ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ତଵ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନରାଧିପ । ତସ୍ମାପ୍ରତିହତଂ ଚକ୍ରମସ୍ଯାଂ ଭୁଵି ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୭୨.

"ତୁମର ପୁଅ ବହୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବେ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଚକ୍ର ଅଜୟ ରହିବ।"

ସର୍ଵାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନତତ୍ପରଃ । ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରୋ ଧୀମାନ୍ ! ଭଵିଷ୍ଯତି ସ ଵୈ ମନୁଃ ॥ ୭୨.

"ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବେ, ଧର୍ମ ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ହେବେ; ବୁଦ୍ଧିମାନ! ସେ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ହେବେ, ସେଇ ମନୁ ହେବେ।"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତି ଦତ୍ଵା ଵରଂ ତସ୍ମୈ ନାଗରାଜସୁତା ତତଃ । ସଖୀଂ ତାଂ ସଂପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପାତାଲମଗମନ୍ମୁନେ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ନାଗରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ସଖୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପୁଣି ପାତାଳକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମୁନି।"

ତତ୍ର ତସ୍ଯ ତଯା ସାର୍ଧଂ ରମତଃ ପୃଥିଵୀପତେଃ । ଜଗାମ କାଲଃ ସୁମହାନ୍ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯତସ୍ତଥା ॥ ୭୨.

ସେଠାରେ ଭୂମିର ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଅନେକ ସମୟ କାଟିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ତତଃ ସ ତସ୍ଯାନ୍ତନଯୋ ଜଜ୍ଞେ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ । ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଯଥା କାନ୍ତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସଂପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ॥ ୭୨.

ତାପରେ, ସେ ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଏ।

ତସ୍ମିନ୍ ଜାତେ ମୁଦଂ ପ୍ରାପୁଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ମହାତ୍ମନି । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ପପାତ ଚ ॥ ୭୨.

ସେ ମହାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲାବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଖୁସି ହେଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଳ ବାଜିଲା ଏବଂ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।

ତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵପୁଃ କାନ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଶୀଲମେଵ ଚ । ଔତ୍ତମଶ୍ଚେତି ମୁନଯୋ ନାମ ଚକ୍ରୁଃ ସମାଗତାଃ ॥ ୭୨.

ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀରର ଶୋଭା, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଏବଂ ଚରିତ୍ର ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ 'ଉତ୍ତମ' ନାମ ଦେଲେ।

ଜାତୋଽଯମୁତ୍ତମେ ଵଂଶେ ତତ୍ର କାଲେ ତଥୋତ୍ତମେ । ଉତ୍ତମାଵଯଵସ୍ତେନ ଔତ୍ତମୋଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୭୨.

ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୟରେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯିବ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଉତ୍ତମସ୍ଯ ସୁତଃ ସୋଽଥ ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତସ୍ତଥୌତ୍ତମଃ । ମନୁରାସୀତ୍ତତ୍ପ୍ରଭାଵୋ ଭାଗୁରେ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମମ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଉତ୍ତମଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ 'ଉତ୍ତମ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଏକ ମନୁ ହେଲେ; ଭାଗୁରି, ତାଙ୍କର ମହିମା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।

ଉତ୍ତମାଖ୍ଯାନମଖିଲଂ ଜନ୍ମ ଚୈଵୋତ୍ତମସ୍ଯ ଚ । ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୋତି ଵିଦ୍ଵେଷଂ ସ କଦାଚିନ୍ନ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୭୨.

ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତମଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଏବଂ ଜନ୍ମ ନିତ୍ୟ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ କେବେ ବି ଦ୍ୱେଷରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

ଇଷ୍ଟୈର୍ଦାରୈସ୍ତଥା ପୁତ୍ରୈର୍ବନ୍ଧୁଭିର୍ଵା କଦାଚନ । ଵିଯୋଗୋ ନାସ୍ଯ ଭଵିତା ଶୃଣ୍ଵତଃ ପଠତୋଽପି ଵା ॥ ୭୨.

ଯିଏ ଏହି କଥା ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ କେବେ ବି ପ୍ରିୟ ଜନାନୀ, ପୁଅ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ।

ତସ୍ଯ ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ! ଵଦତୋ ମେ ନିଶାମଯ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ତତ୍ର ଯଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ଯେ ଚ ଦେଵାସ୍ତଥର୍ଷଯଃ ॥ ୭୨.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ତାଙ୍କର ମନ୍ବନ୍ତର ଶୁଣ; ସେଠାରେ କିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, କିଏ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷି ଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

ମାର୍ତଣ୍ଡ ରସ୍ଯଵେର୍ଭାର୍ଯା ତନଯା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣଃ । ସଂଜ୍ଞା ନାମ ମହାଭାଗ ତସ୍ଯାଂ ଭାନୁରଜୀଜନତ୍ ॥ ୭୭.

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ରସିଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସଂଜ୍ଞା ନାମକ ମହିଳା; ସେଠିରେ ଭାନୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ମନୁଂ ପ୍ରଖ୍ଯାତଯଶସମନେକଜ୍ଞାନପାରଗମ୍ । ଵିଵସ୍ଵତଃ ସୁତୋ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ତୁ ସଃ ॥ ୭୭.

ଅନେକ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନୁ, ବିବସ୍ବତଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ସେ 'ବୈବସ୍ବତ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ସଂଜ୍ଞା ଚ ରଵିଣା ଦୃଷ୍ଟା ନିମୀଲଯତି ଲୋଚନେ । ଯତସ୍ତତଃ ସରୋଷୋର୍ଽକଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ନିଷ୍ଠୁରମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୭୭.

ସଂଜ୍ଞାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମୁହଁଦେଲେ; ଏହିକାରଣରୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ।

ମଯି ଦୃଷ୍ଟେ ସଦା ଯସ୍ମାତ୍କୁରୁଷେ ନେତ୍ରସଂଯମମ୍ । ତସ୍ମାଜ୍ଜନିଷ୍ଯସେ ମୂଢେ ପ୍ରଜାସଂଯମନଂ ଯମମ୍ ॥ ୭୭.

ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ଦେଖିଲେ ଚକ୍ଷୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛ; ଏହିକାରଣରୁ, ମୂର୍ଖିଣୀ, ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଯମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତତଃ ସା ଚପଲାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଦେଵୀ ଚକ୍ରେ ଭଯାକୁଲା । ଵିଲୋଲିତଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନରାହ ଚ ତାଂ ରଵିଃ ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ତାପରେ, ଭୟଭୀତ ଦେବୀ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି କହିଲେ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଲୋଲିତା ଦୃଷ୍ଟିର୍ମଯି ଦୃଷ୍ଟେ ତ୍ଵଯାଧୁନା । ତସ୍ମାଦ୍ଵିଲୋଲାଂ ତନଯାଂ ନଦୀଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସଵିଷ୍ଯସି ॥ ୭୭.

ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି; ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମେ 'ବିଲୋଳା' ନାମକ ଏକ ନଦୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତତସ୍ତସ୍ଯାନ୍ତୁ ସଂଜଜ୍ଞେ ଭର୍ତୃଶାପେନ ତେନ ଵୈ । ଯମଶ୍ଚ ଯମୁନା ଚେଯଂ ପ୍ରଖ୍ଯାତା ସୁମହାନଦୀ ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଏଭଳି ଭାବରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଶାପରେ, ସଂଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଯମ ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଡ଼ ନଦୀ ଯମୁନା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସାପି ସଂଜ୍ଞା ରଵେସ୍ତେଜଃ ସେହେ ଦୁଃ ଖେନ ଭାମିନୀ । ଅସହନ୍ତୀ ଚ ସା ତେଜଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈ ତଦା ॥ ୭୭.

ଉଜ୍ୱଳ ଦେହ ଥିବା ସଂଜ୍ଞା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ତେଜକୁ କଷ୍ଟରେ ସହିଲେ; ସେ ଏହି ତେଜ ସହିପାରୁନଥିବାରୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

କିଙ୍କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କ୍ଵ ଗତାଯାଶ୍ଚ ନିର୍ଵୃତିଃ । ଭଵେନ୍ମମ କଥଂ ଭର୍ତା କୋପମର୍କଶ୍ଚ ନୈଷ୍ଯତି ॥ ୭୭.

ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ମିଳିବ? କିପରି କରିଲେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ?

ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ବହୁଧା ପ୍ରଜାପତିସୁତା ତଦା । ବହୁ ମେନେ ମହାଭାଗା ପିତୃସଂଶ୍ରଯମେଵ ସା ॥ ୭୭.

ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର କନ୍ୟା ସେ ସମୟରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଭାବି, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ବୋଲି ମନେ କଲେ ।

ତତଃ ପିତୃଗୃହେ ଗନ୍ତୁଂ କୃତବୁଦ୍ଧିର୍ଯଶସ୍ଵିନୀ । ଛାଯାମଯୀମାତ୍ମତନୁଂ ନିର୍ମମେ ଦଯିତାଂ ରଵେଃ ॥ ୭୭.

ତାପରେ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଯଶସ୍ବିନୀ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଏକ ଛାୟା ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଥିଲା ।

ତାଞ୍ଚୋଵାଚ ତ୍ଵଯା ଵେଶ୍ମନ୍ଯତ୍ର ଭାନୋର୍ଯଥା ମଯା । ତଥା ସମ୍ଯଗପତ୍ଯେଷୁ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ଯଥା ରଵୌ ॥ ୭୭.

ସେ ଛାୟାକୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ବ୍ୟବହାର କରିଛି, ସେପରି ତୁମେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଭଲ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।'

ପୃଷ୍ଟଯାପି ନ ଵାଚ୍ଯନ୍ତେ ତଥୈତଦ୍ଗମନଂ ମମ । ସୈଵାସ୍ମି ନାମ ସଂଜ୍ଞେତି ଵାଚ୍ଯମେତତ୍ସଦା ଵଚଃ ॥ ୭୭.

'ଯଦି କେହି ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଯିବା ବିଷୟରେ କିଛି କହିବା ନାହିଁ; ସବୁବେଳେ କେବଳ ଏହି କଥା କହିବା: "ମୋର ନାମ ସଞ୍ଜ୍ଞା" ।'

ଛାଯସଂଜ୍ଞୋଵାଚ ଆକେଶଗ୍ରହଣାଦ୍ଦେଵି ! ଆଶାପାଚ୍ଚ ଵଚସ୍ତଵ । କରିଷ୍ଯେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଵୃତ୍ତନ୍ତୁ ଶାପକର୍ଷଣାତ୍ ॥ ୭୭.

ଛାୟା ନାମକ ସେ କହିଲେ, 'ଦେବୀ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଓ ଚୁଲି ଧରାଯିବା ସହିତ, ଶାପ ଲାଗିଲେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି ଓ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରିବି ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତଦା ଦେଵୀ ଜଗାମ ଭଵନଂ ପିତୁଃ । ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ତ୍ଵଷ୍ଟାରଂ ତପସା ଧୂତକଲ୍ମଷମ୍ ॥ ୭୭.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ହୀନ ହୋଇଥିବା ତ୍ୱଷ୍ଟାକୁ ଦେଖିଲେ ।

ବହୁମାନାଚ୍ଚ ତେନାପି ପୂଜିତା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ତସ୍ଥୌ ପିତୃଗୃହେ ସା ତୁ କଞ୍ଚିତ୍କାଲମନିନ୍ଦିତା ॥ ୭୭.

ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ; ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରେ କିଛିଦିନ ଅପବାଦ ହୀନ ଭାବେ ରହିଲେ ।

ତତସ୍ତାଂ ପ୍ରାହ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ ପିତା ନାତିଚିରୋଷିତାମ୍ । ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚ ତନଯାଂ ପ୍ରେମବହୁମାନପୁରଃ ସରମ୍ ॥ ୭୭.

ତାପରେ, ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ସମୟ ରହି ନଥିବା ଦେଖି, ସ୍ନେହ ଓ ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଥିବା କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କଥା କହିଲେ ।