ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ରାଜୋଵାଚ ନିଃ ଶଙ୍କଂ ବ୍ରୂହି ମତ୍ତୋ ଯଦ୍ଭଵାତ୍ଯା କିଞ୍ଚିଦୀପ୍ସିତମ୍ । ତଦଲଭ୍ଯଂ ନ ତେ ଭୀରୁ ! ତଵାଯତ୍ତୋଽସ୍ମି ନାନ୍ଯଥା ॥ ୭୨.

ରାଜା କହିଲେ, "ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମୋ ପାଖରୁ ଯେଉଁ କିଛି ଚାହିଁଛ, ସେଥିରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ, ଭୟଭୀତା! ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ।"

ପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ମଦର୍ଥଂ ତେନ ନାଗେନ ସୁତା ଶପ୍ତା ସଖୀ ମମ । ମୂକା ଭଵିଷ୍ଯସୀତ୍ଯାହ ସା ଚ ମୂକତ୍ଵମାଗତା ॥ ୭୨.

ପତ୍ନୀ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ସେ ନାଗକନ୍ୟା ମୋ ସଖୀକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ—‘ତୁମେ ମୌନ ହେବ’—ଏବଂ ସେ ଏବେ ମୌନ ହୋଇଯାଇଛି।"

ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରତିକ୍ରିଯାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ମମ ଶକ୍ନୋତି ଚେଦ୍ଭଵାନ୍ । ଵାଗ୍ଵିଘାତପ୍ରଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତତଃ କିଂ ନ କୃତଂ ମମ ॥ ୭୨.

"ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ତାଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥାର ସମାଧାନ କରିପାରିବେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କଥା କହିବା ଅସୁବିଧା ଦୂର କରିପାରିବେ, ତେବେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି କରିବେ ନାହିଁ?"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତତଃ ସ ରାଜା ତଂ ଵିପ୍ରମାହାସ୍ମିନ୍ କୀଦୃଶୀ କ୍ରିଯା । ତନ୍ମୂକତାପନୋଦାଯ ସ ଚ ତଂ ପ୍ରାହ ପାର୍ଥିଵମ୍ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ତାପରେ ରାଜା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୌନତା ଦୂର ହେବ?' ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ସେଥିର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।"

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ଭୂପ ! ସାରସ୍ଵତୀମିଷ୍ଟିଂ କରୋମି ଵଚନାତ୍ତଵ । ପତ୍ନୀ ତଵେଯମାନୃଣ୍ଯଂ ଯାତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ପ୍ରଵର୍ତନାତ୍ ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା! ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ସାରସ୍ୱତୀ ଯଜ୍ଞ କରିବି। ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏହି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ଫେରିଆସୁ।"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇଷ୍ଟିଂ ସାରସ୍ଵତୀଂ ଚକ୍ରେ ତଦର୍ଥଂ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ସାରସ୍ଵତାନି ସୂକ୍ତାନି ଜଜାପ ଚ ସମାହିତଃ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସାରସ୍ୱତୀ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସାରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୁତିଗୁଡିକୁ ଜପ କଲେ।"

ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଵାକ୍ଯାନ୍ତାଂ ଗର୍ଗଃ ପ୍ରାହ ରସାତଲେ । ଉପକାରଃ ସଖୀଭର୍ତ୍ରା କୃତୋଽଯମତିଦୁଷ୍କରଃ ॥ ୭୨.

ତାପରେ ଗର୍ଗା, ଯିଏ ଏବେ କଥା କହିପାରୁଥିଲେ, ପାତାଳରେ କହିଲେ, "ମୋ ସଖୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଏହି ବଡ଼ ଏବଂ କଠିନ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି।"

ଇତ୍ଥଂ ଜ୍ଞାନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନନ୍ଦା ଶୀଘ୍ରଗତିଃ ପୁରମ୍ । ତତୋ ରାଜ୍ଞୀଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସ୍ଵସଖୀମୁରଗାତ୍ମଜା ॥ ୭୨.

ଏଭଳି ତାଙ୍କର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ଫେରିଆସି, ନନ୍ଦା ତୁରନ୍ତ ସହରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ରାଜପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କ ସଖୀ ନାଗକନ୍ୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ତଞ୍ଚ ସଂସ୍ତୂଯ ଭୂପାଲଂ କଲ୍ଯାଣୋକ୍ତ୍ଯା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ନାଗୀ କୃତାସନପରିଗ୍ରହା ॥ ୭୨.

ସେ ନାଗକନ୍ୟା ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ଶୁଭ କଥାରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ମଧୁର କଥା କହିଲେ।

ଉପକାରଃ କୃତୋ ଵୀର ! ଭଵତା ଯୋ ମମାଧୁନା । ତେନାସ୍ମ୍ଯାକୃଷ୍ଟହୃଦଯା ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍ ॥ ୭୨.

"ହେ ବୀର! ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଏଯିଏ ଯେଉଁ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ତାହାରେ ମୋର ହୃଦୟ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ।"

ତଵ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନରାଧିପ । ତସ୍ମାପ୍ରତିହତଂ ଚକ୍ରମସ୍ଯାଂ ଭୁଵି ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୭୨.

"ତୁମର ପୁଅ ବହୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବେ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଚକ୍ର ଅଜୟ ରହିବ।"

ସର୍ଵାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନତତ୍ପରଃ । ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରୋ ଧୀମାନ୍ ! ଭଵିଷ୍ଯତି ସ ଵୈ ମନୁଃ ॥ ୭୨.

"ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବେ, ଧର୍ମ ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ହେବେ; ବୁଦ୍ଧିମାନ! ସେ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ହେବେ, ସେଇ ମନୁ ହେବେ।"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତି ଦତ୍ଵା ଵରଂ ତସ୍ମୈ ନାଗରାଜସୁତା ତତଃ । ସଖୀଂ ତାଂ ସଂପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପାତାଲମଗମନ୍ମୁନେ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ନାଗରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ସଖୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପୁଣି ପାତାଳକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମୁନି।"

ତତ୍ର ତସ୍ଯ ତଯା ସାର୍ଧଂ ରମତଃ ପୃଥିଵୀପତେଃ । ଜଗାମ କାଲଃ ସୁମହାନ୍ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯତସ୍ତଥା ॥ ୭୨.

ସେଠାରେ ଭୂମିର ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଅନେକ ସମୟ କାଟିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ତତଃ ସ ତସ୍ଯାନ୍ତନଯୋ ଜଜ୍ଞେ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ । ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଯଥା କାନ୍ତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସଂପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ॥ ୭୨.

ତାପରେ, ସେ ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଏ।

ତସ୍ମିନ୍ ଜାତେ ମୁଦଂ ପ୍ରାପୁଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ମହାତ୍ମନି । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ପପାତ ଚ ॥ ୭୨.

ସେ ମହାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲାବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଖୁସି ହେଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଳ ବାଜିଲା ଏବଂ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।

ତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵପୁଃ କାନ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଶୀଲମେଵ ଚ । ଔତ୍ତମଶ୍ଚେତି ମୁନଯୋ ନାମ ଚକ୍ରୁଃ ସମାଗତାଃ ॥ ୭୨.

ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀରର ଶୋଭା, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଏବଂ ଚରିତ୍ର ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ 'ଉତ୍ତମ' ନାମ ଦେଲେ।

ଜାତୋଽଯମୁତ୍ତମେ ଵଂଶେ ତତ୍ର କାଲେ ତଥୋତ୍ତମେ । ଉତ୍ତମାଵଯଵସ୍ତେନ ଔତ୍ତମୋଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୭୨.

ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୟରେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯିବ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଉତ୍ତମସ୍ଯ ସୁତଃ ସୋଽଥ ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତସ୍ତଥୌତ୍ତମଃ । ମନୁରାସୀତ୍ତତ୍ପ୍ରଭାଵୋ ଭାଗୁରେ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମମ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଉତ୍ତମଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ 'ଉତ୍ତମ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଏକ ମନୁ ହେଲେ; ଭାଗୁରି, ତାଙ୍କର ମହିମା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।

ଉତ୍ତମାଖ୍ଯାନମଖିଲଂ ଜନ୍ମ ଚୈଵୋତ୍ତମସ୍ଯ ଚ । ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୋତି ଵିଦ୍ଵେଷଂ ସ କଦାଚିନ୍ନ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୭୨.

ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତମଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଏବଂ ଜନ୍ମ ନିତ୍ୟ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ କେବେ ବି ଦ୍ୱେଷରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

ଇଷ୍ଟୈର୍ଦାରୈସ୍ତଥା ପୁତ୍ରୈର୍ବନ୍ଧୁଭିର୍ଵା କଦାଚନ । ଵିଯୋଗୋ ନାସ୍ଯ ଭଵିତା ଶୃଣ୍ଵତଃ ପଠତୋଽପି ଵା ॥ ୭୨.

ଯିଏ ଏହି କଥା ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ କେବେ ବି ପ୍ରିୟ ଜନାନୀ, ପୁଅ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ।

ତସ୍ଯ ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ! ଵଦତୋ ମେ ନିଶାମଯ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ତତ୍ର ଯଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ଯେ ଚ ଦେଵାସ୍ତଥର୍ଷଯଃ ॥ ୭୨.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ତାଙ୍କର ମନ୍ବନ୍ତର ଶୁଣ; ସେଠାରେ କିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, କିଏ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷି ଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

ମାର୍ତଣ୍ଡ ରସ୍ଯଵେର୍ଭାର୍ଯା ତନଯା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣଃ । ସଂଜ୍ଞା ନାମ ମହାଭାଗ ତସ୍ଯାଂ ଭାନୁରଜୀଜନତ୍ ॥ ୭୭.

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ରସିଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସଂଜ୍ଞା ନାମକ ମହିଳା; ସେଠିରେ ଭାନୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ମନୁଂ ପ୍ରଖ୍ଯାତଯଶସମନେକଜ୍ଞାନପାରଗମ୍ । ଵିଵସ୍ଵତଃ ସୁତୋ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ତୁ ସଃ ॥ ୭୭.

ଅନେକ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନୁ, ବିବସ୍ବତଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ସେ 'ବୈବସ୍ବତ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ସଂଜ୍ଞା ଚ ରଵିଣା ଦୃଷ୍ଟା ନିମୀଲଯତି ଲୋଚନେ । ଯତସ୍ତତଃ ସରୋଷୋର୍ଽକଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ନିଷ୍ଠୁରମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୭୭.

ସଂଜ୍ଞାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମୁହଁଦେଲେ; ଏହିକାରଣରୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ।

ମଯି ଦୃଷ୍ଟେ ସଦା ଯସ୍ମାତ୍କୁରୁଷେ ନେତ୍ରସଂଯମମ୍ । ତସ୍ମାଜ୍ଜନିଷ୍ଯସେ ମୂଢେ ପ୍ରଜାସଂଯମନଂ ଯମମ୍ ॥ ୭୭.

ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ଦେଖିଲେ ଚକ୍ଷୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛ; ଏହିକାରଣରୁ, ମୂର୍ଖିଣୀ, ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଯମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତତଃ ସା ଚପଲାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଦେଵୀ ଚକ୍ରେ ଭଯାକୁଲା । ଵିଲୋଲିତଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନରାହ ଚ ତାଂ ରଵିଃ ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ତାପରେ, ଭୟଭୀତ ଦେବୀ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି କହିଲେ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଲୋଲିତା ଦୃଷ୍ଟିର୍ମଯି ଦୃଷ୍ଟେ ତ୍ଵଯାଧୁନା । ତସ୍ମାଦ୍ଵିଲୋଲାଂ ତନଯାଂ ନଦୀଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସଵିଷ୍ଯସି ॥ ୭୭.

ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି; ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମେ 'ବିଲୋଳା' ନାମକ ଏକ ନଦୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତତସ୍ତସ୍ଯାନ୍ତୁ ସଂଜଜ୍ଞେ ଭର୍ତୃଶାପେନ ତେନ ଵୈ । ଯମଶ୍ଚ ଯମୁନା ଚେଯଂ ପ୍ରଖ୍ଯାତା ସୁମହାନଦୀ ॥ ୭୭.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଏଭଳି ଭାବରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଶାପରେ, ସଂଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଯମ ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଡ଼ ନଦୀ ଯମୁନା ଜନ୍ମ ନେଲେ।