ମାର୍କଣ୍ଡେଯପୁରାଣମ୍

ପାଯାତ୍ ସ ଵଃ ସକଲକଲ୍ମଷଭେଦଦକ୍ଷଃ କ୍ଷୀରୋଦକୁକ୍ଷିଫଣିଭୋଗନିଵିଷ୍ଟମୂର୍ତିଃ । ଶ୍ଵାସାଵଧୂତସଲିଲୋତ୍କଣିକାକରାଲଃ ସିନ୍ଧୁଃ ପ୍ରନୃତ୍ଯମିଵ ଯସ୍ଯ କରୋତି ସଙ୍ଗାତ୍॥ମଂଗଲ

ଯେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କ୍ଷୀରସାଗରରେ ନାଗର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରେ ତରଙ୍ଗ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଉଠିଯାଏ, ଏବଂ ସେ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଭଗବାନ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ନାରାଯଣଂ ସମସ୍କୃତ୍ଯ ନରଂ ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍ । ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଵ୍ଯାସଂ ତତୋ ଜଯମୁଦୀରଯେତ୍॥ମଂଗଲ

ନାରାୟଣ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ନର, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପରେ 'ଜୟ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦ୍ଵିପଦାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଥା । ଭୂଷଣାନାଞ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଯଥା ଚୂଡାମଣିର୍ଵରଃ॥୧.

ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ସମସ୍ତ ଗହନା ମଧ୍ୟରେ ମୁଣ୍ଡାମଣି ସର୍ବୋତ୍ତମ,

ଯଥାଯୁଧାନାଂ କୁଲିଶମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଯଥା ମନଃ । ତଥେହ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଣାଂ ମହାଭାରତମୁତ୍ତମମ୍॥୧.

ଯେପରି ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମହାଭାରତ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ଅତ୍ରାର୍ଥଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମଶ୍ଚ କାମୋ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚ ଵର୍ଣ୍ଯତେ । ପରସ୍ପରାନୁବନ୍ଧାଶ୍ଚ ସାନୁବନ୍ଧାଶ୍ଚ ତେ ପୃଥକ୍॥୧.

ଏଠାରେ ଅର୍ଥ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଏହି ଚାରିଟି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କ ଓ ଅଲଗା ଅଲଗା ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି।

ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମିଦଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରମିଦଂ ପରମ୍ । କାମଶାସ୍ତ୍ରମିଦଂ ଚାଗ୍ର୍ଯଂ ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଥୋତ୍ତମମ୍॥୧.

ଏହା ଧର୍ମ ଉପରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶାସ୍ତ୍ର, ଅର୍ଥ ଉପରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାମ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଗ୍ରନ୍ଥ।

ଚତୁରାଶ୍ରମଧର୍ମାଣାମାଚାରସ୍ଥିତିସାଧନମ୍ । ପ୍ରୋକ୍ତମେତନ୍ମହାଭାଗ ଵେଦଵ୍ଯାସେନ ଧୀମତା॥୧.

ଚାରି ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମ, ଆଚରଣ ଓ ସ୍ଥିରତାର ଉପାୟ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟାସ ଏଠି ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।

ତଥା ତାତ କୃତଂ ହ୍ଯେତଦ୍ ଵ୍ଯାସେନୋଦାରକର୍ମଣା । ଯଥା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମହାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିରୋଧୈର୍ନାଭିଭୂଯତେ॥୧.

ଏହି ମହାଶାସ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ କୌଣସି ବିରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ହେଉନାହିଁ ବୋଲି, ଉଦାର କର୍ମ କରୁଥିବା ବ୍ୟାସ ଏହା ସଫଳ କରିଛନ୍ତି, ହେ ପୁତ୍ର।

ଵ୍ଯାସଵାକ୍ଯଜଲୌଘେନ କୁତର୍କତରୁହାରିଣା । ଵେଦଶୈଲାଵତୀର୍ଣେନ ନୀରଜସ୍କା ମହୀ କୃତା॥୧.

ବ୍ୟାସଙ୍କର କଥାର ଜଳପ୍ରବାହ, ଯାହା କୁତର୍କର ଗଛକୁ ଉପାଡ଼ିଦେଇ, ବେଦ ପର୍ବତରୁ ବହିଆସିଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ କିଚିଡ଼ା ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।

କଲଶବ୍ଦମହାହଂସଂ ମାଖ୍ଯାନପରାମ୍ବୁଜମ୍ । କଥାଵିସ୍ତୀର୍ଣସଲିଲଂ କାର୍ଷ୍ଣ ଵେଦମହାହ୍ରଦମ୍॥୧.

ଏହା କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କର ବେଦମୟ ବଡ଼ ହ୍ରଦ, ଯାହାରେ କଳଶର ଶବ୍ଦ ମହାହଂସ, ଗଳ୍ପର କମଳ ମୁଖ୍ୟ, ଓ କଥାର ବିସ୍ତୃତ ଜଳ ରହିଛି।

ତଦିଦଂ ଭାରତାଖ୍ଯାନଂ ବହ୍ଵିର୍ଥଂ ଶ୍ରୁତିଵିସ୍ତରମ୍ । ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଜ୍ଞାତୁକାମୋଽହଂ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥିତଃ॥୧.

ଏହି ଭାରତ କଥା ଅର୍ଥରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରୁତିରେ ବିସ୍ତୃତ, ଏହାର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛୁଛି, ହେ ପୂଜ୍ୟ, ତେଣୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।

କସ୍ମାନ୍ମାନୁଷତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନିର୍ଗୁଣୋଽପି ଜନାର୍ଦନଃ । ଵାସୁଦେଵୋ ଜଗତ୍ସୂତି-ସ୍ଥିତି-ସଂଯମକାରଣମ୍॥୧.

ଯେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଗୁଣରୁ ଅତୀତ, ସେ କାହିଁକି ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ବାସୁଦେବ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ?

କସ୍ମାଚ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ତ୍ରାଣାମେକା ସା ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜା । ପଞ୍ଚାନାଂ ମହୀଷୀ କୃଷ୍ଣା ହ୍ଯତ୍ର ନଃ ସଂଶଯୋ ମହାନ୍॥୧.

ଏବଂ ଦ୍ରୁପଦର କନ୍ୟା କୃଷ୍ଣା, ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ରାଣୀ କାହିଁକି ହେଲେ? ଏଥିରେ ଆମେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହରେ ଅଛୁ।

ଭେଷଜଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯା ବଲଦେଵୋ ମହାବଲଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ କସ୍ମାଚ୍ଚକ୍ରେ ହଲାଯୁଧଃ॥୧.

ବଳବାନ ବଳରାମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନିବାରଣ ପାଇଁ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କାହିଁକି କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ହଳ ହାତିଆର ଭାବେ ନେଇଯାଇଥିଲେ?

କଥଞ୍ଚ ଦ୍ରୌପଦେଯାସ୍ତେଽକୃତଦାରା ମହାରଥାଃ । ପାଣ୍ଡୁନାଥା ମହାତ୍ମାନୋ ଵଧମାପୁରନାଥଵତ୍॥୧.

କିପରି ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିବାହ କରିନଥିଲେ, ଓ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଅନାଥ ପରି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ?

ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରଶୋ ମମାଖ୍ଯାତୁମିହାର୍ହସି । ଭଵନ୍ତୋ ମୂଢବୁଦ୍ଧୀନାମଵବୋଧକରାଃ ସଦା॥୧.

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଏଠି ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ତୁମେ ସଦା ମୂଢ଼ମନ୍ଥିର ଜ୍ଞାନ ଦେଉଥିବା ଲୋକ।

ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମାହମୁନିଃ । ଦଶାଷ୍ଟଦୋଷରହିତୋ ଵକ୍ତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ॥୧.

ଏପରି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ କ୍ରିଯାକାଲୋଽଯମସ୍ମାକଂ ସମପ୍ରାପ୍ତୋ ମୁନିସତ୍ତମ । ଵିସ୍ତରେ ଚାପି ଵକ୍ତଵ୍ଯେ ନୈଷ କାଲଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ॥୧.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମୟ ଆମ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ଅନୁକୂଳ ଅଟେ; କିନ୍ତୁ ଏବେ ଦୀର୍ଘ କଥା କହିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ନୁହେଁ।

ଯେ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଵକ୍ଷ୍ଯେଽଦ୍ଯ ତାନହଂ ଜୈମିନେ ତଵ । ତଥା ଚ ନଷ୍ଟସନ୍ଦେହଂ ତ୍ଵାଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ପକ୍ଷିଣଃ॥୧.

ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି, ମୁନିଜନ ଜୟମିନି; ଏହିପରି ଭାବେ, ସେଇ ପକ୍ଷୀମାନେ ତୁମ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦେବେ।

ପିଙ୍ଗାକ୍ଷଶ୍ଚ ଵିବୋଧଶ୍ଚ ସୁପୁତ୍ତ୍ରଃ ସୁମୁଖସ୍ତଥା । ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରାଃ ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାଃ ଶାସ୍ତ୍ରଚିନ୍ତକାଃ॥୧.

ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ବିବୋଧ, ସୁପୁତ୍ର ଓ ସୁମୁଖ — ଏହେଁ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ଜଣେ।

ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵିଜ୍ଞାନେ ଯେଷାମଵ୍ଯାହତା ମତିଃ । ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରମଧ୍ଯସ୍ଥାସ୍ତାନୁପାସ୍ଯ ଚ ପୃଚ୍ଛ ଚ॥୧.

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ମନ ଅବିରୋଧିତ, ସେମାନେ ଵିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ବସୁଛନ୍ତି — ସେମାନଙ୍କୁ ଗିଁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କର।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ମାର୍କଣ୍ଡେଯେନ ଧୀମତା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚର୍ଷିଶାର୍ଦୂଲୋ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ॥୧.

ଏଭଳି ଜ୍ଞାନୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମ ଜୟମିନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଜୈମିନିରୁଵାଚ ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଖଗଵାଗିଵ ମାନୁଷୀ । ଯତ୍ ପକ୍ଷିଣସ୍ତେ ଵିଜ୍ଞାନମାପୁରତ୍ଯନ୍ତଦୁର୍ଲଭମ୍॥୧.

ଜୟମିନି କହିଲେ — ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କଥା ମାନବମାନେ କହିଥିବା ପରି ଶୁଣାଯାଏ, ଏବଂ ତୁମ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।

ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନ୍ଯାଂ ଯଦି ଭଵସ୍ତେଷାଂ ଜ୍ଞାନଂ କୁତୋଽଭଵତ୍ । କଥଞ୍ଚ ଦ୍ରୋଣତନଯାଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯନ୍ତେ ତେ ପତତ୍ରିଣଃ॥୧.

ଯଦି ସେମାନେ ପଶୁଜନ୍ମରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଏମିତି ଜ୍ଞାନ କିପରି ହେଲା? ଏବଂ କିପରି ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ କୁହାଯାଉଛନ୍ତି?

କଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରଵିଖ୍ଯାତୋ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଜାତଂ ଗୁଣଵତାଂ ତେଷାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାନଂ ମହାତ୍ମନାମ୍॥୧.

କିଏ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଡ୍ରୋଣ, ଯାହାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ଗୁଣବାନ, ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ?

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ନନ୍ଦନେ ପୁରା । ଶକ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯସରସାଂ ଚୈଵ ନାରଦସ୍ଯ ଚ ସଙ୍ଗମେ॥୧.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ — ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ଶକ୍ର ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳରେ, ତାହା ତୁମେ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ।

ନାରଦୋ ନନ୍ଦନେଽପଶ୍ଯତ୍ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଗଣମଧ୍ଯଗମ୍ । ଶକ୍ରଂ ସୁରାଧିରାଜାନଂ ତନ୍ମୁଖାସକ୍ତଲୋଚନମ୍॥୧.

ନାରଦ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଦେଖିଲେ — ଶକ୍ର, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜା, ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ଲାଗିଥିଲା।

ସ ତେନର୍ଷିଵରିଷ୍ଠେନ ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରଃ ଶଚୀପତିଃ । ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ଵକଂ ଚାସ୍ମୈ ଦଦାଵାସନମାଦରାତ୍॥୧.

ସେ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସାଥି ସାଥି, ଶଚୀପତି ଶକ୍ର ଉଠି ଦାଡ଼ିଲେ ଓ ଆଦର ସହିତ ନିଜ ଆସନ ଦେଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲଵୃତ୍ରଘ୍ନମୁତ୍ଥିତଂ ତ୍ରିଦଶାଙ୍ଗନାଃ । ପ୍ରଣେମୁସ୍ତାଶ୍ଚ ଦେଵର୍ଷି ଵିନଯାଵନତାଃ ସ୍ଥିତାଃ॥୧.

ଶକ୍ର, ବଳ ଓ ବୃତ୍ର ନାଶକ, ଉଠିଥିବାକୁ ଦେଖି, ତିନିଦିଗର ଦେବୀମାନେ ଓ ଦେବର୍ଷିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ନମ୍ରତାରେ ଦାଡ଼ି ରହିଲେ।