ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ସମ୍ଭାରାନଶେଷାନଵନୀପତିଃ । ଆନିନାଯ ଚକାରେଷ୍ଟିଂ ସ ଚ ତାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଲେ ଏବଂ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ।

ସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ସ ତୁ ତଦା ଚକାରେଷ୍ଟିଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭାର୍ଯାସମ୍ପାଦନାଯ ଵୈ ॥ ୭୨.

ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ସହିତ ମିଳନ ପାଇଁ ସାତ ଥର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁନର୍ବାର କଲେ ।

ଯଦାରୋପିତମୈତ୍ରୀନ୍ତାମମନ୍ଯତ ମହାମୁନିଃ । ସ୍ଵଭର୍ତରି ତଦା ଵିପ୍ରସ୍ତମୁଵାଚ ନରାଧିପମ୍ ॥ ୭୨.

ଯେତେବେଳେ ମହାମୁନି ଦେଖିଲେ ଝିଅର ମନେ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ଆନୀଯତାଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ! ଯା ତଵେଷ୍ଟାତ୍ମନୋଽନ୍ତିକମ୍ । ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାଂସ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ ଯଜ ଯଜ୍ଞାଂସ୍ତଥାଦୃତଃ ॥ ୭୨.

ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆଣିଛି, ସେଉଁଠି ଆଣ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯଜ୍ଞ କର ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ଭୂପାଲୋ ଵିସ୍ମିତସ୍ତଦା । ସସ୍ମାର ତଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ସତ୍ଯସନ୍ଧଂ ନିଶାଚରମ୍ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସତ୍ୟବାନ୍, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ତାହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ।

ସ୍ମୃତସ୍ତେନ ତଦା ସଦ୍ଯଃ ସମୁପେତ୍ଯ ନରାଧିପମ୍ । କିଂ କରୋମୀତି ସୋଽପ୍ଯାହ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାମୁନେ ॥ ୭୨.

ତାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ସେ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲା, "ମୁଁ କଣ କରିବି?"

ତତସ୍ତେନ ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵିସ୍ତରେଣ ନିଵେଦିତେ । ଗତ୍ଵା ପାତାଲମାଦାଯ ରାଜପତ୍ନୀମୁପାଯଯୌ ॥ ୭୨.

ତାପରେ ରାଜା ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ, ଏହାପରେ ସେ ପାତାଳକୁ ଯାଇ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଣି ଉପସ୍ଥାପନ କଲା।

ଆନୀତା ଚାତିହାର୍ଦେନ ସା ଦଦର୍ଶ ତଦା ପତିମ୍ । ଉଵାଚ ଚ ପ୍ରସୀଦେତି ଭୂଯୋଭୂଯୋ ମୁଦାନ୍ଵିତା ॥ ୭୨.

ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହରେ ଆଣାଯାଇଥିବା ସେ ରାଜପତ୍ନୀ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, "ଦୟା କରନ୍ତୁ।"

ତତଃ ସ ରାଜା ରଭସା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାହ ମାନିନୀମ୍ । ପ୍ରିଯେ ! ପ୍ରସନ୍ନ ଏଵାହଂ ଭୂଯୋଽପ୍ଯେଵଂ ବ୍ରଵୀଷି କିମ୍ ॥ ୭୨.

ତାପରେ ରାଜା ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ଗର୍ବିତା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, "ପ୍ରିୟେ! ମୁଁ ଆଗରୁ ହିଁ ଖୁସି ଅଛି—ପୁଣିପୁଣି ଏହି କଥା କାହିଁକି କୁହୁଛ?"

ପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ଯଦି ପ୍ରିସାଦପ୍ରଵଣଂ ନରେନ୍ଦ୍ର ! ମଯି ତେ ମନଃ । ତଦେତଦଭିଯାଚେ ତ୍ଵାଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମମାର୍ହଣମ୍ ॥ ୭୨.

ପତ୍ନୀ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା! ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ମନ ମୋ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ସ୍ନେହଶୀଳ ଅଛି, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ଦୟାକରି ମୋର ଯେଉଁ ଅଧିକାର ଅଛି, ତାହା ଦିଅନ୍ତୁ।"

ରାଜୋଵାଚ ନିଃ ଶଙ୍କଂ ବ୍ରୂହି ମତ୍ତୋ ଯଦ୍ଭଵାତ୍ଯା କିଞ୍ଚିଦୀପ୍ସିତମ୍ । ତଦଲଭ୍ଯଂ ନ ତେ ଭୀରୁ ! ତଵାଯତ୍ତୋଽସ୍ମି ନାନ୍ଯଥା ॥ ୭୨.

ରାଜା କହିଲେ, "ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମୋ ପାଖରୁ ଯେଉଁ କିଛି ଚାହିଁଛ, ସେଥିରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ, ଭୟଭୀତା! ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ।"

ପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ମଦର୍ଥଂ ତେନ ନାଗେନ ସୁତା ଶପ୍ତା ସଖୀ ମମ । ମୂକା ଭଵିଷ୍ଯସୀତ୍ଯାହ ସା ଚ ମୂକତ୍ଵମାଗତା ॥ ୭୨.

ପତ୍ନୀ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ସେ ନାଗକନ୍ୟା ମୋ ସଖୀକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ—‘ତୁମେ ମୌନ ହେବ’—ଏବଂ ସେ ଏବେ ମୌନ ହୋଇଯାଇଛି।"

ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରତିକ୍ରିଯାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ମମ ଶକ୍ନୋତି ଚେଦ୍ଭଵାନ୍ । ଵାଗ୍ଵିଘାତପ୍ରଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତତଃ କିଂ ନ କୃତଂ ମମ ॥ ୭୨.

"ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ତାଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥାର ସମାଧାନ କରିପାରିବେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କଥା କହିବା ଅସୁବିଧା ଦୂର କରିପାରିବେ, ତେବେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି କରିବେ ନାହିଁ?"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତତଃ ସ ରାଜା ତଂ ଵିପ୍ରମାହାସ୍ମିନ୍ କୀଦୃଶୀ କ୍ରିଯା । ତନ୍ମୂକତାପନୋଦାଯ ସ ଚ ତଂ ପ୍ରାହ ପାର୍ଥିଵମ୍ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ତାପରେ ରାଜା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୌନତା ଦୂର ହେବ?' ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ସେଥିର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।"

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ଭୂପ ! ସାରସ୍ଵତୀମିଷ୍ଟିଂ କରୋମି ଵଚନାତ୍ତଵ । ପତ୍ନୀ ତଵେଯମାନୃଣ୍ଯଂ ଯାତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ପ୍ରଵର୍ତନାତ୍ ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା! ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ସାରସ୍ୱତୀ ଯଜ୍ଞ କରିବି। ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏହି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ଫେରିଆସୁ।"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇଷ୍ଟିଂ ସାରସ୍ଵତୀଂ ଚକ୍ରେ ତଦର୍ଥଂ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ସାରସ୍ଵତାନି ସୂକ୍ତାନି ଜଜାପ ଚ ସମାହିତଃ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସାରସ୍ୱତୀ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସାରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୁତିଗୁଡିକୁ ଜପ କଲେ।"

ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଵାକ୍ଯାନ୍ତାଂ ଗର୍ଗଃ ପ୍ରାହ ରସାତଲେ । ଉପକାରଃ ସଖୀଭର୍ତ୍ରା କୃତୋଽଯମତିଦୁଷ୍କରଃ ॥ ୭୨.

ତାପରେ ଗର୍ଗା, ଯିଏ ଏବେ କଥା କହିପାରୁଥିଲେ, ପାତାଳରେ କହିଲେ, "ମୋ ସଖୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଏହି ବଡ଼ ଏବଂ କଠିନ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି।"

ଇତ୍ଥଂ ଜ୍ଞାନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନନ୍ଦା ଶୀଘ୍ରଗତିଃ ପୁରମ୍ । ତତୋ ରାଜ୍ଞୀଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସ୍ଵସଖୀମୁରଗାତ୍ମଜା ॥ ୭୨.

ଏଭଳି ତାଙ୍କର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ଫେରିଆସି, ନନ୍ଦା ତୁରନ୍ତ ସହରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ରାଜପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କ ସଖୀ ନାଗକନ୍ୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ତଞ୍ଚ ସଂସ୍ତୂଯ ଭୂପାଲଂ କଲ୍ଯାଣୋକ୍ତ୍ଯା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ନାଗୀ କୃତାସନପରିଗ୍ରହା ॥ ୭୨.

ସେ ନାଗକନ୍ୟା ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ଶୁଭ କଥାରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ମଧୁର କଥା କହିଲେ।

ଉପକାରଃ କୃତୋ ଵୀର ! ଭଵତା ଯୋ ମମାଧୁନା । ତେନାସ୍ମ୍ଯାକୃଷ୍ଟହୃଦଯା ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍ ॥ ୭୨.

"ହେ ବୀର! ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଏଯିଏ ଯେଉଁ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ତାହାରେ ମୋର ହୃଦୟ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ।"

ତଵ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନରାଧିପ । ତସ୍ମାପ୍ରତିହତଂ ଚକ୍ରମସ୍ଯାଂ ଭୁଵି ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୭୨.

"ତୁମର ପୁଅ ବହୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେବେ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଚକ୍ର ଅଜୟ ରହିବ।"

ସର୍ଵାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନତତ୍ପରଃ । ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରୋ ଧୀମାନ୍ ! ଭଵିଷ୍ଯତି ସ ଵୈ ମନୁଃ ॥ ୭୨.

"ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବେ, ଧର୍ମ ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ହେବେ; ବୁଦ୍ଧିମାନ! ସେ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ହେବେ, ସେଇ ମନୁ ହେବେ।"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତି ଦତ୍ଵା ଵରଂ ତସ୍ମୈ ନାଗରାଜସୁତା ତତଃ । ସଖୀଂ ତାଂ ସଂପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପାତାଲମଗମନ୍ମୁନେ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ନାଗରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ସଖୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପୁଣି ପାତାଳକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମୁନି।"

ତତ୍ର ତସ୍ଯ ତଯା ସାର୍ଧଂ ରମତଃ ପୃଥିଵୀପତେଃ । ଜଗାମ କାଲଃ ସୁମହାନ୍ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯତସ୍ତଥା ॥ ୭୨.

ସେଠାରେ ଭୂମିର ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଅନେକ ସମୟ କାଟିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ତତଃ ସ ତସ୍ଯାନ୍ତନଯୋ ଜଜ୍ଞେ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ । ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଯଥା କାନ୍ତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସଂପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ॥ ୭୨.

ତାପରେ, ସେ ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଏ।

ତସ୍ମିନ୍ ଜାତେ ମୁଦଂ ପ୍ରାପୁଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ମହାତ୍ମନି । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ପପାତ ଚ ॥ ୭୨.

ସେ ମହାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲାବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଖୁସି ହେଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଳ ବାଜିଲା ଏବଂ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।

ତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵପୁଃ କାନ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଶୀଲମେଵ ଚ । ଔତ୍ତମଶ୍ଚେତି ମୁନଯୋ ନାମ ଚକ୍ରୁଃ ସମାଗତାଃ ॥ ୭୨.

ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀରର ଶୋଭା, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଏବଂ ଚରିତ୍ର ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ 'ଉତ୍ତମ' ନାମ ଦେଲେ।

ଜାତୋଽଯମୁତ୍ତମେ ଵଂଶେ ତତ୍ର କାଲେ ତଥୋତ୍ତମେ । ଉତ୍ତମାଵଯଵସ୍ତେନ ଔତ୍ତମୋଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୭୨.

ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୟରେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯିବ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଉତ୍ତମସ୍ଯ ସୁତଃ ସୋଽଥ ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତସ୍ତଥୌତ୍ତମଃ । ମନୁରାସୀତ୍ତତ୍ପ୍ରଭାଵୋ ଭାଗୁରେ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମମ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଉତ୍ତମଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ 'ଉତ୍ତମ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଏକ ମନୁ ହେଲେ; ଭାଗୁରି, ତାଙ୍କର ମହିମା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।