ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ୭୨ ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତତଃ ସ୍ଵନଗରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ଦଦର୍ଶ ଦ୍ଵିଜଂ ନୃପଃ । ସମେତଂ ଭାର୍ଯଯା ଚୈଵ ଶୀଲଵତ୍ଯା ମୁଦାନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ତାପରେ, ନିଜ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନୀତିବାନ୍ ବୋହୁ ସହିତ ଖୁସିରେ ଦେଖିଲେ ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ରାଜଵର୍ଯ ! କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ଯତୋ ଧର୍ମୋ ହି ରକ୍ଷିତଃ । ଧର୍ମଜ୍ଞନେହ ଭଵତା ଭାର୍ଯାମାନଯତା ମମ ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି, କାରଣ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ହେଇଛି; ଆପଣଙ୍କର ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୋ ବୋହୁକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଛନ୍ତି ।

ରାଜୋଵାଚ କୃତାର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ! ନିଜଧର୍ମାନୁପାଲନାତ୍ । ଵଯଂ ସଙ୍କଟିନୋ ଵିପ୍ର ! ଯେଷାଂ ପତ୍ନୀ ନ ଵେଶ୍ମନି ॥ ୭୨.

ରାଜା କହିଲେ: ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି ସଫଳ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଆମେ ଦୁଃଖିତ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଘରେ ଜଣେ ଝିଅ ନାହିଁ ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ନରେନ୍ଦ୍ର ! ସା ହି ଵିପିନେ ଭକ୍ଷିତା ଶ୍ଵନାପଦୈର୍ଯଦି । ଅଲନ୍ତଯା କିମନ୍ଯସ୍ଯା ନ ପାଣିର୍ଗୃହ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା । କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଵଶମାଗମ୍ଯ ଧର୍ମୋ ନ ରକ୍ଷିତସ୍ତ୍ଵଯା ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ରାଜନ୍, ଯଦି ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନେ ଖାଇଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଅନ୍ୟ ଝିଅକୁ କାହିଁକି ନେଲେନାହିଁ? କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିନାହାନ୍ତି ।

ରାଜୋଵାଚ ନ ଭକ୍ଷିତା ମେ ଦଯିତା ଶ୍ଵାପଦୈଃ ସା ହି ଜୀଵତି । ଅଵିଦୂଷିତଚାରିତ୍ରା କଥମେତତ୍କରୋମ୍ଯହମ୍ ॥ ୭୨.

ରାଜା କହିଲେ: ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ପଶୁମାନେ ଖାଇନାହାନ୍ତି, ସେ ବଞ୍ଚିଛି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ନିର୍ମଳ; ଏପରି କାମ କିପରି କରିପାରିବି?

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ଯଦି ଜୀଵତି ତେ ଭାର୍ଯା ନ ଚୈଵ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ । ତଦପତ୍ନୀକତାଜନ୍ମ କିଂ ପାପଂ କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵଯା ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ଝିଅ ବଞ୍ଚିଛି ଏବଂ ଅବିଶ୍ୱାସୀ ନୁହେଁ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଝିଅ ଭାବେ ମାନିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, କ'ଣ ପାପ ହେଲା?

ରାଜୋଵାଚ ଆନୀତାପି ହି ସା ଵିପ୍ର ! ପ୍ରତିକୂଲା ସଦୈଵ ମେ । ଦୁଃ ଖାଯ ନ ସୁଖାଯାଲଂ ତସ୍ଯା ମୈତ୍ରୀ ନ ଵୈ ମଯି । ତଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଯତ୍ନଂ ମେ ଯଥା ସା ଵଶଗାମିନୀ ॥ ୭୨.

ରାଜା କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି; ସେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସୁଖ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୋତେ ଭଲପାଉନାହାନ୍ତି । ତେଣୁ ଦୟାକରି ଏପରି କିଛି କରନ୍ତୁ, ଯାହାରେ ସେ ମୋ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେଉ ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ତଵ ସଂପ୍ରୀତଯେ ତସ୍ଯା ଵରେଷ୍ଟିରୁପକାରିଣୀ । କ୍ରିଯତେ ମିତ୍ରକାମୈର୍ଯା ମିତ୍ରଵିନ୍ଦାଂ କରୋମି ତାମ୍ ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ମିତ୍ରତା ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି ।

ଅପ୍ରୀତଯୋଃ ପ୍ରୀତିକରୋ ସା ହି ସଂଜନନୀ ପରମ୍ । ଭାର୍ଯାପତ୍ଯୋର୍ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ! ତାନ୍ତଵେଷ୍ଟିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ ॥ ୭୨.

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଝିଅ ଓ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଭଲ ସ୍ନେହ ଦେଇଥାଏ, ରାଜା; ମୁଁ ଝିଅ ଓ ପୁଅ ପାଇଁ ତାନ୍ତବେଷ୍ଟି କରିବି ।

ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ସା ସୁଭ୍ରୂସ୍ତଵ ଭାର୍ଯା ମହୀପତେ । ତସ୍ମାଦାନୋଯତାଂ ସା ତେ ପରାଂ ପ୍ରୀତିମୁପୈଷ୍ଯତି ॥ ୭୨.

ଯେଉଁଠି ତୁମ ଭଲ ଭୃକୁଟି ଥିବା ଝିଅ ଅଛନ୍ତି, ରାଜା, ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଆଣିଦିଅ; ସେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଅନୁଭବିବେ ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ସମ୍ଭାରାନଶେଷାନଵନୀପତିଃ । ଆନିନାଯ ଚକାରେଷ୍ଟିଂ ସ ଚ ତାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଲେ ଏବଂ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ।

ସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ସ ତୁ ତଦା ଚକାରେଷ୍ଟିଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭାର୍ଯାସମ୍ପାଦନାଯ ଵୈ ॥ ୭୨.

ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ସହିତ ମିଳନ ପାଇଁ ସାତ ଥର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁନର୍ବାର କଲେ ।

ଯଦାରୋପିତମୈତ୍ରୀନ୍ତାମମନ୍ଯତ ମହାମୁନିଃ । ସ୍ଵଭର୍ତରି ତଦା ଵିପ୍ରସ୍ତମୁଵାଚ ନରାଧିପମ୍ ॥ ୭୨.

ଯେତେବେଳେ ମହାମୁନି ଦେଖିଲେ ଝିଅର ମନେ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ଆନୀଯତାଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ! ଯା ତଵେଷ୍ଟାତ୍ମନୋଽନ୍ତିକମ୍ । ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାଂସ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ ଯଜ ଯଜ୍ଞାଂସ୍ତଥାଦୃତଃ ॥ ୭୨.

ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆଣିଛି, ସେଉଁଠି ଆଣ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯଜ୍ଞ କର ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ଭୂପାଲୋ ଵିସ୍ମିତସ୍ତଦା । ସସ୍ମାର ତଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ସତ୍ଯସନ୍ଧଂ ନିଶାଚରମ୍ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସତ୍ୟବାନ୍, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ତାହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ।

ସ୍ମୃତସ୍ତେନ ତଦା ସଦ୍ଯଃ ସମୁପେତ୍ଯ ନରାଧିପମ୍ । କିଂ କରୋମୀତି ସୋଽପ୍ଯାହ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାମୁନେ ॥ ୭୨.

ତାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ସେ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲା, "ମୁଁ କଣ କରିବି?"

ତତସ୍ତେନ ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵିସ୍ତରେଣ ନିଵେଦିତେ । ଗତ୍ଵା ପାତାଲମାଦାଯ ରାଜପତ୍ନୀମୁପାଯଯୌ ॥ ୭୨.

ତାପରେ ରାଜା ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ, ଏହାପରେ ସେ ପାତାଳକୁ ଯାଇ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଣି ଉପସ୍ଥାପନ କଲା।

ଆନୀତା ଚାତିହାର୍ଦେନ ସା ଦଦର୍ଶ ତଦା ପତିମ୍ । ଉଵାଚ ଚ ପ୍ରସୀଦେତି ଭୂଯୋଭୂଯୋ ମୁଦାନ୍ଵିତା ॥ ୭୨.

ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହରେ ଆଣାଯାଇଥିବା ସେ ରାଜପତ୍ନୀ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, "ଦୟା କରନ୍ତୁ।"

ତତଃ ସ ରାଜା ରଭସା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାହ ମାନିନୀମ୍ । ପ୍ରିଯେ ! ପ୍ରସନ୍ନ ଏଵାହଂ ଭୂଯୋଽପ୍ଯେଵଂ ବ୍ରଵୀଷି କିମ୍ ॥ ୭୨.

ତାପରେ ରାଜା ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ଗର୍ବିତା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, "ପ୍ରିୟେ! ମୁଁ ଆଗରୁ ହିଁ ଖୁସି ଅଛି—ପୁଣିପୁଣି ଏହି କଥା କାହିଁକି କୁହୁଛ?"

ପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ଯଦି ପ୍ରିସାଦପ୍ରଵଣଂ ନରେନ୍ଦ୍ର ! ମଯି ତେ ମନଃ । ତଦେତଦଭିଯାଚେ ତ୍ଵାଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମମାର୍ହଣମ୍ ॥ ୭୨.

ପତ୍ନୀ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା! ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ମନ ମୋ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ସ୍ନେହଶୀଳ ଅଛି, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ଦୟାକରି ମୋର ଯେଉଁ ଅଧିକାର ଅଛି, ତାହା ଦିଅନ୍ତୁ।"

ରାଜୋଵାଚ ନିଃ ଶଙ୍କଂ ବ୍ରୂହି ମତ୍ତୋ ଯଦ୍ଭଵାତ୍ଯା କିଞ୍ଚିଦୀପ୍ସିତମ୍ । ତଦଲଭ୍ଯଂ ନ ତେ ଭୀରୁ ! ତଵାଯତ୍ତୋଽସ୍ମି ନାନ୍ଯଥା ॥ ୭୨.

ରାଜା କହିଲେ, "ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମୋ ପାଖରୁ ଯେଉଁ କିଛି ଚାହିଁଛ, ସେଥିରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ, ଭୟଭୀତା! ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ।"

ପତ୍ନ୍ଯୁଵାଚ ମଦର୍ଥଂ ତେନ ନାଗେନ ସୁତା ଶପ୍ତା ସଖୀ ମମ । ମୂକା ଭଵିଷ୍ଯସୀତ୍ଯାହ ସା ଚ ମୂକତ୍ଵମାଗତା ॥ ୭୨.

ପତ୍ନୀ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ସେ ନାଗକନ୍ୟା ମୋ ସଖୀକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ—‘ତୁମେ ମୌନ ହେବ’—ଏବଂ ସେ ଏବେ ମୌନ ହୋଇଯାଇଛି।"

ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରତିକ୍ରିଯାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ମମ ଶକ୍ନୋତି ଚେଦ୍ଭଵାନ୍ । ଵାଗ୍ଵିଘାତପ୍ରଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତତଃ କିଂ ନ କୃତଂ ମମ ॥ ୭୨.

"ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ତାଙ୍କର ଏହି ଅବସ୍ଥାର ସମାଧାନ କରିପାରିବେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କଥା କହିବା ଅସୁବିଧା ଦୂର କରିପାରିବେ, ତେବେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି କରିବେ ନାହିଁ?"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତତଃ ସ ରାଜା ତଂ ଵିପ୍ରମାହାସ୍ମିନ୍ କୀଦୃଶୀ କ୍ରିଯା । ତନ୍ମୂକତାପନୋଦାଯ ସ ଚ ତଂ ପ୍ରାହ ପାର୍ଥିଵମ୍ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ତାପରେ ରାଜା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏଠାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୌନତା ଦୂର ହେବ?' ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ସେଥିର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।"

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ଭୂପ ! ସାରସ୍ଵତୀମିଷ୍ଟିଂ କରୋମି ଵଚନାତ୍ତଵ । ପତ୍ନୀ ତଵେଯମାନୃଣ୍ଯଂ ଯାତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ପ୍ରଵର୍ତନାତ୍ ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା! ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ସାରସ୍ୱତୀ ଯଜ୍ଞ କରିବି। ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏହି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ଫେରିଆସୁ।"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇଷ୍ଟିଂ ସାରସ୍ଵତୀଂ ଚକ୍ରେ ତଦର୍ଥଂ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ସାରସ୍ଵତାନି ସୂକ୍ତାନି ଜଜାପ ଚ ସମାହିତଃ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, "ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସାରସ୍ୱତୀ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସାରସ୍ୱତୀ ସ୍ତୁତିଗୁଡିକୁ ଜପ କଲେ।"

ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଵାକ୍ଯାନ୍ତାଂ ଗର୍ଗଃ ପ୍ରାହ ରସାତଲେ । ଉପକାରଃ ସଖୀଭର୍ତ୍ରା କୃତୋଽଯମତିଦୁଷ୍କରଃ ॥ ୭୨.

ତାପରେ ଗର୍ଗା, ଯିଏ ଏବେ କଥା କହିପାରୁଥିଲେ, ପାତାଳରେ କହିଲେ, "ମୋ ସଖୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଏହି ବଡ଼ ଏବଂ କଠିନ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି।"

ଇତ୍ଥଂ ଜ୍ଞାନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନନ୍ଦା ଶୀଘ୍ରଗତିଃ ପୁରମ୍ । ତତୋ ରାଜ୍ଞୀଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସ୍ଵସଖୀମୁରଗାତ୍ମଜା ॥ ୭୨.

ଏଭଳି ତାଙ୍କର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ଫେରିଆସି, ନନ୍ଦା ତୁରନ୍ତ ସହରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ରାଜପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କ ସଖୀ ନାଗକନ୍ୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ତଞ୍ଚ ସଂସ୍ତୂଯ ଭୂପାଲଂ କଲ୍ଯାଣୋକ୍ତ୍ଯା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ନାଗୀ କୃତାସନପରିଗ୍ରହା ॥ ୭୨.

ସେ ନାଗକନ୍ୟା ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ଶୁଭ କଥାରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ମଧୁର କଥା କହିଲେ।