ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଗର୍ଭମତ୍ତ୍ଯେକୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମୋହଯତେଽପରା । ଜାଯନ୍ତେ ମୋହନାତ୍ତସ୍ଯାଃ ସର୍ପମଣ୍ଡୂକକଚ୍ଛପାଃ॥୫୧.

ଏଠି ଜଣେ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାକୁ ଖାଇଯାଏ; ଆଉ ଜଣେ ଖାଇବା ପରେ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ । ଏହି ଭ୍ରମଣରୁ ସେଠାରୁ ସାପ, ବାଉଲି, କୁମ୍ଭୀର ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ।

ସରୀସୃପାଣି ଚାନ୍ଯାନି ପୁରୀଷମଥଵା ପୁନଃ । ଷଣ୍ମାସାନ୍ ଗୁର୍ଵିଣୀଂ ମାଂସମଶ୍ନୁଵାନାମସଂଯତାମ୍॥୫୧.

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସରିସୃପ ଓ ପଶୁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ମଳରୁ ମଧ୍ୟ ହୁଏ । ଛଅ ମାସ ଯାଏଁ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଯଦି ଅଯଥା ମାଂସ ଖାଏ—

ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯାଶ୍ରଯାଂ ରାତ୍ରାଵଥଵା ତ୍ରିଚତୁଷ୍ପଥେ । ଶ୍ମଶାନକଟଭୂମିଷ୍ଠାମୁତ୍ତରୀଯଵିଵର୍ଜିତାମ୍॥୫୧.

—ରାତିରେ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ, କିମ୍ବା ତିନି-ଚାରି ରାସ୍ତା ମିଳିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନ କିମ୍ବା ଅସ୍ଥି ଥିବା ଭୂମିରେ, କିମ୍ବା ଉପର ଜାମା ବିନା ରହେ—

ରୁଦମାନାଂ ନିଶୀଥେଽଥ ଆଵିଶେତ୍ତାମସୌ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ । ଶସ୍ଯହନ୍ତୁସ୍ତଥୈଵୈକଃ କ୍ଷୁଦ୍ରକୋ ନାମ ନାମତଃ॥୫୧.

—କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରାତିରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ମହିଳାଙ୍କୁ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ଆତ୍ମା ପ୍ରବେଶ କରେ । ଏଭଳି ଏକ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶସ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ରକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଶସ୍ଯର୍ଧିଂ ସ ସଦା ହନ୍ତି ଲବ୍ଧ୍ଵା ରନ୍ଧ୍ରଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍ । ଅମଙ୍ଗଲ୍ଯଦିନାରମ୍ଭେ ଅତୃପ୍ତୋ ଵପତେ ଚ ଯଃ॥୫୧.

ସେ ସବୁବେଳେ ଫସଲ ନଷ୍ଟ କରେ, ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ବଳତା ମିଳିଥାଏ; ଏହି କଥା ଶୁଣ । ଅଶୁଭ ଦିନରେ ଯେଉଁଠି ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ, ଅତୃପ୍ତ ହେଲେ ଫସଲ ହାରାଯାଏ ।

କ୍ଷେତ୍ରେଷ୍ଵନୁପ୍ରଵେଶଂ ଵୈ କରୋତ୍ଯନ୍ତୋପସଙ୍ଗିଷୁ । ତସ୍ମାତ୍ କଲ୍ପଃ ସୁପ୍ରଶସ୍ତେ ଦିନେଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ନିଶାକରମ୍॥୫୧.

ଋତୁ ଶେଷରେ ସେ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ତେଣୁ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ପୂଜି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।

କୁର୍ଯାଦାରମ୍ଭମୁପ୍ତିଞ୍ଚ ହୃଷ୍ଟସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସହାଯଵାନ୍ । ନିଯୋଜିକେତି ଯା କନ୍ଯା ଦୁଃ ସହସ୍ଯ ମଯୋଦିତା॥୫୧.

ହସିଖୁସି ଓ ସହଯୋଗୀ ସହିତ କାମ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ । ନିୟୋଜିକା ନାମକ ଏକ କୌମାରୀ ମୁଁ କହିଛି, ଯାହାକୁ ସହିବା ଅତି କଷ୍ଟକର ।

ଜାତଂ ପ୍ରଚୋଦିକାସଂଜ୍ଞଂ ତସ୍ଯାଃ କନ୍ଯାଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତପ୍ରମତ୍ତାସ୍ତୁ ନରାନ୍ ନାରୀସ୍ତୁ ତାଃ ସଦା॥୫୧.

ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣୀ ଝିଅ ପ୍ରଚୋଦିକା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା । ମଦମତ, ପାଗଳ ଓ ଅସାବଧାନ, ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସବୁବେଳେ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି ।

ସମାଵିଶନ୍ତି ନାଶାଯ ଚୋଦଯନ୍ତୀହ ଦାରୁଣମ୍ । ଅଧର୍ମଂ ଧର୍ମରୂପେଣ କାମଞ୍ଚାକାମରୂପିଣମ୍॥୫୧.

ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନାଶ ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି; ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ଭାବେ, ଆସକ୍ତିକୁ ନିରାସକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି ।

ଅନର୍ଥଞ୍ଚାର୍ଥରୂପେଣ ମୋକ୍ଷଞ୍ଚାମୋକ୍ଷରୂପିଣମ୍ । ଦୁର୍ଵିନୀତା ଵିନା ଶୌଚଂ ଦର୍ଶଯନ୍ତି ପୃଥଙ୍ନରାନ୍॥୫୧.

ଅସୁବିଧାକୁ ସୁବିଧା ଭାବେ, ବନ୍ଧନକୁ ମୁକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି । ଅନୁଶାସନ ଓ ପବିତ୍ରତା ବିନା, ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି ।

ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଭିଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଭିଃ ପୁରୁଷାର୍ଥାତ୍ ପୃଥଙ୍ନରାଃ । ତାସାଂ ପ୍ରଵେଶଶ୍ଚ ଗୃହେ ସଂଧ୍ଯାରକ୍ତେ ହ୍ଯଥାମ୍ବରେ॥୫୧.

ଏମିତି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି । ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଆକାଶ ଲାଲ ହେଲେ ସେମାନେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ।

ଧାତାଵିଧାତ୍ରୋଶ୍ଚ ବଲିର୍ଯତ୍ର କାଲେ ନ ଦୀଯତେ । ଭୁଞ୍ଜତାଂ ପିବତାଂ ଵାପି ସଙ୍ଗିଭିର୍ଜଲଵିପ୍ରୁଷୈଃ॥୫୧.

ଧାତା ଓ ବିଧାତାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ସମୟରେ ନିବେଦନ ନ ହେଲେ, ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଖାଇବା କିମ୍ବା ପିଇବା ବେଳେ, ପାଣିର ଛିଟା ଲାଗିଲେ—

ନଵନାରୀଷୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତିସ୍ତାସାମାଶ୍ଵଭିଜାଯତେ । ଵିରୋଧିନ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚୋଦକୋ ଗ୍ରାହକସ୍ତଥା॥୫୧.

ନଅଜଣୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି । ବିରୋଧୀମାନଙ୍କର ତିନିଜଣ ପୁଅ: ଜଳ ନେବା ଓ ଗ୍ରାହକ ।

ତମଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦକଶ୍ଚାନ୍ଯସ୍ତତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମେ । ପ୍ରଦୀପଦୈଲସଂସର୍ଗଦୂଷିତେ ଲଙ୍ଘିତେ ଖଲେ॥୫୧.

ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅନ୍ଧକାର ଢାକିଦେଇଥିବା; ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ । ଦୀପର ତେଲ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କିମ୍ବା ଧାନ ମାଡ଼ ଥିବା ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ—

ମୁଷଲୋଲୂଖଲେ ଯତ୍ର ପାଦୁକେ ଵାସନେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଶୂର୍ପଦାତ୍ରାଦିକଂ ଯତ୍ର ପଦାକୃଷ୍ଯ ତଥାସନମ୍॥୫୧.

ଯେଉଁଠି ମୁଷଳ ଓ ଉଖଳ ଅଛି, ପାଦୁକା, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଚାଲନ୍ତିବା ଝାଲି ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ, କିମ୍ବା ପାଦରେ ଟାଣି ଆସନ ରଖାଯାଏ—

ଯତ୍ରୋପଲିପ୍ତଞ୍ଚାନର୍ଚ୍ଯ ଵିହାରଃ କ୍ରିଯତେ ଗୃହେ। ଦର୍ଵୋମୁଖେନ ଯତ୍ରାଗ୍ନିରାହୃତୋଽନ୍ଯତ୍ର ନୀଯତେ॥୫୧.

ଯେଉଁଠାରେ ଘରରେ ପୂଜା ପାଳନ ହେଉନାହିଁ, ଲୋକେ ମଜା ମନାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରାଯାଇ ଅନ୍ୟଠାରେ ନେଇଯାଯିବା ହୁଏ—

ଵିରୋଧିନୀସୁତାସ୍ତତ୍ର ଵିଜୃମ୍ଭନ୍ତେ ପ୍ରଚୋଦିତାଃ । ଏକୋ ଜିହ୍ଵାଗତଃ ପୁଂସାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଞ୍ଚାଲୀକସତ୍ଯଵାନ୍॥୫୧.

ସେଠାରେ ବିରୋଧର କନ୍ୟାମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ କାମ କରନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ଜିଭରେ ରହି, ଅସତ୍ୟ କହି ଭୁଲ କଥା କହେ।

ଚୋଦକୋ ନାମ ସ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୈଶୁନ୍ଯଂ କୁରୁତେ ଗୃହେ । ଅଵଧାନଗତଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ଶ୍ରଵଣସ୍ଥୋଽତିଦୁର୍ମତିଃ॥୫୧.

ସେଠାରେ ଏକଜଣୀକୁ 'ଉତ୍ତେଜକା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଘରେ ଅପବାଦ ଘଟାଏ; ଅନ୍ୟଜଣୀ, ଯିଏ ଅବଧାନ ଛାଡ଼ି ସୁନେ, ସେ ବହୁତ ଦୁଷ୍ଟ।

କରୋତି ଗ୍ରହଣନ୍ତେଷାଂ ଵଚସାଂ ଗ୍ରାହକସ୍ତୁ ସଃ । ଆକ୍ରମ୍ଯାନ୍ଯୋ ମନୋ ନୄଣାଂ ତମସାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଦୁର୍ମତିଃ॥୫୧.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଲୋକଙ୍କ କଥା ଧରି ରଖେ ଓ ଗ୍ରହଣ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣୀ ଲୋକଙ୍କ ମନକୁ ଆବରଣ କରି, ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ଦୁଷ୍ଟତା କରେ।

କ୍ରୋଧଂ ଜନଯତେ ଯସ୍ତୁ ତମଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦକସ୍ତୁ ସଃ । ସ୍ଵଯଂହାର୍ଯାସ୍ତୁ ଚୌର୍ଯେଣ ଜନିତନ୍ତନଯତ୍ରଯମ୍॥୫୧.

ଯିଏ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚାଇ ଦେଉଥିବା; ଏବଂ ଚୋରି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିବା ତିନିଟି କନ୍ୟା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ନେଇଯାନ୍ତି।

ସର୍ଵହାର୍ଯର୍ଧହାରୀ ଚ ଵୀର୍ଯହାରୀ ତଥୈଵ ଚ । ଅନାଚାନ୍ତଗୃହେଷ୍ଵେତେ ମନ୍ଦାଚାରଗୃହେଷୁ ଚ॥୫୧.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ସବୁକିଛି ନେଇଯାଏ, ଅନ୍ୟଜଣୀ ଅର୍ଦ୍ଧ ନେଇଯାଏ, ଏବଂ ତୃତୀୟଜଣୀ ଶକ୍ତି ନେଇଯାଏ—ଏମାନେ ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ ଥିବା ଘରରେ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଥିବା ଘରରେ ବସନ୍ତି।

ଅପ୍ରକ୍ଷାଲିତପାଦେଷୁ ପ୍ରଵିଶତ୍ସୁ ମହାନସମ୍ । ଖଲେଷୁ ଗୋଷ୍ଠେଷୁ ଚ ଵୈ ଦ୍ରୋହୋ ଯେଷୁ ଗୃହେଷୁ ଵୈ॥୫୧.

ଯେଉଁଠାରେ ଅଧୋଇଁ ପା ଥିବା ଲୋକେ ରସୋଇଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ସଭାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେଉଁଘରରେ ବିଶ୍ୱାସଘାତ ହୁଏ—

ତେଷୁ ସର୍ଵେ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵିହରନ୍ତି ରମନ୍ତି ଚ । ଭ୍ରାମଣ୍ଯାସ୍ତନଯସ୍ତ୍ଵେକଃ କାକଜଙ୍ଘ ଇତି ସ୍ମୃତଃ॥୫୧.

ସେଠି ସେମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁରିବା ଓ ଆନନ୍ଦ କରିବା କାମ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ 'ଭ୍ରମଣୀ'ର ପୁଅ, ଯାହାକୁ 'କାକଜଂଘ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ବିଶେଷ।

ତେନାଵିଷ୍ଟୋ ରତିଂ ସର୍ଵୋ ନୈଵ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵୈ ପୁରେ । ଭୁଞ୍ଜନ୍ ଯୋ ଗାଯତେ ମୈତ୍ରେ ଗାଯତେ ହସତେ ଚ ଯଃ॥୫୧.

ସେ ଯେତେବେଳେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରେ, ସେତେବେଳେ ସହରରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରେନାହିଁ; ଯିଏ ଖାଇବା ବେଳେ ଗୀତ ଗାଏ, କିମ୍ବା ଗୀତ ଗାଇ ହସେ, ବନ୍ଧୁ—

ସନ୍ଧ୍ଯାମୈଥୁନିନଞ୍ଚୈଵ ନରମାଵିଶତି ଦ୍ଵିଜ । କନ୍ଯାତ୍ରଯଂ ପ୍ରସୂତା ସା ଯା କନ୍ଯା ଋତୁହାରିଣୀ॥୫୧.

ଯିଏ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ସଂଗମ କରେ, ସେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରେ, ଦ୍ୱିଜ; ଏବଂ ଯିଏ ରଜସ୍ୱଳା, ସେ ତିନିଟି କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ।

ଏକା କୁଚହରା କନ୍ଯା ଅନ୍ଯା ଵ୍ଯଞ୍ଜନହାରିକା । ତୃତୀଯା ତୁ ସମାଖ୍ଯାତା କନ୍ଯକା ଜାତହାରିଣୀ॥୫୧.

ସେ ତିନିଟି କନ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ 'ସ୍ତନ ନେଇଯିବା', ଅନ୍ୟଜଣୀ 'ଭୂଷଣ ନେଇଯିବା', ଏବଂ ତୃତୀୟଜଣୀ 'ଜନ୍ମ ନେଇଯିବା' ବୋଲି ପରିଚିତ।

ଯସ୍ଯା ନ କ୍ରିଯତେ ସର୍ଵଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଵୈଵାହିକୋ ଵିଧିଃ । କାଲାତୀତୋଽଥଵା ତସ୍ଯା ହରତ୍ଯେକା କୁଚଦ୍ଵଯମ୍॥୫୧.

ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହର ସମସ୍ତ ନିୟମ ଠିକ୍‌ଭାବେ କରାଯାଏନାହିଁ, କିମ୍ବା ବେଳେ ପରେ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ସ୍ତନ ନେଇଯାଏ।

ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରାଦ୍ଧମଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ତଥାନର୍ଚ୍ଯ ଚ ମାତରମ୍ । ଵିଵାହିତାଯାଃ କନ୍ଯାଯା ହରତି ଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ତଥା॥୫୧.

ଯଦି ଠିକ୍‌ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଆଯାଏନାହିଁ, କିମ୍ବା ମାଆଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏନାହିଁ, ବିବାହିତ କନ୍ୟାର ଭୂଷଣ ନେଇଯାଏ।

ଅଗ୍ନ୍ଯମ୍ବୁଶୂନ୍ଯେ ଚ ତଥା ଵିଧୂପେ ସୂତିକାଗୃହେ । ଅଦୀପଶସ୍ତ୍ରମୁସଲେ ଭୂତିସର୍ଷପଵର୍ଜିତେ॥୫୧.

ଯେଉଁ ସୂତିଘରରେ ଅଗ୍ନି, ପାଣି କିମ୍ବା ଧୂପ ନାହିଁ, ଦୀପ, ଶସ୍ତ୍ର, ମୁସଳ କିମ୍ବା ମହୁରି ନାହିଁ—