ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ଵିଦ୍ଵେଷିଣୀ ତୁ ଯା କନ୍ଯା ଭୃକୁଟୀକୁଟିଲାନନା । ତସ୍ଯା ଦ୍ଵୌ ତନଯୌ ପୁଂସାମପକାରପ୍ରକାଶକୌ॥୫୧.

ଯେ କନ୍ୟା ଦ୍ବେଷୀ, ଭୃକୁଟି ଭାରି ଓ ମୁହଁ ଟେଢ଼ା, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥାନ୍ତି।

ନିର୍ବୋଜତ୍ଵଂ ନରୋ ଯାତି ନାରୀ ଵା ଶୌଚଵର୍ଜିତା । ପୈଶୁନ୍ଯାଭିରତଂ ଲୋଲମସଜ୍ଜନନିଷେଵଣମ୍॥୫୧.

ଯେ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଶୌଚ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଶକ୍ତି ହରାଇଯାନ୍ତି।

ପୁରୁଷଦ୍ଵେଷିଣଞ୍ଚୈତୌ ନାରମାକ୍ରମ୍ଯ ତିଷ୍ଠତଃ । ମାତ୍ରା ଭ୍ରାତ୍ରା ତଥା ମିତ୍ରୈରଭୀଷ୍ଟୈଃ ସ୍ଵଜନୈଃ ପରୈଃ॥୫୧.

ଏହି ଦୁଇଜଣ ଏକ ଦ୍ବେଷୀ ପୁରୁଷକୁ ଧରି ରଖନ୍ତି—ମା, ଭାଇ, ମିତ୍ର, ପ୍ରିୟଜନ, ସ୍ବଜନ କିମ୍ବା ପରଜନ ଯେଉଁହେଉନ୍ତି।

ଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟୋ ନାଶମାଯାତି ପୁରୁଷୋ ଧର୍ମତୋର୍ଽଥତଃ । ଏକସ୍ତୁ ସ୍ଵଗୁଣାଂଲ୍ଲୋକେ ପ୍ରକାଶଯତି ପାପକୃତ୍॥୫୧.

ଯେ ପୁରୁଷ ଦ୍ବେଷିତ, ସେ ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ କର୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ।

ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ଗୁଣାନ୍ ମୈତ୍ରୀଂ ଲୋକସ୍ଥାମପକର୍ଷତି । ଇତ୍ଯେତେ ଦୌଃ ସହାଃ ସର୍ଵେ ଯକ୍ଷ୍ମଣଃ ସନ୍ତତାଵଥ । ପାପାଚାରାଃ ସମାଖ୍ଯାତା ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍॥୫୧.

ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୁଣ, ମିତ୍ରତା ଓ ସମ୍ମାନ କୁ ହରାଇ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ସାଙ୍ଗମାନେ ରୋଗର ସନ୍ତାନ, ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଭରି ରଖିଛି।

କ୍ରୌଷ୍ଟୁକିରୁଵାଚ--- ଭଗଵନ୍ !କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତ୍ଵଯା ମମ । ସ୍ଵରୋଚିଷସ୍ତୁ ଚରିତଂ ଜନ୍ମ ସ୍ଵାରୋଚିଷସ୍ଯ ତୁ ।। 68.

କ୍ରୌଷ୍ଟୁକି କହିଲେ—ଭଗବନ୍, ଆପଣ ମୋତେ ସ୍ବାରୋଚିଷଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏକାଉଁ କହିଛନ୍ତି।

ଯା ତୁ ସା ପଦ୍ମିନୀ ନାମ ଵିଦ୍ଯା ଭୋଗୋପପାଦିକା । ତତ୍ସଂଶ୍ରଯାଂ ଯେ ନିଧଯସ୍ତାନ୍ ମେ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ ।। 68.

ଯେ ପଦ୍ମିନୀ ନାମକ ବିଦ୍ୟା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ତାହା ସହିତ ଯେ ନିଧିମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦିଅ।

ଅଷ୍ଟୌ ଯେ ନିଧଯସ୍ତେଷାଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଦ୍ରଵ୍ଯସଂସ୍ଥିତିଃ । ଭଵତାଭିହିତଂ ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଗୁରୋ ।। 68.

ଅଠଟି ନିଧି ଅଛି—ତାଙ୍କର ରୂପ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସ୍ବଭାବ କଣ, ଗୁରୁ, ଆପଣ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି, ମୋତେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ--- ପଦ୍ମିନୀ ନାମ ଯା ଵିଦ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେଵତା । ତଦାଧାରାଶ୍ଚ ନିଧଯସ୍ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶ୍ରୃଣୁ ।। 68.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଯେ ପଦ୍ମିନୀ ନାମକ ବିଦ୍ୟା, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜେ; ନିଧିମାନେ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନ। ଏହି ବିଷୟରେ ମୁଁ ଏକାଉଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ଯତ୍ର ପଦ୍ମମହାପଦ୍ମୌ ତଥା ମକରକଚ୍ଛପୌ । ମୁକୁନ୍ଦୋ ନନ୍ଦକଶ୍ଚୈଵ ନୀଲଃ ଶଙ୍ଖୋଽଷ୍ଟମୋ ନିଧିଃ ।। 68.

ଏଠାରେ ପଦ୍ମ, ମହାପଦ୍ମ, ମକର, କଚ୍ଛପ, ମୁକୁନ୍ଦ, ନନ୍ଦକ, ନୀଳ ଓ ଅଷ୍ଟମ ନିଧି ହେଉଛି ଶଂଖ।

ସତ୍ଯାମୃଦ୍ଧୌ ଭଵନ୍ତ୍ଯେତେ ସିଦ୍ଧିସ୍ତେଷାଂ ହି ଜାଯତେ । ଏତେ ହ୍ରଷ୍ଟୌ ସମାଖ୍ଯାତା ନିଧଯସ୍ତଵ କ୍ରୌଷ୍ଟୁକେ ।। 68.

ସତ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ଥିଲେ, ଏହି ନିଧିମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏଠି ଅଠଟି ନିଧି ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି, କ୍ରୌଷ୍ଟୁକି।

ଦେଵାତାନାଂ ପ୍ରସାଦେନ ସାଧୁସଂସେଵନେନ ଚ । ଏଭିରାଲୋକିତଂ ଵିତ୍ତଂ ମାନୁଷସ୍ଯ ସଦା ମୁନେ ।। 68.

ମୁନି, ଦେବତାଙ୍କର କୃପା ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସାଙ୍ଗତିରେ ମାନବର ଧନ ସଦା ଏଭଳି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ।

ଯାଦୃକ୍୍ ସ୍ଵରୂପଂ ଭଵତି ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶ୍ରୃଣୁ । ପଦ୍ମୋ ନାମ ନିଧିଃ ପୂର୍ଵଂ ସ ଯସ୍ଯ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜ ।। 68.

ମୋଠୁ ଏହାର ସ୍ୱଭାବ କେମିତି ତାହା ଶୁଣ । ପୂର୍ବରୁ ପଦ୍ମ ନାମକ ଏକ ଧନ ଥିଲା; ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ରହିଥାଏ, ଦ୍ୱିଜ, ସେ...

ସୁତସ୍ଯ ତତ୍ସୁତାନାଞ୍ଚ ତତ୍ପୈତ୍ରାଣାଞ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯସାରଃ ପୁରୁଷସ୍ତେନ ଚାଧିଷ୍ଠିତୋ ଭଵେତ୍ ।। 68.

ସେ ଲୋକ, ତାଙ୍କ ପୁଅ, ପୁଅର ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କ ପରମ୍ପରାରେ ସବୁ ଦିନ ଦୟାଶୀଳ ହୋଇ ଏହି ଧନର ଅଧିନରେ ରହିଥାଏ ।

ସତ୍ତ୍ଵାଧାରୋ ମହାଭୋଗୋ ଯତୋଽସୌ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ନିଧିଃ । ସୁଵର୍ଣରୂପ୍ଯତାମ୍ରାଦିଧାତୂନାଞ୍ଚ ପରିଗ୍ରହମ୍ ।। 68.

ଏହି ଧନ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଆଧାର, ବଡ଼ ଉପଭୋଗ ଦେଇଥାଏ; କାରଣ ଏହା ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଧନ । ଏହା ଉପରେ ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁ ଲାଭ ହୁଏ ।

କରୋତ୍ଯତିତରାଂ ସୋଽଥ ତେଷାଞ୍ଚ କ୍ରଯାଵିକ୍ରଯମ୍ । କରୋତି ଚ ତଥା ଯଜ୍ଞାନ୍ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। 68.

ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଧାତୁଗୁଡିକର ବେପାର ବେଶି କରେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରି ଦାନ ଦେଇଥାଏ ।

ସଭାଂ ଦେଵନିକେତାଂଶ୍ଚ ସ କାରଯତି ତନ୍ମନାଃ । ସତ୍ତ୍ଵାଧାରୋ ନିଧିଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ମହାପଦ୍ମ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ।। 68.

ସେ ଏହି ଭାବରେ ମନ ଲଗାଇ ସଭା ଓ ଦେବମନ୍ଦିର ତିଆରି କରେ । ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନ, ମହାପଦ୍ମ ନାମକ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଆଧାର ।

ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରଧାନୋ ଭଵତି ତେନ ଚାଧିଷ୍ଠିତୋ ନରଃ । କରୋତି ପଦ୍ମରାଗାଦିରତ୍ନାନାଞ୍ଚ ପରିଗ୍ରହମ୍ ।। 68.

ଏହି ଧନର ଅଧିନରେ ଲୋକ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପ୍ରଧାନ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ପଦ୍ମରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନ ଲାଭ କରେ ।

ମୌକ୍ତିକାନାଂ ପ୍ରଵାଲାନାଂ ତେଷାଂ ଚ କ୍ରଯଵିକ୍ରଯାନ୍ । ଦଦାତି ଯୋଗଶୀଲେଭ୍ଯସ୍ତେଷାମାଵସଥାଂସ୍ତଥା ।। 68.

ସେ ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳ ବେପାର କରେ, ଏବଂ ଯୋଗରେ ଲଗିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଆବାସ ଦେଇଥାଏ ।

ସ କାରଯତି ତଚ୍ଛୀଲଃ ସ୍ଵଯମେଵ ଚ ଜାଯତେ । ତତ୍ପ୍ରସୂତାସ୍ତଥାଶୀଲାଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରକ୍ରମେଣ ଚ ।। 68.

ସେ ନିଜ ଚରିତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏଭଳି କାମ କରେ, ଏବଂ ପୁଅ, ପୁଅର ପୁଅ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ଚରିତ୍ର ଜନ୍ମେ ।

ପୂର୍ଵର୍ଦ୍ଧିମାତ୍ରଃ ସପ୍ତାସୌ ପୁରୁଷାଂଶ୍ଚ ନ ମୁଞ୍ଚତି । ତାମସୋ ମକରୋ ନାମ ନିଧିସ୍ତେନାଵଲୋକିତଃ ।। 68.

ସେ ପୂର୍ବର ଧନ ରଖିଥାଏ, ଲୋକଙ୍କୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ । ମକର ନାମକ ଧନ ତାମସ ଗୁଣର ଧନ ।

ପୁରୁଷୋଽଥ ତମଃ ପ୍ରାଯଃ ସୁଶୀଲୋଽପି ହି ଜାଯତେ । ବାଣ-ଖଡ୍୍ଗÐଷ୍ଟ-ଧନୁଷାଂ ଚମ୍ର୍ମଣାଞ୍ଚ ପରିଗ୍ରହମ୍ ।। 68.

ଏହି ଧନର ଅଧିନରେ ଲୋକ ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ତାମସ ହୋଇଯାଏ; ତୀର, ତଳୱାର, ଧନୁ, ଚମଡ଼ ଆଦି ଲାଭ କରେ ।

ଦଂଶନାନାଞ୍ଚ କୁରୁତେ ଯାତି ମୈତ୍ରୀଞ୍ଚ ରାଜଭିଃ । ଦଦାତି ଶୌଯ୍ର୍ଯଵୃତ୍ତୀନାଂ ଭୂଭୁଜାଂଯେ ଚ ତତ୍ପ୍ରିଯାଃ ।। 68.

ସେ ଦଂଶନ ଅସ୍ତ୍ର ବେପାର କରେ, ରାଜାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କରେ, ଏବଂ ଶୌର୍ୟ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଭୂପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ ।

କ୍ରଯଵିକ୍ରଯେ ଚ ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ନାନ୍ଯତ୍ର ପ୍ରୀତିମେତି ଚ । ଏକସ୍ଯୈଵ ଭଵତ୍ଯେଷ ନରସ୍ଯ ନ ସୁତାନୁଗଃ ।। 68.

ସେ କେବଳ ଅସ୍ତ୍ର ବେପାରରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ନୁହେଁ; ଏହି ଧନ କେବଳ ଏକ ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳେ, ପୁଅ ପରମ୍ପରାକୁ ଯାଏ ନାହିଁ ।

ଦ୍ରଵ୍ଯାର୍ଥଂ ଦସ୍ଯୁତୋ ନାଶଂ ସଂଗ୍ରାମେ ଚାପି ସ ଵ୍ରଜେତ୍ । କଚ୍ଛପଶ୍ଚ ନିଧିର୍ଯୋଽସୌ ନରସ୍ତେନାଭିଵୀକ୍ଷିତଃ ।। 68.

ଧନ ପାଇଁ ସେ ଚୋର ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ; କଚ୍ଛପ ନାମକ ଧନ ଏହି ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳେ ।

ତମଃ ପ୍ରଧାନୋ ଭଵତି ଯତୋଽସୌ ତାମସୋ ନିଧିଃ । ଵ୍ଯଵହାରାନଶେଷାଂସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯଜାତୈଃ କରୋତି ଚ ।। 68.

ସେ ତାମସ ଗୁଣରେ ପ୍ରଧାନ ହୋଇଯାଏ, କାରଣ ଏହା ତାମସ ଧନ; ତଥାପି ପୁଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରେ ।

କର୍ମସ୍ଥାନଖିଲାଂଶ୍ଚୈଵନ ଵି•ାସିତି କସ୍ଯଚିତ୍ । ସମସ୍ତାନି ଯଥାଙ୍ଗାନି ସଂହରତ୍ଯେଵ କଚ୍ଛପଃ ।। 68.

ସେ ନିଜ କାମ କାହାକୁ ଦେଖାଏ ନାହିଁ; କଚ୍ଛପ ଯେପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଭିତରେ ଆଣି ରଖେ, ସେଉଁପରି ସେ କରେ ।

ତଥା ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ଚିତ୍ତାନି ତିଷ୍ଠତ୍ଯାଯତମାନସଃ । ନ ଦଦାତି ନ ଵା ଭୁଙ୍୍କ୍ତେ ତଦ୍ଵିନାଶଭଯାକୁଲଃ ।। 68.

ଏହି ଭଳି ସେ ମନକୁ ଦମନ କରି, ନିଜେ ଉପସାମ ରହିଥାଏ; ଦେଇ ନାହିଁ, ଉପଭୋଗ କରେ ନାହିଁ, ନଷ୍ଟ ହେବା ଭୟରେ ଚିନ୍ତିତ ରହିଥାଏ ।

ନିଧାନମୁର୍ଵ୍ଵ୍ଯାଂ କୁରୁତେ ନିଧିଃ ସୋଽପ୍ଯେକପୂରୁଷଃ । ରଜୋଗୁଣମଯଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ମୁକୁନ୍ଦୋ ନାମ ଯୋ ନିଧିଃ ।। 68.

ସେ ଧନକୁ ଭୂମିରେ ରଖେ, ଏହି ଧନ କେବଳ ଏକ ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନ, ମୁକୁନ୍ଦ ନାମକ, ରଜସ ଗୁଣର ଧନ ।