍ଯତି ॥ ୭୭.

ତୁମେ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି, ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଥିବା ମୋତେ ପାଦ ଦେଖାଇ ଭୟ ଦେଉଛ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଆଜି ତୁମ ପାଦ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଯିବ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଯମଃ ଶାପଂ ମାତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ଭଯାତୁରଃ । ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣିପାତପୁରଃ ସରମ୍ ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ଭୟରେ ଯମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ।

ଯମ ଉଵାଚ ତାତୈତନ୍ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ନ ଦୃଷ୍ଟମିତି କେନଚିତ୍ । ମାତା ଵାତ୍ସଲ୍ଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶାପଂ ପୁତ୍ରେ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ॥ ୭୭.

ଯମ କହିଲେ — ବାପା, ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଥିରେ କାହାରୁଣି ଶୁଣିନଥିଲେ — ଜଣେ ମାଆ ନିଜର ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି, ପୁଅକୁ ଶାପ ଦେଇଥାଏ।

ଯଥା ମନୁର୍ମମାଚଷ୍ଟେ ନେଯଂ ମତା ତଥା ମମ । ଵିଗୁଣେଷ୍ଵପି ପୁତ୍ରେଷୁ ନ ମାତା ଵିଗୁଣା ଭଵେତ୍ ॥ ୭୭.

ମନୁ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ମୋର ମତ ମଧ୍ୟ ଏହି — ପୁଅମାନେ ଦୋଷୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମାଆ କେବେ ଦୋଷୀ ହୁଏନାହିଁ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଯମସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାଂସ୍ତିମିରାପହଃ । ଛାଯାସଂଜ୍ଞାଂ ସମାହୂଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ କ୍ଵ ଗତେତି ସା ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ଯମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଚାୟାଙ୍କୁ ଡାକି, 'ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲା?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।

ସା ଚାହ ତନଯା ତ୍ଵଷ୍ଟୁରହଂ ସଂଜ୍ଞା ଵିଭାଵସୋ । ପତ୍ନୀ ତଵ ତ୍ଵଯାପତ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ଜନିତାନି ମେ ॥ ୭୭.

ସେ କହିଲେ — ମୁଁ ଟ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ଝିଅ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ବିଭାସ୍ୱାନ୍ଙ୍କ ଜଣାଣୀ; ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମ ପିଲାମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଛନ୍ତି।

ଇତ୍ଥଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ ସା ତୁ ବହୁଶଃ ପୃଚ୍ଛତୋ ଯଦା । ନାଚଚକ୍ଷେ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭାସ୍ଵାଂସ୍ତାଂ ଶପ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ ॥ ୭୭.

ଏଭଳି ଭାବେ ବିଭାସ୍ୱାନ୍ ବାରମ୍ବାର ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସତ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ଭାସ୍କର ରାଗରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

ତତଃ ସା କଥଯାମାସ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ଵିଦିତାର୍ଥଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ଜଗାମ ତ୍ଵଷ୍ଟୁରାଲଯମ୍ ॥ ୭୭.

ତାପରେ ସେ ବିଭାସ୍ୱାନ୍ଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିଦେଲେ; ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଟ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।

ତତଃ ସ ପୂଜଯାମାସ ତଦା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତମ୍ । ଭାସ୍ଵନ୍ତଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ନିଜଗେହମୁପାଗତମ୍ ॥ ୭୭.

ସେଠାରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଟ୍ୱଷ୍ଟାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ଘରକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ ସମ୍ମାନ କଲେ।