ଏହି ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଲୋକଗୁଡିକର ଅନୁସାରେ କଥା ଏଭଳି: ସେତେବେଳେ, କମ୍ବଳ ନାଗର ଭାଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ: ମହାଦେବ, ମୃତ କୁବଳୟାଶ୍ୱଙ୍କ ଜଣେ ଜନା, ମଦାଲସା, ଆମ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ—” ତାଙ୍କୁ ଆମ ପୁଅ ଭାବେ ଦେଇଦିଅନ୍ତୁ; ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ରହିବା, ସେଇ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ରହିବା, ଏବଂ ମୋ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଯୋଗିନୀ ଏବଂ ଯୋଗିମାତା ଭାବେ ଆସିବା। ମହାଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ମୋ କୃପାରେ ଏହି ଭଳି ହେବା ନିଶ୍ଚିତ। ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାବେଳେ, ମଧ୍ୟ ତିଳକୁ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଖାଇବା; ଏହା ଖାଇଲେ, ତୁମ ଫଣାର ମଧ୍ୟରୁ ସେ ଶୁଭ ରୂପାବଳୀ ମଦାଲସା ପୂର୍ବର ଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ। ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର; ଏହି ସମୟରେ, ସେ ଫଣାର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ୱାସ ଦେଇ ବାହାରିବେ। ଏହି ଭଳି ଏକ ଶୁଭ ନାରୀ ଅମୃତ ସମାନ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ। ଏହି ଶୁଣି ଦୁଇ ଜଣ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୃଦୟରେ ପୁନି ପାତାଳକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏବଂ କମ୍ବଳ ନାଗର ଭାଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେ ଠିକ୍ ଭଳି ମଧ୍ୟ ତିଳ ଖାଇଲେ, ଏବଂ ମଦାଲସା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ; ତେଣୁ ତିନି ସ୍ଥୂଳ ଫଣାର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ଏହି ଭଳି ରୂପରେ ମଦାଲସା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ନାଗ ଏହି ଦୁଇ କଥା କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେନି। ସେ ମଦାଲସାକୁ ଅନ୍ୟ ଜଣ ନାରୀଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରଖିଲେ; ଏବଂ ନାଗ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳିଲେ। ତେମାନେ ଋତଧ୍ୱଜ ସହ ଦେବତାମାନେ ପରି ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏକ ଦିନ ନାଗ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା କଥା କାହିଁକି ହେଉନାହିଁ? ତୁମ ଉପକାରୀ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ। ତୁମ ଉପକାର ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ରାଜପୁତ୍ର, ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିବା, କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଉନାହିଁ?” ପିତାଙ୍କ ଏହି ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦୁଇ ଭାଇ ତାଙ୍କ ସହ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ମିତ୍ରତାରେ ମିଶି ଖୁସି ହେଲେ। କୁବଳୟାଶ୍ୱ ସହ କଥା ହେବାପରେ ସେମାନେ ଲାଗି କହିଲେ: “ଆମ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ରାଜପୁତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏହିଠା ତୁମ ଘର ନୁହେଁ କି? ମୋ ସମସ୍ତ ଧନ, ଯାନ, ପୋଶାକ, ଯାହା ଚାହିଁବା, ତୁମର; ତୁମେ ମୋ ସହ ଯଦି ଆସିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଧନ ହେଉ କି ମଣି, ସବୁ ଦେଇଦେଉଛି। “ମୋ ଘରକୁ ତୁମେ ନିଜ ଘର ଭାବି ନେଉନାହିଁ, ଏହି ଭଳି ଭାଗ୍ୟର ଦୋଖ। ମୁଁ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଭାବିଲେ, ମୁଁ ତୁମେ ଆଶୀର୍ବାଦ କରିଲେ, ତେଣୁ ମୋ ଧନ ଏବଂ ଘର ତୁମର ଭାବିବା; ମୋ ଜିନିଷ ତୁମର, ତୁମର ମୋର। ଏହା ସତ୍ୟ ଜାଣ, ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣ ମୋ ଜୀବନ ସମାନ ପ୍ରିୟ; ଆଉ କେବେ ଏଭଳି ବିଚ୍ଛେଦର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। “ମୋ ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ଭରିଛି, ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣ ମୋ ଉପକୃତିରେ ବନ୍ଧି ରହିଛ।” ଏହି ସ୍ନେହ ଭରା ମୁହଁରେ ଦୁଇ ନାଗପୁତ୍ର କିଛି ସ୍ନେହ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ଉପାଳଭ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଋତଧ୍ୱଜ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଏହି ଭଳି ଆମ ମନରେ; କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ଆମ ପିତା, ମହାତ୍ମା, ଆମକୁ ଦେଇଛନ୍ତି। “ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କ କହିଲେ, ‘ମୁଁ କୁବଳୟାଶ୍ୱକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।’” ତେଣୁ କୁବଳୟାଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରୁ ଉଠି, “ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ମୁଁ ଦେଖିବି,” ଭାବରେ ଭୂମିରେ ନମସ୍କାର କଲେ। କୁବଳୟାଶ୍ୱ କହିଲେ: “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ—ମୋ ପିତା ଏତେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ମୋ ସମାନ କିଏ?” “ଚଳ, ଆମେ ଯାଉ; ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦିରଘିତ କରିବିନାହିଁ, ଏହି ପାଦର ଶପଥ ଦେଉଛି।” ଏହିପରି କହି ତିନି ଜଣ ଏକସାଥି ନଗର ଛାଡ଼ି ପବିତ୍ର ଗୋମତୀ ନଦୀକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ନାଗ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନଦୀର ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଯାଇଲେ; ରାଜପୁତ୍ର ଭାବିଲେ ତାଙ୍କ ଘର ନଦୀ ପାରେ ଅଛି। ପରେ, ଦୁଇ ଜଣ ତାଙ୍କୁ ନଦୀ ତଳରେ ପାତାଳକୁ ନେଇଗଲେ; ଏଠାରେ ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଇ ନାଗପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ଫଣା ମଣି ରତ୍ନରେ ଚମକି ଥିଲା, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ରାଜପୁତ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚମକିଯିବା। ସେ ହସି ଏବଂ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ, “ବହୁତ ଭଲ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ!” ଏବଂ ଦୁଇ ଜଣ ତାଙ୍କୁ ନାଗ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ରାଜପୁତ୍ର ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟେ ପ୍ରଶଂସିତ ଅଶ୍ୱତର ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ଅତି ରୂପବତୀ ପାତାଳ ଦେଖିଲେ। ଏହି ପାତାଳ ନାଗପୁତ୍ର ଏବଂ ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ଖେଳୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ମାଳା ତାରା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।