ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ, “ମହାମୁନି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇଛି, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରିଛି। ଏବେ ମୋର ତିନିଟି ଦେହ ବାକି ଅଛି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ତଥାପି, ତୁମେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞଦାନ ଦେବାକୁ ହବ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଦି ଦାନ ପାଇବେ ନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ହୁଏ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ କହିଲେ, “ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାଜାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞଦାନ ଦେବାକୁ ହବ। ତୁମେ ଯେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଶପଥ କରିଛ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଆସିଲେ ସଂଘର୍ଷ କରିବାକୁ ଏବଂ ଦୁଃଖିତମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଏହି ଶପଥ ଦିଆ ହୋଇଛି।” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବିନୟ କରିଲେ, “ମହାମୁନି, ଏବେ ମୋର କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଦାନ ଆପଣଙ୍କୁ ସମୟ ପରେ ଦେବି। ମୋର ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ଦୟା କରନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପେକ୍ଷା କରିବି, ରାଜା? ଶୀଘ୍ର କହ, ନାହିଁଲେ ମୋର ଶାପ ତୁମେ ସଳିଗିବେ।” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ମୁନି, ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞଦାନ ଦେବି। ଏବେ ମୋର ଧନ ନାହିଁ, ଦୟା କରି ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୟା କରି କହିଲେ, “ଯାଉ, ରାଜା, ତୁମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର। ତୁମର ପଥ ଶୁଭ ହେଉ, କୌଣସି ବାଧା ନା ଆସୁ।” ଚଡ଼ାପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ, “ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ଭୂମିର ନାଥ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଜନ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଲେ, ଯଦିଓ ଏହା ତାଙ୍କର ଅଭ୍ୟାସ ନୁହେଁ।” ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଦେଖିଲେ ରାଜା ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ସହ ନଗର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ କନ୍ଦି କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଆମେ ସଦା ଦୁଃଖିତ ଓ ପୀଡ଼ିତ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଉଛ? ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନଗରବାସୀମାନେ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ। ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛ, ଆମକୁ ନିଅନ୍ତୁ, ରାଜା। ଏକ କ୍ଷଣ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଆମେ ତୁମର ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁଖ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଆମର ମଧୁମକ୍ଷିକା ଭଳି ଆଖି ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ପୁନି କେବେ ଦେଖିବି? ଯେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପୁର୍ବପଶ୍ଚାତ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଜନ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଭାର କରି ଚାଲୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦାସମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପଥରେ ହାତୀ ଭଳି ଦଣ୍ଡାୟମାନେ। ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏବେ ପଦେ ପଦେ ଚାଲୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦରଭୃ ଶିଶୁ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲୁଛନ୍ତି। ରାସ୍ତାର ଧୁଳି ତାଙ୍କ ମୁଖକୁ କେମିତି କରିବ? ରାଜା, ରୁହନ୍ତୁ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତୁ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଦୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ। ରାଜା, ଜନାନୀ, ପୁତ୍ର, ଧନ କି? ଏହା ତ୍ୟାଗ କରି ଆମେ ତୁମର ଛାୟା ହେଇଛୁ। ରାଜା, ଆମେ କାହିଁକି ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଉଛ? ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅଛ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏଉଁଠି; ଆନନ୍ଦ ତୁମ ଉପସ୍ଥିତିରେ। ନଗର ତୁମେ ଥିବାଠି ହେଉଛି, ସ୍ୱର୍ଗ ଆମର ରାଜା ଥିବାଠି।” ନଗରବାସୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦୟାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ ରାସ୍ତାରେ ରୁହିଲେ। ତାଙ୍କ ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରୋଷରେ ଚଉଡ଼ି ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ, “ଲଜ୍ଜା! ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ମିଥ୍ୟା ଓ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ କଥା କହୁଛ। ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛ, ଏବେ କାହିଁକି ପୁନି ନେବାକୁ ଚାହୁଛ?” ଏପରି ଦୁର୍ବଳ କଥା ଶୁଣି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କମ୍ପିତ ହେଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯାଉଛି,” ଏବଂ ତୁରନ୍ତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ଚାଲିଗଲେ। ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଜନାନୀକୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଟାଣି ନେଉଥିବାବେଳେ, କୌଶିକ ଅଚନ୍ତା ଏକ ଶଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏପରି ଦେଖି ରାଜା ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯାଉଛି,” ଏବଂ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ପାଞ୍ଚ ଦୟାଶୀଳ ଦେବତା କହିଲେ, “ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏପରି ପାପ କରି, କେଉଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିବେ?” ଯେଉଁ ମୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାକୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ କିପରି ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରି ଯଜ୍ଞରେ ସୋମା ଦ୍ରବ୍ୟ ପିଇବି? ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୌଶିକ ମହାମୁନି ରୋଷରେ ଶାପ କଲେ, “ତମେ ସମସ୍ତେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇବେ।” ପରେ, ଦେବମାନେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ମୁନି କହିଲେ, “ମାନବ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ନପାଇବେ। ତୁମେ ଜନାନୀ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ, ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିବେ ନାହିଁ, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ କ୍ରୋଧ ନିକଟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ, ପୁନି ଦେବତା ହେବେ।” ଏହି ଦେବମାନେ ନିଜ ଅଂଶରେ କୁରୁ ଗୃହରେ ଅବତରିଲେ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜନାନୀ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରସଙ୍ଗର ମୂଳ କଥା ଆମେ କହିଛି, ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇଛି। ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଯୈମିନି କହିଲେ, “ମୁନି, ଆପଣ ମୋର ପ୍ରଶ୍ନାନୁସାରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଛନ୍ତି। ମୋର ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କଥା ଉପରେ ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ଅଛି। ଏହି ମହାତ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ସହିଲେ। ଶେଷରେ କି ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳିଲା?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଧୀରେ ଚାଲିଲେ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶୈବ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ର ରୋହିତ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ଭୂମିର ନାଥ ଦିବ୍ୟ କାଶୀ ନଗରକୁ ଗଲେ; ଏହି ନଗର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଏହା ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ପଦେ ପଦେ ଚାଲି ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏଠି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି ଦେଖି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବିନୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ମହାମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଗଲେ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୁନି, ଏହି ମୋର ଜୀବନ, ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ; ଆପଣ ଯାହା ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏହି ସମୟରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଦାନ।