ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵହାର୍ଯର୍ଧହାରୀ ଚ ଵୀର୍ଯହାରୀ ତଥୈଵ ଚ । ଅନାଚାନ୍ତଗୃହେଷ୍ଵେତେ ମନ୍ଦାଚାରଗୃହେଷୁ ଚ॥୫୧.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ସବୁକିଛି ନେଇଯାଏ, ଅନ୍ୟଜଣୀ ଅର୍ଦ୍ଧ ନେଇଯାଏ, ଏବଂ ତୃତୀୟଜଣୀ ଶକ୍ତି ନେଇଯାଏ—ଏମାନେ ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ ଥିବା ଘରରେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଥିବା ଘରରେ ବସନ୍ତି।

ଅପ୍ରକ୍ଷାଲିତପାଦେଷୁ ପ୍ରଵିଶତ୍ସୁ ମହାନସମ୍ । ଖଲେଷୁ ଗୋଷ୍ଠେଷୁ ଚ ଵୈ ଦ୍ରୋହୋ ଯେଷୁ ଗୃହେଷୁ ଵୈ॥୫୧.

ଯେଉଁଠାରେ ଅଧୋଇଁ ପା ଥିବା ଲୋକେ ରସୋଇଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ସଭାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁଘରରେ ବିଶ୍ୱାସଘାତ ହୁଏ—

ତେଷୁ ସର୍ଵେ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵିହରନ୍ତି ରମନ୍ତି ଚ । ଭ୍ରାମଣ୍ଯାସ୍ତନଯସ୍ତ୍ଵେକଃ କାକଜଙ୍ଘ ଇତି ସ୍ମୃତଃ॥୫୧.

ସେଠି ସେମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁରିବା ଓ ଆନନ୍ଦ କରିବା କାମ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ 'ଭ୍ରମଣୀ'ର ପୁଅ, ଯାହାକୁ 'କାକଜଂଘ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ବିଶେଷ।

ତେନାଵିଷ୍ଟୋ ରତିଂ ସର୍ଵୋ ନୈଵ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵୈ ପୁରେ । ଭୁଞ୍ଜନ୍ ଯୋ ଗାଯତେ ମୈତ୍ରେ ଗାଯତେ ହସତେ ଚ ଯଃ॥୫୧.

ସେ ଯେତେବେଳେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରେ, ସେତେବେଳେ ସହରରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରେନାହିଁ; ଯିଏ ଖାଇବା ବେଳେ ଗୀତ ଗାଏ, କିମ୍ବା ଗୀତ ଗାଇ ହସେ, ବନ୍ଧୁ—

ସନ୍ଧ୍ଯାମୈଥୁନିନଞ୍ଚୈଵ ନରମାଵିଶତି ଦ୍ଵିଜ । କନ୍ଯାତ୍ରଯଂ ପ୍ରସୂତା ସା ଯା କନ୍ଯା ଋତୁହାରିଣୀ॥୫୧.

ଯିଏ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ସଂଗମ କରେ, ସେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରେ, ଦ୍ୱିଜ; ଏବଂ ଯିଏ ରଜସ୍ୱଳା, ସେ ତିନିଟି କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ।

ଏକା କୁଚହରା କନ୍ଯା ଅନ୍ଯା ଵ୍ଯଞ୍ଜନହାରିକା । ତୃତୀଯା ତୁ ସମାଖ୍ଯାତା କନ୍ଯକା ଜାତହାରିଣୀ॥୫୧.

ସେ ତିନିଟି କନ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ 'ସ୍ତନ ନେଇଯିବା', ଅନ୍ୟଜଣୀ 'ଭୂଷଣ ନେଇଯିବା', ଏବଂ ତୃତୀୟଜଣୀ 'ଜନ୍ମ ନେଇଯିବା' ବୋଲି ପରିଚିତ।

ଯସ୍ଯା ନ କ୍ରିଯତେ ସର୍ଵଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଵୈଵାହିକୋ ଵିଧିଃ । କାଲାତୀତୋଽଥଵା ତସ୍ଯା ହରତ୍ଯେକା କୁଚଦ୍ଵଯମ୍॥୫୧.

ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହର ସମସ୍ତ ନିୟମ ଠିକ୍‌ଭାବେ କରାଯାଏନାହିଁ, କିମ୍ବା ବେଳେ ପରେ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ସ୍ତନ ନେଇଯାଏ।

ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରାଦ୍ଧମଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ତଥାନର୍ଚ୍ଯ ଚ ମାତରମ୍ । ଵିଵାହିତାଯାଃ କନ୍ଯାଯା ହରତି ଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ତଥା॥୫୧.

ଯଦି ଠିକ୍‌ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଆଯାଏନାହିଁ, କିମ୍ବା ମାଆଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏନାହିଁ, ବିବାହିତ କନ୍ୟାର ଭୂଷଣ ନେଇଯାଏ।

ଅଗ୍ନ୍ଯମ୍ବୁଶୂନ୍ଯେ ଚ ତଥା ଵିଧୂପେ ସୂତିକାଗୃହେ । ଅଦୀପଶସ୍ତ୍ରମୁସଲେ ଭୂତିସର୍ଷପଵର୍ଜିତେ॥୫୧.

ଯେଉଁ ସୂତିଘରରେ ଅଗ୍ନି, ପାଣି କିମ୍ବା ଧୂପ ନାହିଁ, ଦୀପ, ଶସ୍ତ୍ର, ମୁସଳ କିମ୍ବା ମହୁରି ନାହିଁ—

ଅନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସା ଜାତମପହୃତ୍ଯାତ୍ମସମ୍ଭଵମ୍ । କ୍ଷଣପ୍ରସଵିନୀ ବାଲଂ ତତ୍ରୈଵୋତ୍ସୃଜତେ ଦ୍ଵିଜ॥୫୧.

ସେଠି ସେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନବଜାତକୁ, ନିଜ ଅଂଶକୁ ନେଇଯାଏ; ଯିଏ ତୁରନ୍ତ ଜନ୍ମ ଦେଉଛି, ସେଠି ଛୁଆଁକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଯାଏ, ଦ୍ୱିଜ।

ସା ଜାତହାରିଣୀ ନାମ ସୁଘୋରା ପିଶିତାଶନା । ତସ୍ମାତ୍ ସଂରକ୍ଷଣଂ କାର୍ଯଂ ଯତ୍ନତଃ ସୂତିକାଗୃହେ॥୫୧.

ସେ 'ଜନ୍ମ ନେଇଯିବା' ନାମକ, ଭୟଙ୍କର ଓ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା; ତେଣୁ ସୂତିଘରରେ ସତର୍କ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।

ସ୍ମୃତିଞ୍ଚାପ୍ରଯତାନାଞ୍ଚ ଶୂନ୍ଯାଗାରନିଷେଵଣାତ୍ । ଅପହନ୍ତି ସୁତସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରଚଣ୍ଡୋ ନାମ ନାମତଃ॥୫୧.

ସ୍ମୃତି ଅବହେଳା ଓ ଖାଲି ଘରରେ ରହିବା ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ପୁଅ 'ପ୍ରଚଣ୍ଡ' ନାମରେ ସବୁକିଛି ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ।

ପୌତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ସଂଭୂତା ଲୀକାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ । ଚଣ୍ଡାଲଯୋନଯଶ୍ଚାଷ୍ଟୌ ଦଣ୍ଡପାଶାତିଭୀଷଣାଃ॥୫୧.

ତାଙ୍କର ନାତିମାନେ ଥିବା ଲିକାମାନେ ଶତ ହଜାରେ ଜନ୍ମିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଆଠଟି ଚଣ୍ଡାଳ ଜାତି, ଦଣ୍ଡ ଓ ପାଶ ଧରି ଭୟଙ୍କର।

କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟାସ୍ତତୋ ଲୀକାସ୍ତାଶ୍ଚ ଚଣ୍ଡାଲଯୋନଯଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମତ୍ତୁକାମାଃ ପରସ୍ପରମ୍॥୫୧.

ତେବେ, ଭୋକରେ ବିଆପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ଯୋନିର ଜୁଆ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଖାଇବା ପାଇଁ ଦୂତିଆ ହେଲେ।

ପ୍ରଚଣ୍ଡୋ ଵାରିଯିତ୍ଵା ତୁ ତାସ୍ତାଶ୍ଚଣ୍ଡାଲଯୋନଯଃ । ସମଯେ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଯାଦୃଶେ ତାଦୃଶଂ ଶୃଣୁ॥୫୧.

ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଏହି ଚଣ୍ଡାଳ ଯୋନିର ଜୁଆମାନେକୁ ରୋକିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିୟମ ଦେଲେ। ସେ ନିୟମ କଣ, ଶୁଣ।

ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଲୀକାନାମାଵାସଂ ଯୋ ହି ଦାସ୍ଯତି । ଦଣ୍ଡଂ ତସ୍ଯାହମତୁଲଂ ପାତଯିଷ୍ଯେ ନ ସଂଶଯଃ॥୫୧.

ଆଜିଠୁ ଯେ କେହି ଜୁଆମାନେକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇବେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦେବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଚଣ୍ଡାଲଯୋନ୍ଯୋଽଵସଥେ ଲୀକା ଯା ପ୍ରସଵିଷ୍ଯତି । ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ସନ୍ତିଃ ପୂର୍ଵା ସା ଚ ସଦ୍ଯୋ ନଶିଷ୍ଯତି॥୫୧.

ଚଣ୍ଡାଳ ଯୋନିର ଜୁଆ ଯଦି ଏକ ଘରେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ, ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଜୁଆମାନେ ସେଠାରେ ସତ୍ୱରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ।

ପ୍ରସୂତେ କନ୍ଯକେ ଦ୍ଵେ ତୁ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋର୍ବୋଜହାରିଣୀ । ଵାତରୂପାମରୂପାଞ୍ଚ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରହରଣନ୍ତୁ ତେ॥୫୧.

ସେ ଦୁଇଟି କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ—ଏକ ନରୀ-ପୁରୁଷଙ୍କର ଶକ୍ତି ଚୋରାଇ ନେଇଥାଏ, ଏକ ବାୟୁ ରୂପରେ ଅଛି, ଏବଂ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ। ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର।

ଵାତରୂପା ନିଷେକାନ୍ତେ ସା ଯସ୍ମୈ କ୍ଷିପତେ ସୁତମ୍ । ସ ପୁମାନ୍ ଵାତଶୁକ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରଯାତି ଵନିତାପି ଵା॥୫୧.

ବାୟୁ ରୂପ କନ୍ୟା ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପୁରୁଷ ବାୟୁ-ଶୁକ୍ରରେ ବିଆପ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏହିପରି ନାରୀ ମଧ୍ୟ।

ତଥୈଵ ଗଚ୍ଛତଃ ସଦ୍ଯୋ ନିର୍ବୋଜତ୍ଵମରୂପଯା । ଅସ୍ନାତାଶୀ ନରୋ ଯୋ ଵୈ ତଥୈଵ ପିଶିତାଶନଃ॥୫୧.

ଅଦୃଶ୍ୟ କନ୍ୟା ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଛୁଇଁଥାଏ, ସେ ସତ୍ୱରେ ଶକ୍ତି ହରାଇଯାଏ, ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ମାଂସ ଖାଏ, ଅସ୍ନାନ କରି ଖାଏ, କିମ୍ବା ଭଳି ଖାଏ।

ଵିଦ୍ଵେଷିଣୀ ତୁ ଯା କନ୍ଯା ଭୃକୁଟୀକୁଟିଲାନନା । ତସ୍ଯା ଦ୍ଵୌ ତନଯୌ ପୁଂସାମପକାରପ୍ରକାଶକୌ॥୫୧.

ଯେ କନ୍ୟା ଦ୍ବେଷୀ, ଭୃକୁଟି ଭାରି ଓ ମୁହଁ ଟେଢ଼ା, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥାନ୍ତି।

ନିର୍ବୋଜତ୍ଵଂ ନରୋ ଯାତି ନାରୀ ଵା ଶୌଚଵର୍ଜିତା । ପୈଶୁନ୍ଯାଭିରତଂ ଲୋଲମସଜ୍ଜନନିଷେଵଣମ୍॥୫୧.

ଯେ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଶୌଚ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଶକ୍ତି ହରାଇଯାନ୍ତି।

ପୁରୁଷଦ୍ଵେଷିଣଞ୍ଚୈତୌ ନାରମାକ୍ରମ୍ଯ ତିଷ୍ଠତଃ । ମାତ୍ରା ଭ୍ରାତ୍ରା ତଥା ମିତ୍ରୈରଭୀଷ୍ଟୈଃ ସ୍ଵଜନୈଃ ପରୈଃ॥୫୧.

ଏହି ଦୁଇଜଣ ଏକ ଦ୍ବେଷୀ ପୁରୁଷକୁ ଧରି ରଖନ୍ତି—ମା, ଭାଇ, ମିତ୍ର, ପ୍ରିୟଜନ, ସ୍ବଜନ କିମ୍ବା ପରଜନ ଯେଉଁହେଉନ୍ତି।

ଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟୋ ନାଶମାଯାତି ପୁରୁଷୋ ଧର୍ମତୋର୍ଽଥତଃ । ଏକସ୍ତୁ ସ୍ଵଗୁଣାଂଲ୍ଲୋକେ ପ୍ରକାଶଯତି ପାପକୃତ୍॥୫୧.

ଯେ ପୁରୁଷ ଦ୍ବେଷିତ, ସେ ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ କର୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ।

ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ଗୁଣାନ୍ ମୈତ୍ରୀଂ ଲୋକସ୍ଥାମପକର୍ଷତି । ଇତ୍ଯେତେ ଦୌଃ ସହାଃ ସର୍ଵେ ଯକ୍ଷ୍ମଣଃ ସନ୍ତତାଵଥ । ପାପାଚାରାଃ ସମାଖ୍ଯାତା ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମଖିଲଂ ଜଗତ୍॥୫୧.

ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୁଣ, ମିତ୍ରତା ଓ ସମ୍ମାନ କୁ ହରାଇ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ସାଙ୍ଗମାନେ ରୋଗର ସନ୍ତାନ, ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଭରି ରଖିଛି।

କ୍ରୌଷ୍ଟୁକିରୁଵାଚ--- ଭଗଵନ୍ !କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତ୍ଵଯା ମମ । ସ୍ଵରୋଚିଷସ୍ତୁ ଚରିତଂ ଜନ୍ମ ସ୍ଵାରୋଚିଷସ୍ଯ ତୁ ।। 68.

କ୍ରୌଷ୍ଟୁକି କହିଲେ—ଭଗବନ୍, ଆପଣ ମୋତେ ସ୍ବାରୋଚିଷଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏକାଉଁ କହିଛନ୍ତି।

ଯା ତୁ ସା ପଦ୍ମିନୀ ନାମ ଵିଦ୍ଯା ଭୋଗୋପପାଦିକା । ତତ୍ସଂଶ୍ରଯାଂ ଯେ ନିଧଯସ୍ତାନ୍ ମେ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ ।। 68.

ଯେ ପଦ୍ମିନୀ ନାମକ ବିଦ୍ୟା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ତାହା ସହିତ ଯେ ନିଧିମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦିଅ।

ଅଷ୍ଟୌ ଯେ ନିଧଯସ୍ତେଷାଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଦ୍ରଵ୍ଯସଂସ୍ଥିତିଃ । ଭଵତାଭିହିତଂ ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଗୁରୋ ।। 68.

ଅଠଟି ନିଧି ଅଛି—ତାଙ୍କର ରୂପ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସ୍ବଭାବ କଣ, ଗୁରୁ, ଆପଣ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି, ମୋତେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ--- ପଦ୍ମିନୀ ନାମ ଯା ଵିଦ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେଵତା । ତଦାଧାରାଶ୍ଚ ନିଧଯସ୍ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶ୍ରୃଣୁ ।। 68.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଯେ ପଦ୍ମିନୀ ନାମକ ବିଦ୍ୟା, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜେ; ନିଧିମାନେ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନ। ଏହି ବିଷୟରେ ମୁଁ ଏକାଉଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।