ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ପୂର୍ଵର୍ଦ୍ଧିମାତ୍ରଃ ସପ୍ତାସୌ ପୁରୁଷାଂଶ୍ଚ ନ ମୁଞ୍ଚତି । ତାମସୋ ମକରୋ ନାମ ନିଧିସ୍ତେନାଵଲୋକିତଃ ।। 68.

ସେ ପୂର୍ବର ଧନ ରଖିଥାଏ, ଲୋକଙ୍କୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । ମକର ନାମକ ଧନ ତାମସ ଗୁଣର ଧନ ।

ପୁରୁଷୋଽଥ ତମଃ ପ୍ରାଯଃ ସୁଶୀଲୋଽପି ହି ଜାଯତେ । ବାଣ-ଖଡ୍୍ଗÐଷ୍ଟ-ଧନୁଷାଂ ଚମ୍ର୍ମଣାଞ୍ଚ ପରିଗ୍ରହମ୍ ।। 68.

ଏହି ଧନର ଅଧିନରେ ଲୋକ ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ତାମସ ହୋଇଯାଏ; ତୀର, ତଳୱାର, ଧନୁ, ଚମଡ଼ ଆଦି ଲାଭ କରେ ।

ଦଂଶନାନାଞ୍ଚ କୁରୁତେ ଯାତି ମୈତ୍ରୀଞ୍ଚ ରାଜଭିଃ । ଦଦାତି ଶୌଯ୍ର୍ଯଵୃତ୍ତୀନାଂ ଭୂଭୁଜାଂଯେ ଚ ତତ୍ପ୍ରିଯାଃ ।। 68.

ସେ ଦଂଶନ ଅସ୍ତ୍ର ବେପାର କରେ, ରାଜାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କରେ, ଏବଂ ଶୌର୍ୟ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଭୂପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ ।

କ୍ରଯଵିକ୍ରଯେ ଚ ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ନାନ୍ଯତ୍ର ପ୍ରୀତିମେତି ଚ । ଏକସ୍ଯୈଵ ଭଵତ୍ଯେଷ ନରସ୍ଯ ନ ସୁତାନୁଗଃ ।। 68.

ସେ କେବଳ ଅସ୍ତ୍ର ବେପାରରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ନୁହେଁ; ଏହି ଧନ କେବଳ ଏକ ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳେ, ପୁଅ ପରମ୍ପରାକୁ ଯାଏ ନାହିଁ ।

ଦ୍ରଵ୍ଯାର୍ଥଂ ଦସ୍ଯୁତୋ ନାଶଂ ସଂଗ୍ରାମେ ଚାପି ସ ଵ୍ରଜେତ୍ । କଚ୍ଛପଶ୍ଚ ନିଧିର୍ଯୋଽସୌ ନରସ୍ତେନାଭିଵୀକ୍ଷିତଃ ।। 68.

ଧନ ପାଇଁ ସେ ଚୋର ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ; କଚ୍ଛପ ନାମକ ଧନ ଏହି ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳେ ।

ତମଃ ପ୍ରଧାନୋ ଭଵତି ଯତୋଽସୌ ତାମସୋ ନିଧିଃ । ଵ୍ଯଵହାରାନଶେଷାଂସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯଜାତୈଃ କରୋତି ଚ ।। 68.

ସେ ତାମସ ଗୁଣରେ ପ୍ରଧାନ ହୋଇଯାଏ, କାରଣ ଏହା ତାମସ ଧନ; ତଥାପି ପୁଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରେ ।

କର୍ମସ୍ଥାନଖିଲାଂଶ୍ଚୈଵନ ଵି•ାସିତି କସ୍ଯଚିତ୍ । ସମସ୍ତାନି ଯଥାଙ୍ଗାନି ସଂହରତ୍ଯେଵ କଚ୍ଛପଃ ।। 68.

ସେ ନିଜ କାମ କାହାକୁ ଦେଖାଏ ନାହିଁ; କଚ୍ଛପ ଯେପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଭିତରେ ଆଣି ରଖେ, ସେଉଁପରି ସେ କରେ ।

ତଥା ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ଚିତ୍ତାନି ତିଷ୍ଠତ୍ଯାଯତମାନସଃ । ନ ଦଦାତି ନ ଵା ଭୁଙ୍୍କ୍ତେ ତଦ୍ଵିନାଶଭଯାକୁଲଃ ।। 68.

ଏହି ଭଳି ସେ ମନକୁ ଦମନ କରି, ନିଜେ ଉପସାମ ରହିଥାଏ; ଦେଇ ନାହିଁ, ଉପଭୋଗ କରେ ନାହିଁ, ନଷ୍ଟ ହେବା ଭୟରେ ଚିନ୍ତିତ ରହିଥାଏ ।

ନିଧାନମୁର୍ଵ୍ଵ୍ଯାଂ କୁରୁତେ ନିଧିଃ ସୋଽପ୍ଯେକପୂରୁଷଃ । ରଜୋଗୁଣମଯଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ମୁକୁନ୍ଦୋ ନାମ ଯୋ ନିଧିଃ ।। 68.

ସେ ଧନକୁ ଭୂମିରେ ରଖେ, ଏହି ଧନ କେବଳ ଏକ ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନ, ମୁକୁନ୍ଦ ନାମକ, ରଜସ ଗୁଣର ଧନ ।

ନରୋଽଵଲୋକିତସ୍ତେନ ତଦ୍୍ଗୁଣୋ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜ । ଵୀଣାଵେଣୁମୃଦଙ୍ଗାନାମାତୋଦ୍ଯସ୍ଯ ପରିଗ୍ରହମ୍ ।। 68.

ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏହି ଧନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ଧନର ଗୁଣ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ। ଯେପରି ବୀଣା, ବାଁଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ରଖିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ।

କରୋତି ଗାଯତାଂ ଵତିଂ୍ତ ନୃତ୍ଯତାଞ୍ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଵନ୍ଦିନାମଥ ସୂତାନାଂ ଵିଟାନାଂ ଲାସ୍ଯାପାଠିନାମ୍ ।। 68.

ସେ ଗାୟକଙ୍କୁ ଗାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରେ, ନୃତ୍ୟକାରମାନେ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ବାର୍ତ୍ତାବାହକ, ସାରଥି, ହାସ୍ୟକର ଓ ଲାସ୍ୟନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରେ।

ଦଦାତ୍ଯହର୍ନିଶଂ ଭୋଗାନ୍ ଭୁଙ୍୍କ୍ତେ ତୈଶ୍ଚ ସମଂ ଦ୍ଵିଜ । କୁଲଟାସୁରତିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଭଵତ୍ଯନ୍ଯୈଶ୍ଚ ତଦ୍ଵିଧୈଃ ।। 68.

ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଓ ରାତିରେ ଭୋଗବିଲାସ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଭୋଗର ଆନନ୍ଦ ଉଠାଏ, ଦ୍ୱିଜ। ସେ କୁଟିଳା ନାରୀ ଓ ଏହି ପ୍ରକୃତିର ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭଲପାଇବା ଆଦତ ଗଢ଼ି ନେଇଥାଏ।

ପ୍ରଯାତି ସଙ୍ଗମେକଞ୍ଚ ଯଂ ନିଧିର୍ଭଜତେ ନରମ୍ । ରଜସ୍ତମୋମଯଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ନନ୍ଦୋ ନାମ ମହାନିଧିଃ ।। 68.

ସେ ସଭାସମାରୋହରେ ଯାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁ ପୁରୁଷକୁ ଏହି ଧନ ଚୟନ କରେ, ସେଠାରେ ରଜୋ ଓ ତମୋ ଗୁଣରେ ଗଠିତ ଏକ ଅନ୍ୟ ମହାଧନ 'ନନ୍ଦ' ନାମରେ ସହଯାତ୍ରା କରେ।

ଉପୈତି ସ୍ତମ୍ଭମଧିକଂ ନରସ୍ତେନାଵଲୋକିତଃ । ସମସ୍ତଧାତୁରତ୍ନାନାଂ ପୁଣ୍ଯଧାନ୍ଯାଦିକସ୍ଯ ଚ ।। 68.

ଏହି ଧନର ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲେ ସେ ପୁରୁଷ ବଡ଼ ଅହଂକାର ଅନୁଭବ କରେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧାତୁ, ମଣି, ଓ ଶୁଭ ଧାନ୍ୟ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଲାଭ କରେ।

ପରିଗ୍ରହଂ କରୋତ୍ଯେଷ ତଥୈଵ କ୍ରଯଵିକ୍ରଯମ୍ । ଆଧାରଃ ସ୍ଵଜନାନାଞ୍ଚ ଆଗତାଭ୍ଯାଗତସ୍ଯ ଚ ।। 68.

ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ରଖିଥାଏ, ଏବଂ କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟ କରେ। ନିଜ ଲୋକମାନେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାଏ।

ସହତେ ନାପମାନୋକିଂ୍ତ ସ୍ଵଲ୍ପାମପି ମହାମୁନେ । ସ୍ତୂଯମାନଶ୍ଚ ମହତୀଂ ପ୍ରୀତିଂ ବଧ୍ନାତି ଯଚ୍ଛତି ।। 68.

ଏହି ପୁରୁଷ ଅତି ସାନ ଅପମାନ ମଧ୍ୟ ସହିପାରେନି, ମହାମୁନି। କିନ୍ତୁ, ସେ ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣିଲେ ବଡ଼ ପ୍ରେମ ଗଢ଼ି ଦେଇଥାଏ ଓ ଦେଇଥାଏ।

ଯଂ ଯମିଚ୍ଛତି ଵୈ କାମଂ ମୃଦୁତ୍ଵମୁପଯାତି ଚ । ବହ୍ଵ୍ଯୋ ଭାଯ୍ର୍ଯା ଭଵନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ସୂତିମତ୍ଯୋଽତିଶୋଭନାଃ ।। 68.

ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସେହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରେ ଓ ମୃଦୁତା ଲାଭ କରେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବହୁତ ଶୁଭ୍ର ଓ ସନ୍ତାନଦାୟିନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥାନ୍ତି।

ରତଯେ ସପ୍ତ ଚ ନରାନ୍ନିଧିର୍ନନ୍ଦୋଽନୁଵର୍ତତେ । ପ୍ରଵଦ୍ର୍ଧମାନୋଽଥ ନରମଷ୍ଟଭାଗେନ ସତ୍ତମ ।। 68.

ଭୋଗବିଲାସ ପାଇଁ ଏହି 'ନନ୍ଦ' ଧନ ସାତଜଣ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପୁରୁଷ ମାନେ ଏହାର ଏକଅଠାଉଁଶ ଫଳ ମାତ୍ର ପାଆନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।

ଦୀର୍ଘାଯୁଷ୍ଟ୍ଵଞ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପୁରୁଷାଣାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ବନ୍ଧୂନାମେଵ ଭରଣଂ ଯେ ଚ ଦୂରାଦୁପାଗତାଃ ।। 68.

ଏହି ଧନ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ଦୂରରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜୀବିକା ଦେଇଥାଏ।

ତେଷାଂ କରୋତି ଵୈ ନନ୍ଦଃ ପରଲୋକେ ନ ଚାଦୃତଃ । ଭଵତ୍ଯସ୍ଯ ନ ଚ ସ୍ନେହଃ ସହଵାସିଷୁ ଜାଯତେ ।। 68.

'ନନ୍ଦ' ଏହି ସମସ୍ତ କାମ ପରଲୋକରେ କରେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେନାହିଁ। ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ସହବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ନେହ ଅନୁଭବ କରନ୍ତିନାହିଁ।

ପୂର୍ଵମିତ୍ରେଷୁ ଶୈଥିଲ୍ଯଂ ପ୍ରୀତିମନ୍ଯୈଃ କରୋତି ଚ । ତଥୈଵ ସତ୍ତ୍ଵରଜସୀ ଯୋ ବିଭର୍ତି ମହାନିଧିଃ ।। 68.

ପୂର୍ବ ସାଙ୍ଗମାନେ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ପ୍ରେମ ଗଢ଼ି ନେଇଥାଏ। ଏହିପରି ଭାବେ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜୋ ଗୁଣ ଥିବା ମହାଧନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କାମ କରେ।

ସ ନୀଲସଂଜ୍ଞସ୍ତତ୍ସଙ୍ଗୀ ନରସ୍ତଚ୍ଛୀଲଵାନ୍ ଭଵେତ୍ । ଵସ୍ତ୍ର-କାର୍ପାସ-ଧାନ୍ଯାଦି-ଫଲ-ପୁଷ୍ପପରିଗ୍ରହମ୍ ।। 68.

ଏହି ଧନକୁ 'ନୀଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏହା ସହିତ ମିଶିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଧନର ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର, କପାସ, ଧାନ, ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଆଦି ଲାଭ କରନ୍ତି।

ମୁକ୍ତାଵିଦ୍ରୁମଶଙ୍ଖାନାଂ ଶୁକ୍ତ୍ଯାଦୀନାଂ ତଥା ମୁନେ । କାଷ୍ଠାଦୀନାଂ କରୋତ୍ଯେଷ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଜ୍ଜଲସମ୍ଭଵମ୍ ।। 68.

ମୁକ୍ତା, ପାଗ, ଶଂଖ, ଚିପି ଓ ଏହା ସହିତ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା କାଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଏହିପୁରୁଷ ଲାଭ କରେ, ମୁନି।

କ୍ରଯଵିକ୍ରଯମନ୍ଯେଷାଂ ନାନ୍ଯତ୍ର ରମତେ ମନଃ । ତଡାଗାନ୍ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯୋଽଥ ତଥାଽଽରାମାନ୍ କରୋତି ଚ ।। 68.

ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟ କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ରୁଚି ଦେଉନାହିଁ। ସେ ତାଳା, ପୋଖରୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କରେ।

ବନ୍ଧଞ୍ଚ ସରିତାଂ ଵୃକ୍ଷାଂସ୍ତଥାରୋପଯତେ ନରଃ । ଅନୁଲେପନପୁଷ୍ପାଦିଭୋଗଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵାଭିଜାଯତେ ।। 68.

ସେ ନଦୀ ଉପରେ ବନ୍ଧ ତିଆରି କରେ ଓ ଗଛ ଲଗାଏ। ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ତ୍ରିପୌରୁଷଶ୍ଚାପି ନିଧିର୍ନୋଲୋ ନାମୈଷ ଜାଯତେ । ରଜସ୍ତମୋମଯଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ଶଙ୍ଖସଂଜ୍ଞୋ ହି ଯୋ ନିଧିଃ ।। 68.

ତିନି ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହୁଥିବା ଏକ ଧନ 'ନୋଳ' ନାମରେ ଅଛି। ଏହା ସହିତ ରଜୋ ଓ ତମୋ ଗୁଣ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନ 'ଶଂଖ' ନାମରେ ଅଛି।

ତେନାପି ନୀଯତେ ଵିପ୍ର ! ତଦ୍୍ଗୁଣିତ୍ଵଂ ନିଧୀ•ାରଃ । ଏକସ୍ଯୈଵ ଭଵତ୍ଯେଷ ନରଂ ନାନ୍ଯମୁପୈତି ଚ ।। 68.

ଏହି ଧନ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକ ପୁରୁଷକୁ ତାହାର ଗୁଣ ଦେଇ ନେଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଧନ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷ ପାଖରେ ରହେ, ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

ଯସ୍ଯ ଶଙ୍ଖୋ ନିଧିସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ କ୍ରୌଷ୍ଟୁକେ ! ଶ୍ରୃଣୁ । ଏକ ଏଵାତ୍ମନା ମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ ଭୁଙ୍୍କ୍ତେ ତଥାମ୍ବରମ୍ ।। 68.

ଏହାର ଧନ ଯେଉଁଠି ଶଂଖ ଅଛି, ଓ କ୍ରୌଷ୍ଟୁକି, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ସବୁଠୁ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ ଏବଂ ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧେ ।

କଦନ୍ନଭୁକ୍୍ ପରିଜନୋ ନ ଚ ଶୋଭନଵସ୍ତ୍ରଧୃକ୍ । ନ ଦଦାତି ସୁହ୍ମଦ୍୍ଭାଯ୍ର୍ଯାଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରସ୍ନୁଷାଦିଷୁ ।। 68.44 ସ୍ଵପୋଷଣପରଃ ଶଙ୍ଖୀ ନରୋ ଭଵତି ସର୍ଵଦା । ଇତ୍ଯେତେ ନିଧଯଃ ଖ୍ଯାତା ନରାଣାମର୍ଥଦେଵତାଃ ।। 68.

ତାଙ୍କର ପରିଚାରକମାନେ ଖରାପ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି ଏବଂ ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ନ ଜଣେ ଝିଅ, ଭାଇ, ପୁଅ, ସ୍ନୁଷା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଇଥାଏ; ଶଂଖ ଧନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁବେଳେ ନିଜ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା ନିମନ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କରେ । ଏହିପରି ଧନମାନେ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧନଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।