ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ବୀର, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ତାହାର ସମୁଦ୍ର, ଶାସକ, ଗ୍ରାମ ଓ ନଗର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ, ରଥ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ସବୁ ତୁମର।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ତୁମର ଧନ-ଭଣ୍ଡାର, ଗୋଦାମ ଓ ତୁମର ଅନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି, ତୁମର ପତ୍ନୀ, ପୁଅ ଓ ଦେହ ଛଡ଼ା, ଓ ପାପରହିତ, ଏହି ସବୁ ମୋତେ ଦିଅ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହିପରି କହିଲେ, “ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଆଉ କ’ଣ କହିବି? ଯେତେକି ତୁମେ ଦେଇପାର, ତାହା ଦିଅ।” ଏହା ଶୁଣି ରଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ମନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମୁହଁରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ ଆଣି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପଛରିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଶକ୍ତି, ଧନ ଦେଇଛ, ତେବେ ଏଠି ଏସ୍ତିକ ଥିଲେ କେଉଁଠି ଅଧିକାର ରହିବ?” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତର କଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଆଗରୁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୂମି ଦେଇଥିଲି, ତୁମେ ତାହାର ମାଲିକ ଥିଲା; ଏବେ ତାହା ଅଧିକ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଦେଇଛ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଅଧିକାର ଅଛି, ସେଠାରୁ ତୁମେ ଚାଲିଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ।” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର, କମରବନ୍ଧ, ତାଲି ଓ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପତ୍ନୀ ଶୈବ୍ୟା ଓ ପୁଅ ସହ ବକ ଚିରା ଶୂନ୍ୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ” ଏବଂ ଏହିପରି କରି, ରଜା ଶୈବ୍ୟା ଓ ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ପୁଅ ସହ ଚାଲିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଚାଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କେଉଁଜଣ ତାଙ୍କ ପଥ ବାରଣ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୋତେ ରାଜସୂୟ ଦାନ ଦେଇନାହିଁ?” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଇଛି, ବିପଦ ଶୂନ୍ୟ; ଏବେ ମୋ ଏହି ତିନି ଦେହ ଛଡ଼ା କିଛି ନାହିଁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ତଥାପି ତୁମେ ମୋତେ ଦାନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନାହିଁ ହେଲେ କ୍ଷତି ହୁଏ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ କହିଲେ, “ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଦାନ ଦେବା, ଶତ୍ରୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା, ଦୁଃଖୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା—ଏହି ସବୁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଓଡ଼ିଆ।” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ଦାନ ଆଗକୁ ଦେବି। ମୋର ନିଷ୍ଠା ଦେଖି କୃପା କର।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ତୁମେ କେତେ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଶୀଘ୍ର କହ, ନାହିଁ ହେଲେ ମୋର ଶାପ ତୁମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବ।” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ଏକ ମାସ ଭିତରେ ମୁଁ ଏହି ଦାନ ଦେବି; ଏବେ ମୋ ପାଖରେ କିଛି ନାହିଁ; ଦୟା କର।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଯାଉ, ଯାଉ, ଓ ରାଜା, ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର। ତୁମର ପଥ ଶୁଭ ହେଉ, ବିପଦ ନ ଆସୁ।” ଏହିପରି ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ରଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ସହ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିଲେ, ଯେଉଁ କାମ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିଚିତ ଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ନଗରବାସୀ ଓ ତାଙ୍କ ସେବକ ଚିତ୍କାର କଲେ: “ହାୟ, ଆମେ ସଦା ଦୁଃଖିତ ଓ ପୀଡ଼ିତ; ଆପଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥିଲେ, ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିଉଛନ୍ତି କାହିଁକି?” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଓ ରାଜା, ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି, ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଯିଅ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ତାଙ୍କର ମଧୁମକ୍ଷିକା ସଦୃଶ ଆଖି ଦ୍ୱାରା ରଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଆଗରୁ ଓ ପଛରୁ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକମାନେ ରଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶିଶୁ ପୁଅକୁ କୋଲେ ନେଇ ପଛରେ ଚାଲୁଥିଲେ; ରଜାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଆଗରେ ହାତୀ ସଦୃଶ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ରଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପଦେ ପଦେ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କର କମଳ ମୁହଁ ଓ ନମ୍ର ପୁଅ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲା। ଏହି ଚାଲିବା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ରାସ୍ତାର ଧୂଳି ତାଙ୍କର ମୁହଁ କେମିତି ହେବ? ରାଜା, ଅପେକ୍ଷା କର, ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର।” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଦୟା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ; ପତ୍ନୀ, ପୁଅ, ଧନ, ଧାନ ଏହି ସବୁ କ’ଣ?” ଏହି ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆମେ ତୁମର ଛାୟା ହୋଇଗଲୁ; ଆପଣ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିଉଛନ୍ତି କାହିଁକି?” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଆମେ ସେଉଁଠି; ଆପଣ ଥିବାଠାରେ ସୁଖ, ନଗର ଆପଣ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଗ ଆପଣ ଅଛନ୍ତି।” ନଗରବାସୀଙ୍କର ଏହି ଦୟାମୟ ମନ୍ତ୍ରଣା ଶୁଣି, ରଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖରେ ଭାରିତ ହୋଇ ପଥରେ ଅଟକିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରୋଷ ଭରିତ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଆସି କହିଲେ, “ଲଜ୍ଜା ତୁମର, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ମିଥ୍ୟା ଓ ତେଢ଼ା କଥା କହୁଛ! ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛ, ଏବେ ତାହା ଆଉ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ?” ଏହିପରି କଠୋର ଉପାଳି କୁହିବା ପରେ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କମ୍ପିତ ହୋଇ, “ମୁଁ ଯିବି,” କହି, ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ଚାଲିଗଲେ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର କମଳିକା ପତ୍ନୀକୁ ଉପେକ୍ଷା କରି ଏକା ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହଠାତ ଏକ ଲାଠି ଦ୍ୱାରା ଶୈବ୍ୟାକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖରେ ଭରିତ ହୋଇ, “ମୁଁ ଯିବି,” କହି, ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏହାପରେ ପାଞ୍ଚ ଦୟାମୟ ଦେବତା କହିଲେ, “ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏପରି ପାପ କରି କେଉଁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ?” ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛି—କେଉଁ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମହାୟଜ୍ଞରେ ପବିତ୍ର ସୋମ ପାନ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ଯିବି?” ଦେବତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରୋଷରେ ଶାପ ଦେଲେ, “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇବ।” ଦେବତା ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମାନବ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସନ୍ତାନ ନ ପାଇବ। ତୁମେ ବିବାହ କରିବେ ନାହିଁ, ଇର୍ଷ୍ୟା କରିବେ ନାହିଁ; ଆକାଂକ୍ଷା ଓ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ପୁଣି ଦେବତା ହେବ।