ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଗୃହସ୍ଥ ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଗୃହର ଦ୍ୱାରରେ ଧାତୃ ଓ ବିଧାତୃଙ୍କୁ, ବାହାରେ ଅର୍ୟମାନ୍କୁ ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଗୃହଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ଭୂତ-ପିଶାଚମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରେ, ଗୃହସ୍ଥ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜଳ ନେଇଥାନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ନିବେଦନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଗୃହ ହୋମ କରିବା ପରେ ଗୃହସ୍ଥ ପବିତ୍ର ରହିଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ ସମ୍ମାନ ସହ ଭୋଗର ଅଂଶ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ କୁକୁର, ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଖାଦ୍ୟ ଛିଟିଦେବା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି କ୍ରିୟାକୁ ବୈଶ୍ଵଦେବ ବିଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଶୁଦ୍ଧି ପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାର ପରୀକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି। ଘଣ୍ଟାର ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଅବଧି ଅବଲୋକନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଯଦି କୌଣସି ଅତିଥି ଆସନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ସମୟରେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସ୍ନାନଦ୍ରବ୍ୟ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଯଥାଶକ୍ତି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ମିତ୍ର ବା ଏକ ଗାଁର ବାସିନ୍ଦାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ସମୟରେ ଯଦି କୌଣସି ଅଜଣା ବ୍ୟକ୍ତି, ଯାହାର ପରିବାର ବା ନାମ ଅଜ୍ଞାତ, ଭୁକ୍ତ, କ୍ଲାନ୍ତ, ଏବଂ କିଛି ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଅତିଥି ଆସନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଶକ୍ତି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗୋତ୍ର, ଶାଖା ବା ଅଧ୍ୟୟନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଆକୃତିରେ ଶୁଭ ବା ଅଶୁଭ ଯେପରି ହେଉନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି ଭାବରେ ମନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଅତିଥି ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥ ମାନବ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଅତିଥିକୁ ଦେଇନାହିଁ ନିଜେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେ ସ୍ୱୟଂ ପାପ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯଦି ଅତିଥି ଆଶାରେ ଖାଲି ହାତେ ଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ଗୃହସ୍ଥ ପାପ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ପରଜନ୍ମରେ ମଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ଅତିଥିକୁ କେବଳ ଜଳ ବା ଶାକ ଦେଇଲେ ଯେପରି ଯଶ ମିଳେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଉପକାର ଅତିଥିକୁ ମିଳେ, ଏବଂ ଅପରାଧ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଯାଏ। ତେଣୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଯେପରି ଯଥାଶକ୍ତି ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଅନ୍ୟ ନଥିଲେ ଅତି କମରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଭୋଜନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଂଶ ପ୍ରଥମେ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଭିକ୍ଷୁକ, ପରିବ୍ରାଜକ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେଙ୍କୁ ଚାରି ମୁଁହ ଭରି ଭିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍, ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ପ୍ରଧାନ। ଦ୍ୱିଜମାନେ କହନ୍ତି, ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଠାରୁ ଚାରି ଗୁଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଭୋଜନ ବା ଭିକ୍ଷା, ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅତିଥି, ଗୃହଦେବତା, ବାନ୍ଧବ, ଏବଂ ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ ଯଥାଶକ୍ତି ଦେଇ, ତାପରେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁମାନେ ଅସମର୍ଥ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠାରେ ଭୁକ୍କ ଆକ୍ରାନ୍ତ କିନ୍ତୁ ଖାଇବାକୁ କିଛି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସମର୍ଥ, ସେ ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ୍, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁ ବାନ୍ଧବ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି। ଦୁଃଖୀ ବାନ୍ଧବ କରା ପାପ ସମ୍ପନ୍ନ ବାନ୍ଧବ ମଧ୍ୟ ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି। ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଥାଶକ୍ତି ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଭାର ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବହନ ହୁଏ। ଏହି ଦାୟିତ୍ୱରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦେବତା, ପିତୃ, ମହାର୍ଷିମାନେ, ଅତିଥି, ବାନ୍ଧବ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚୋଟ ଜୀବ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏଠି ଅତ୍ରି ମୁନି ନିଜେ କିଛି ଶ୍ଲୋକ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏବେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୃହସ୍ଥ ଦେବତା, ପିତୃ, ଅତିଥି, ବାନ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥାନ୍ତି। ଯଦି ସମ୍ପତି ଥାଏ, ଗୃହସ୍ଥ କୁକୁର, ଚଣ୍ଡାଳ, ପକ୍ଷୀ, ନାରୀମାନେ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ବୈଶ୍ଵଦେବ ବିଧି ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ କରିବା ଉଚିତ୍; ଘରେ ଯାହା ରନ୍ଧାଯାଇଛି, ମାଂସ, ଚାଉଳ, ଶାକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ ନିୟମାନୁସାରେ ନିବେଦନ କରିବା ପରେ ମାତ୍ର ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର କଥା ଶେଷ ହେଲାପରେ, କ୍ରୌଷ୍ଟୁକି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମାନବ ସୃଷ୍ଟିର କଥା କହିଛ; ଏବେ କୃପାକରି ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହି ସବୁ ଖୁବ ଭଲଭାବେ କୁହ। ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଓ ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ କ’ଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହ।" ତେବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: "ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସତ୍ୟ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ନିଜ ମୁଁହରୁ ହଜାର ଦମ୍ପତି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନେ ସତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପ୍ରବଳ ଏବଂ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ। ତା’ପରେ ଛାତିରୁ ଆଉ ହଜାର ଦମ୍ପତି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେମାନେ ରଜୋଗୁଣରେ ପ୍ରବଳ, ଉତ୍ସାହୀ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ। ପୁଣି ଜଂଘାରୁ ଆଉ ହଜାର ଦମ୍ପତି ହେଲେ, ସେମାନେ ରଜସ ଓ ତମସ ଦୁଇଁ ଗୁଣରେ ପ୍ରବଳ ଏବଂ କାମନାପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିଲେ। ଚରମେ ପାଦରୁ ଆଉ ହଜାର ଦମ୍ପତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ତମୋଗୁଣରେ ପ୍ରବଳ, ଧନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅଳ୍ପ ଥିଲେ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦମ୍ପତି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ଏହି ଦୁନିଆରେ ଜୀବମାନେ ଦମ୍ପତି ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।