ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଚାଲିବା ଧାରା ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ତାଳ ଦେଇଛି; ଏହା ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗସଙ୍ଗୀତ ମଧ୍ୟ ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଏହାର ଭିତରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି, ଓ ସ୍ୱର ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଚିହ୍ନିତ—ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ତୁମେ ଓ କମ୍ବଳାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲି। ହେ ନାଗ, ମର୍ତ୍ୟଲୋକ କିମ୍ବା ପାତାଳରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଶାସନରେ ତୁମେ ଓ କମ୍ବଳା ଛାଡି କେହି ଅଧିକାରୀ ହେବେନାହିଁ—ପାତାଳ, ଦେବଲୋକ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାଗମାନେ ଅଧିପତି ହେବେ। ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ବାଣୀର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ, କମଳ ଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ, ତୁରନ୍ତ ନାଗଙ୍କ ଆଗରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତା’ପରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଛନ୍ଦ, ତାଳ, ସ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟା ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଉଦିତ ହେଲା। ଏହି ଭାବରେ ସପ୍ତ ସ୍ୱର ଓ ତାଳବାଦ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦୁଇ ନାଗ, କୈଳାସ ଶିଖରେ ବିରାଜିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଦୁଇଜଣ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସ୍ୱର ଓ ନିପୁଣତାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟା କରି, କାମଦଳନ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସକାଳ, ରାତି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଅନ୍ୟନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଖୁସି ହେଲେ ଓ କହିଲେ, “ବର ମାଗ।” ତା’ପରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଅଶ୍ୱତର ଓ କମ୍ବଳା ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ଯଦି ତ୍ରିନୟନ ଦେବ ଆମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ବର ଦିଅ: ମୃତ କୁୱଳୟାଶ୍ୱଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମଦାଳସା, ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ ଯେପରି ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସ୍ମୃତି, ରୂପ ଓ ଯୋଗିନୀ ଭାବରେ ମୋ ଘରେ ମୋ ଝିଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ, ଓ ଯୋଗିମାନଙ୍କ ମାତା ହେଉନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ ମହାଦେବ କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ତେପରି ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବ। ଏବେ ଏହା ଶୁଣ: ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ, ମଧ୍ୟର ଲାଡୁଆ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ତୁମେ ଖାଅ। ତା’ପରେ ତୁମ ଫଣା ମଧ୍ୟରୁ, ଶୁଭ ରୂପାବଳୀ ସେମାନେ ପୂର୍ବପରି ଉଦ୍ଭବିତ ହେବେ। ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ତୁମେ ପିତୃତର୍ପଣ କର; ତାହା ସମୟରେ, ଭୂଷିତ ଭୂରୁ ଯୁକ୍ତ ସେ ନାରୀ ତୁମ ଫଣା ମଧ୍ୟରୁ ନିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବେ। ଏମିତି ଅମୃତ ଭଳି ରୂପଶ୍ରୀଳା ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବେ।” ଏହି ଶୁଣି ଦୁଇ ଭାଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ପୁଣି ପାତାଳକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରି ନାଗ କମ୍ବଳାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରମ କରିଲେ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମଧ୍ୟ ଲାଡୁଆ ଖାଇ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସ୍ମରଣ କରି, ସେ ନାରୀ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଫଣା ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କାହାକୁ କିଛି କହିଲେନାହିଁ। ନାଗ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ନିଗରାଣୀରେ ଅନ୍ତଃପୁରେ ରଖିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ନାଗପତିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଆନନ୍ଦରେ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଋତଧ୍ୱଜ ସହିତ ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ଭଳି ଖେଳୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ନାଗରାଜ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ତାହା କାହିଁକି କରାଯାଉନାହିଁ? ତୁମ ପ୍ରେମଦାତା ରାଜପୁତ୍ର କାହିଁକି ଆଣାଯାଉନାହିଁ?” ପିତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇ ଭାଇ ତାଙ୍କ ସହରକୁ ଗଲେ, ଓ ରାଜପୁତ୍ର ସହିତ ମିଶି ମିଶି ଖୁସିରେ ରହିଲେ। କିଛି ଆଲୋଚନା ପରେ, ସେମାନେ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ କହିଲେ। ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ, “ଏହି ଘର ତ କି ତୁମ ଘର ନୁହେଁ କି? ମୋ ସମସ୍ତ ଧନ, ଯାନ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଯାହା ଚାହିଁବ, ସବୁ ତୁମେ ନିଅ। ଯଦି ମୋପ୍ରତି ଭଲପାଉଛ, ତେବେ ମୋ ଘର ଓ ଧନକୁ ତୁମ ଘର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ; ପୁନଃ କେବେ ଏଭଳି ବିୟୋଗର କଥା କହିବେନି।” ତାଙ୍କ ଏ ଭଲପାଇବା ଶୁଣି, ଦୁଇ ନାଗପୁତ୍ର ଲାଜ ଓ ପ୍ରେମରେ କହିଲେ, “ଋତଧ୍ୱଜ, ଆମ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏହା ଆମ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ। ସେ ବାରମ୍ବାର କହୁଛନ୍ତି—‘ମୁଁ କୁୱଳୟାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।’” ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁୱଳୟାଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରୁ ଉଠି, “ଯେପରି ଆଦେଶ, ପିତାଜୀ,” ବୋଲି ଭୂମିରେ ନମସ୍କାର କଲେ। କୁୱଳୟାଶ୍ୱ କହିଲେ, “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ଏପରି ଭାଗ୍ୟ କାହାର? ପିତା ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଏତେ ଆଗ୍ରହୀ। ଚଳ, ଆମେ ଚାଲିବା; ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ବିଳମ୍ବ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଚାହେଁନି—ଏହା ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି।” ଏପରି କହି, ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଇ ଭାଇ ସହିତ ସହର ଛାଡି ପବିତ୍ର ଗୋମତୀ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ନାଗରାଜଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ନଦୀ ଦେଇ ଚାଲିଲେ, ଓ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବିଲେ ତାଙ୍କ ଘର ନଦୀ ପାରେ ଅଛି। ଏହିପରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ପାତାଳକୁ ନେଲେ, ଓ ସେଠାରେ ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଇ ନାଗପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।