ଏକ ସମୟରେ, ଗଛର ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ଯେପରି ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ବାଙ୍କି ଓ ଉଠି ଯାଉଥିଲା, ସେପରି ଲୋକମାନେ ନିଜ ଘରର ଶାଖାପ୍ରଶାଖାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ବନେଇଲେ। ଯେଉଁ ଶାଖାଗୁଡିକ ପୂର୍ବରୁ କାମନାପୂରଣ ଗଛର ଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ଘରର ବିମ୍ସ ହେଲା; ଏଭଳି ମଧ୍ୟ ଏହି ଶାଖାଗୁଡିକ ରାଫ୍ଟର ହେଇଗଲା। ଲୋକମାନେ ଦୁଇ ଦୁଇ ଜଡିକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଜୀବିକାର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, କାରଣ କାମନାପୂରଣ ଗଛ ଏବଂ ତାହାର ମଧୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାପରେ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଓ ତରସା ଭୋକରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ, ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ସଫଳତା ଲାଭ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଅସଫଳ ହେବା ସମୟରେ, ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ବର୍ଷା ହେଲା; ବର୍ଷା ଜଳ ତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇ ଆସିଲା। ଏହି ବର୍ଷାରେ ଝରଣା, ନାଳା ଓ ନଦୀ ଚାଲିଲା; ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କମ୍ ଜଳ ଭୂମିକୁ ଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ବଢିଗଲା। ପରେ, ଭୂମି ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣରୁ ଚଉଦ ଧରଣର ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଚାଷ ଓ ଜଙ୍ଗଳୀ, କୃଷି କିମ୍ବା ବୀଜ ନ ଦେଇ। ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଏହି ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକର ପ୍ରଥମ ଉପସ୍ଥିତି ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ହେଲା। ଏହି ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏକାଉଁ ନିଜରେ ଲୋଭ ଓ ଆସକ୍ତି ଉପଜିଲା। ତାପରେ ସେମାନେ ନଦୀ, କ୍ଷେତ୍ର, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଝାଡ଼, ଓ ଔଷଧୀ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅପନାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଦୋଷରୁ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଔଷଧୀ ତାଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା; ବହୁ ଔଷଧୀ ଏକାଉଁ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଏଉଁ ଭାବରେ ଔଷଧୀ ହାରାଇଗଲା। ଏହି ଭାବରେ ଔଷଧୀ ହାରାଇଯିବା ପରେ ଲୋକମାନେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଇଗଲେ, ହୁଁ, ଭୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ତାପରେ, ଭୂମି ଭୋଗିଯିବାକୁ ଏହି ମହାପୁରୁଷ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବେ ବୁଝି, ପବିତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଶୁମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଏକ ବଛା କରି ଭୂମିକୁ ଦୁଧ ଦେଲେ। ସେ ସମୟରେ ଭୂମିକୁ ଏଭଳି ଦୁଧ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ଦାନା ଭୂମିର ଉପରେ ଦେଖାଦେଲା; ଚାଷ ଓ ଜଙ୍ଗଳୀ ଉଦ୍ଭିଦର ବୀଜ ପୁନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଫଳ ଦେଇଥିବା ଔଷଧୀର ସମୂହ ସତର ଧରଣର ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଥାଏ: ଚାଉଳ, ଜାଉ, ଗହମ, ବାଜରା, ତିଳ; ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ଉଦାର, କୋରଡୁଶା, ଚିନାକା; ମାସ, ମୁଦ୍ଗ, ମସୁର, ନିଷ୍ପାବ, କୁଳଥ; ଅଧକା, ଚଣାକା ଏହି ସତର ଧରଣର ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରାଚୀନ କୃଷି ଔଷଧୀ ମାନାଯାଏ। ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ଔଷଧୀ, ଚାଷ ଓ ଜଙ୍ଗଳୀ ମିଶି ଚଉଦ ଧରଣର: ଚାଉଳ, ଜାଉ, ଗହମ, ବାଜରା, ତିଳ; ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ସପ୍ତମ, କୁଳଥ ଅଷ୍ଟମ; ଶ୍ୟାମକ, ନିବାର, ଯତ୍ତିଳ, ଗବେଧୁକ; କୁରୁବିନ୍ଦ, ମାର୍କଟକ, ବେନୁୟବ ଏହି ଚଉଦ ଧରଣର କୃଷି ଓ ଜଙ୍ଗଳୀ ଔଷଧୀ ମନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ। ଉପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତ ଔଷଧୀ ପୁନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଚାଲିଲା ନାହିଁ, ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କୃଷି ଉପାୟ ରଚନା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ହସ୍ତକୁଶଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଲେ; ସେ ସମୟରୁ ବୀଜ ଦେଇ ଚାଷ କରାଯାଉଥିବା ଔଷଧୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କୃଷି ଏଭଳି ସ୍ଥାପିତ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ। ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ସମସ୍ତ ବିଭାଗ ପାଇଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମପାଳକ, ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତିର ଥାନ ମନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ; କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରର ଥାନ, ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ ହେନାହିଁ; ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମାରୁତର ଥାନ, ଯେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଗନ୍ଧର୍ବର ଥାନ, ଯେମାନେ ସେବା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଠାଠି ହଜାର ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଋଷିଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ବସିବା ସ୍ଥାନ ମନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ; ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀର ଥାନ; ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତିର ଥାନ; ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାର ଅବସ୍ଥାନ; ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅମର ସ୍ଥାନ—ଏଭଳି ସ୍ଥାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଯେଉଁଠାରେ ବିଚ୍ଛିତ ଖଟିଆ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ, ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ, ଦୀପ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଜ୍ୱଳିତ, ଘର ଲକ୍ଷ୍ମୀର ପାତ୍ର—ଏପରି ଘର ତୁମର ଅବସ୍ଥାନ ନୁହେଁ। ସନ୍ଦଳ ଚିଟା ଦେଇ, ବୀଣା ଶବ୍ଦ, ଆଇନା, ମଧୁ ଓ ଘିଅ, ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ଅଲଗା କରାଯାଇଥିବା ଘର ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ କଣ୍ଟା ଗଛ, ଉରଦ ଲତା, ବିବାହିତା ପତ୍ନୀ, ଜାତି ତୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଘର—ଏହା ଯକ୍ଷଙ୍କ ନିବାସ। ଘରରେ ପାଞ୍ଚ ପୁରୁଷ, ତିନି ଜନା ମହିଳା, ଏତେ ଗାଏ, ଅନ୍ଧାର ଓ କାଠ ଥିଲେ—ଏହି ଘର ତୁମର ବସିବା ସ୍ଥାନ। ଏକ ଛୋ, ଦୁଇ ଭେଡ଼ା, ତିନି ଗାଏ, ପାଞ୍ଚ ମହିଷ, ଛଅ ଘୋଡ଼ା, ସାତ ହାତୀ ଥିଲେ—ଯକ୍ଷ, ଏପରି ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଶୂନ୍ୟ କର। ଯେଉଁଠାରେ କୁଦାଳ, ହସୁଆ, ଟୋକି, ଏବଂ ମାଟିର ମାନ୍ଦା ଓ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଥାଏ—ଏଠାରେ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ଯେଉଁଠାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମୁଁହ ମାଟି ମାନ୍ଦା ଓ ଚାଟିରେ, ଡୁମ୍ବ ଗଛ, କୁଡ଼ା ତାଲି, ଏବଂ ଗପ ଥିଲେ—ଯକ୍ଷ, ଏହି ତୁମର ଉପକୃତି। ଯେଉଁଠାରେ ଘରରେ ରାନ୍ଧା ଓ ଅରାନ୍ଧା ଧାନ ଉପରେ ପଦ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ—ଏଠାରେ ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଘୁଅ, ଏଠାରେ ତୁମର ବାସ। ଯେଉଁଠାରେ ଚୁଳାରେ କିମ୍ବା ଚମଚର ଟିପରେ ଅଗ୍ନି ଦିଆଯାଏ, ଏପରି ଅଶୁଭ ଘରରେ ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିବାସ ହେଉ। ଘରରେ ମନୁଷ୍ୟ ହାଡ଼ ଥିଲେ, ମୃତ ଦିନ ରାତି ରହିଥିଲେ—ଯକ୍ଷ, ଏଠାରେ ତୁମର ଅବସ୍ଥାନ, ଅନ୍ୟ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ। ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ବାନ୍ଧବ, ନିଜ ଗୋତ୍ର, ଏକାଉଁ ସହ ଭାଗୀ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିବାକୁ ଯିବ। ଯେଉଁଠାରେ ପଦ୍ମ ଓ ପଦ୍ମନାଳ ନାହିଁ, ଘ୍ରାଣ ଗାଏ ଓ ଘାସ ଖାଇଥିବା ଗାଏ ରଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଭୈରବ ଓ ବୃଷଭ ବଳ ଥିଲେ—ଏପରି ଘରକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ।