ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ପୂର୍ଵମିତ୍ରେଷୁ ଶୈଥିଲ୍ଯଂ ପ୍ରୀତିମନ୍ଯୈଃ କରୋତି ଚ । ତଥୈଵ ସତ୍ତ୍ଵରଜସୀ ଯୋ ବିଭର୍ତି ମହାନିଧିଃ ।। 68.

ପୂର୍ବ ସାଙ୍ଗମାନେ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ପ୍ରେମ ଗଢ଼ି ନେଇଥାଏ। ଏହିପରି ଭାବେ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜୋ ଗୁଣ ଥିବା ମହାଧନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କାମ କରେ।

ସ ନୀଲସଂଜ୍ଞସ୍ତତ୍ସଙ୍ଗୀ ନରସ୍ତଚ୍ଛୀଲଵାନ୍ ଭଵେତ୍ । ଵସ୍ତ୍ର-କାର୍ପାସ-ଧାନ୍ଯାଦି-ଫଲ-ପୁଷ୍ପପରିଗ୍ରହମ୍ ।। 68.

ଏହି ଧନକୁ 'ନୀଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏହା ସହିତ ମିଶିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଧନର ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର, କପାସ, ଧାନ, ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଆଦି ଲାଭ କରନ୍ତି।

ମୁକ୍ତାଵିଦ୍ରୁମଶଙ୍ଖାନାଂ ଶୁକ୍ତ୍ଯାଦୀନାଂ ତଥା ମୁନେ । କାଷ୍ଠାଦୀନାଂ କରୋତ୍ଯେଷ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଜ୍ଜଲସମ୍ଭଵମ୍ ।। 68.

ମୁକ୍ତା, ପାଗ, ଶଂଖ, ଚିପି ଓ ଏହା ସହିତ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା କାଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଏହିପୁରୁଷ ଲାଭ କରେ, ମୁନି।

କ୍ରଯଵିକ୍ରଯମନ୍ଯେଷାଂ ନାନ୍ଯତ୍ର ରମତେ ମନଃ । ତଡାଗାନ୍ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯୋଽଥ ତଥାଽଽରାମାନ୍ କରୋତି ଚ ।। 68.

ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟ କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ରୁଚି ଦେଉନାହିଁ। ସେ ତାଳା, ପୋଖରୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କରେ।

ବନ୍ଧଞ୍ଚ ସରିତାଂ ଵୃକ୍ଷାଂସ୍ତଥାରୋପଯତେ ନରଃ । ଅନୁଲେପନପୁଷ୍ପାଦିଭୋଗଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵାଭିଜାଯତେ ।। 68.

ସେ ନଦୀ ଉପରେ ବନ୍ଧ ତିଆରି କରେ ଓ ଗଛ ଲଗାଏ। ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ତ୍ରିପୌରୁଷଶ୍ଚାପି ନିଧିର୍ନୋଲୋ ନାମୈଷ ଜାଯତେ । ରଜସ୍ତମୋମଯଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ଶଙ୍ଖସଂଜ୍ଞୋ ହି ଯୋ ନିଧିଃ ।। 68.

ତିନି ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହୁଥିବା ଏକ ଧନ 'ନୋଳ' ନାମରେ ଅଛି। ଏହା ସହିତ ରଜୋ ଓ ତମୋ ଗୁଣ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନ 'ଶଂଖ' ନାମରେ ଅଛି।

ତେନାପି ନୀଯତେ ଵିପ୍ର ! ତଦ୍୍ଗୁଣିତ୍ଵଂ ନିଧୀ•ାରଃ । ଏକସ୍ଯୈଵ ଭଵତ୍ଯେଷ ନରଂ ନାନ୍ଯମୁପୈତି ଚ ।। 68.

ଏହି ଧନ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକ ପୁରୁଷକୁ ତାହାର ଗୁଣ ଦେଇ ନେଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଧନ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷ ପାଖରେ ରହେ, ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

ଯସ୍ଯ ଶଙ୍ଖୋ ନିଧିସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ କ୍ରୌଷ୍ଟୁକେ ! ଶ୍ରୃଣୁ । ଏକ ଏଵାତ୍ମନା ମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ଭୁଙ୍୍କ୍ତେ ତଥାମ୍ବରମ୍ ।। 68.

ଏହାର ଧନ ଯେଉଁଠି ଶଂଖ ଅଛି, ଓ କ୍ରୌଷ୍ଟୁକି, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ସବୁଠୁ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ ଏବଂ ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧେ ।

କଦନ୍ନଭୁକ୍୍ ପରିଜନୋ ନ ଚ ଶୋଭନଵସ୍ତ୍ରଧୃକ୍ । ନ ଦଦାତି ସୁହ୍ମଦ୍୍ଭାଯ୍ର୍ଯାଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରସ୍ନୁଷାଦିଷୁ ।। 68.44 ସ୍ଵପୋଷଣପରଃ ଶଙ୍ଖୀ ନରୋ ଭଵତି ସର୍ଵଦା । ଇତ୍ଯେତେ ନିଧଯଃ ଖ୍ଯାତା ନରାଣାମର୍ଥଦେଵତାଃ ।। 68.

ତାଙ୍କର ପରିଚାରକମାନେ ଖରାପ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି ଏବଂ ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ନ ଜଣେ ଝିଅ, ଭାଇ, ପୁଅ, ସ୍ନୁଷା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଇଥାଏ; ଶଂଖ ଧନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁବେଳେ ନିଜ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା ନିମନ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କରେ । ଏହିପରି ଧନମାନେ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧନଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ମିଶ୍ରାଵଲୋକନାନ୍ମିଶ୍ରାଃ ସ୍ଵଭାଵଫଲଦାଯିନଃ । ଯଥାଖ୍ଯାତସ୍ଵଭାଵସ୍ତୁ ଭଵତ୍ଯେଵ ଵିଲୋକନାତ୍ 68.

ଯେଉଁ ଧନମାନେ ମିଶ୍ରିତ, ସେମାନେ ନିଜ ଗୁଣାନୁସାରେ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେପରି ଧନର ଗୁଣ ଥାଏ, ଦେଖିଲେ ସେପରି ଫଳ ମିଳେ ।

ଦ୍ଵିସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ୭୨ ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ତତଃ ସ୍ଵନଗରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ଦଦର୍ଶ ଦ୍ଵିଜଂ ନୃପଃ । ସମେତଂ ଭାର୍ଯଯା ଚୈଵ ଶୀଲଵତ୍ଯା ମୁଦାନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ତାପରେ, ନିଜ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନୀତିବାନ୍ ବୋହୁ ସହିତ ଖୁସିରେ ଦେଖିଲେ ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ରାଜଵର୍ଯ ! କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ଯତୋ ଧର୍ମୋ ହି ରକ୍ଷିତଃ । ଧର୍ମଜ୍ଞନେହ ଭଵତା ଭାର୍ଯାମାନଯତା ମମ ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି, କାରଣ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ହେଇଛି; ଆପଣଙ୍କର ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୋ ବୋହୁକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଛନ୍ତି ।

ରାଜୋଵାଚ କୃତାର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ! ନିଜଧର୍ମାନୁପାଲନାତ୍ । ଵଯଂ ସଙ୍କଟିନୋ ଵିପ୍ର ! ଯେଷାଂ ପତ୍ନୀ ନ ଵେଶ୍ମନି ॥ ୭୨.

ରାଜା କହିଲେ: ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି ସଫଳ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଆମେ ଦୁଃଖିତ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଘରେ ଜଣେ ଝିଅ ନାହିଁ ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ନରେନ୍ଦ୍ର ! ସା ହି ଵିପିନେ ଭକ୍ଷିତା ଶ୍ଵନାପଦୈର୍ଯଦି । ଅଲନ୍ତଯା କିମନ୍ଯସ୍ଯା ନ ପାଣିର୍ଗୃହ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା । କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଵଶମାଗମ୍ଯ ଧର୍ମୋ ନ ରକ୍ଷିତସ୍ତ୍ଵଯା ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ରାଜନ୍, ଯଦି ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶୁମାନେ ଖାଇଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଅନ୍ୟ ଝିଅକୁ କାହିଁକି ନେଲେନାହିଁ? କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିନାହାନ୍ତି ।

ରାଜୋଵାଚ ନ ଭକ୍ଷିତା ମେ ଦଯିତା ଶ୍ଵାପଦୈଃ ସା ହି ଜୀଵତି । ଅଵିଦୂଷିତଚାରିତ୍ରା କଥମେତତ୍କରୋମ୍ଯହମ୍ ॥ ୭୨.

ରାଜା କହିଲେ: ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ପଶୁମାନେ ଖାଇନାହାନ୍ତି, ସେ ବଞ୍ଚିଛି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ନିର୍ମଳ; ଏପରି କାମ କିପରି କରିପାରିବି?

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ଯଦି ଜୀଵତି ତେ ଭାର୍ଯା ନ ଚୈଵ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ । ତଦପତ୍ନୀକତାଜନ୍ମ କିଂ ପାପଂ କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵଯା ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ଝିଅ ବଞ୍ଚିଛି ଏବଂ ଅବିଶ୍ୱାସୀ ନୁହେଁ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଝିଅ ଭାବେ ମାନିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ, କ'ଣ ପାପ ହେଲା?

ରାଜୋଵାଚ ଆନୀତାପି ହି ସା ଵିପ୍ର ! ପ୍ରତିକୂଲା ସଦୈଵ ମେ । ଦୁଃ ଖାଯ ନ ସୁଖାଯାଲଂ ତସ୍ଯା ମୈତ୍ରୀ ନ ଵୈ ମଯି । ତଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଯତ୍ନଂ ମେ ଯଥା ସା ଵଶଗାମିନୀ ॥ ୭୨.

ରାଜା କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି; ସେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସୁଖ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୋତେ ଭଲପାଉନାହାନ୍ତି । ତେଣୁ ଦୟାକରି ଏପରି କିଛି କରନ୍ତୁ, ଯାହାରେ ସେ ମୋ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେଉ ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ତଵ ସଂପ୍ରୀତଯେ ତସ୍ଯା ଵରେଷ୍ଟିରୁପକାରିଣୀ । କ୍ରିଯତେ ମିତ୍ରକାମୈର୍ଯା ମିତ୍ରଵିନ୍ଦାଂ କରୋମି ତାମ୍ ॥ ୭୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ମିତ୍ରତା ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି ।

ଅପ୍ରୀତଯୋଃ ପ୍ରୀତିକରୋ ସା ହି ସଂଜନନୀ ପରମ୍ । ଭାର୍ଯାପତ୍ଯୋର୍ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ! ତାନ୍ତଵେଷ୍ଟିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ ॥ ୭୨.

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଝିଅ ଓ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଭଲ ସ୍ନେହ ଦେଇଥାଏ, ରାଜା; ମୁଁ ଝିଅ ଓ ପୁଅ ପାଇଁ ତାନ୍ତବେଷ୍ଟି କରିବି ।

ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ସା ସୁଭ୍ରୂସ୍ତଵ ଭାର୍ଯା ମହୀପତେ । ତସ୍ମାଦାନୋଯତାଂ ସା ତେ ପରାଂ ପ୍ରୀତିମୁପୈଷ୍ଯତି ॥ ୭୨.

ଯେଉଁଠି ତୁମ ଭଲ ଭୃକୁଟି ଥିବା ଝିଅ ଅଛନ୍ତି, ରାଜା, ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଆଣିଦିଅ; ସେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଅନୁଭବିବେ ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ସମ୍ଭାରାନଶେଷାନଵନୀପତିଃ । ଆନିନାଯ ଚକାରେଷ୍ଟିଂ ସ ଚ ତାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଲେ ଏବଂ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ।

ସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ସ ତୁ ତଦା ଚକାରେଷ୍ଟିଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭାର୍ଯାସମ୍ପାଦନାଯ ଵୈ ॥ ୭୨.

ତାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ସହିତ ମିଳନ ପାଇଁ ସାତ ଥର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁନର୍ବାର କଲେ ।

ଯଦାରୋପିତମୈତ୍ରୀନ୍ତାମମନ୍ଯତ ମହାମୁନିଃ । ସ୍ଵଭର୍ତରି ତଦା ଵିପ୍ରସ୍ତମୁଵାଚ ନରାଧିପମ୍ ॥ ୭୨.

ଯେତେବେଳେ ମହାମୁନି ଦେଖିଲେ ଝିଅର ମନେ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ଆନୀଯତାଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ! ଯା ତଵେଷ୍ଟାତ୍ମନୋଽନ୍ତିକମ୍ । ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାଂସ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ ଯଜ ଯଜ୍ଞାଂସ୍ତଥାଦୃତଃ ॥ ୭୨.

ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆଣିଛି, ସେଉଁଠି ଆଣ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯଜ୍ଞ କର ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ଵିପ୍ରେଣ ଭୂପାଲୋ ଵିସ୍ମିତସ୍ତଦା । ସସ୍ମାର ତଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ସତ୍ଯସନ୍ଧଂ ନିଶାଚରମ୍ ॥ ୭୨.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସତ୍ୟବାନ୍, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ତାହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ।

ସ୍ମୃତସ୍ତେନ ତଦା ସଦ୍ଯଃ ସମୁପେତ୍ଯ ନରାଧିପମ୍ । କିଂ କରୋମୀତି ସୋଽପ୍ଯାହ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାମୁନେ ॥ ୭୨.

ତାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ସେ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲା, "ମୁଁ କଣ କରିବି?"

ତତସ୍ତେନ ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵିସ୍ତରେଣ ନିଵେଦିତେ । ଗତ୍ଵା ପାତାଲମାଦାଯ ରାଜପତ୍ନୀମୁପାଯଯୌ ॥ ୭୨.

ତାପରେ ରାଜା ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ, ଏହାପରେ ସେ ପାତାଳକୁ ଯାଇ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଣି ଉପସ୍ଥାପନ କଲା।

ଆନୀତା ଚାତିହାର୍ଦେନ ସା ଦଦର୍ଶ ତଦା ପତିମ୍ । ଉଵାଚ ଚ ପ୍ରସୀଦେତି ଭୂଯୋଭୂଯୋ ମୁଦାନ୍ଵିତା ॥ ୭୨.

ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହରେ ଆଣାଯାଇଥିବା ସେ ରାଜପତ୍ନୀ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ, "ଦୟା କରନ୍ତୁ।"

ତତଃ ସ ରାଜା ରଭସା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାହ ମାନିନୀମ୍ । ପ୍ରିଯେ ! ପ୍ରସନ୍ନ ଏଵାହଂ ଭୂଯୋଽପ୍ଯେଵଂ ବ୍ରଵୀଷି କିମ୍ ॥ ୭୨.

ତାପରେ ରାଜା ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ଗର୍ବିତା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, "ପ୍ରିୟେ! ମୁଁ ଆଗରୁ ହିଁ ଖୁସି ଅଛି—ପୁଣିପୁଣି ଏହି କଥା କାହିଁକି କୁହୁଛ?"