ଏହି ଗଳ୍ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନାମକ ଏକ ଅତିଶୟ ତପସ୍ବୀ, ଅପୂର୍ବ ତପୋବଳ ଓ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ତାଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିଲେ। ସେ ଧୈର୍ୟ, ମୌନ ଓ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଲଗି ରହିଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କିଛି ମହିଳା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରିଲେ—"ମୁଁ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ କଣ କରିବି?" ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୌଶିକ ବେଶ କୁର୍ଗା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୟଭୀତ ମହିଳାମାନେ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହା ଦେଖି ଏକ ବିକଟ ବିଘ୍ନଦେବତା ଚିନ୍ତା କଲେ—"ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ରାଜା ଆସିଛି, ବାରମ୍ବାର 'ଭୟ କରିବେନି' କହୁଛି; ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକାର କରିବି ଏବଂ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।" ଏଭଳି ଭାବି, ବିଘ୍ନଦେବତା ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧିକାର କଲେ, ଏବଂ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—"ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ କିଏ, ତାଙ୍କର ପୋଷାକର କାନ୍ତାରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିରହିଛି, ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଧିପତି ଅଛି?" ଅବିଳମ୍ବେ, ମୋ ଧନୁରୁ ନିକଳିଥିବା ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ଦିନ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଆଲୋକିତ କରିବେ; ସେ ଦୀର୍ଘ ନିଦ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବ। ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ; ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅପସାରି ଗଲା। ଏବଂ ରାଜା, ତପୋଧନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ପତ୍ର ପରି କମ୍ପିତ ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ମୁନି କହିଲେ, "ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ," ଏବଂ ସେଠି ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ରାଜା ନମ୍ରତାରେ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—"ପୂଜ୍ୟ ମୁନି, ଏହି ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଦୋଷ ନୁହେଁ; ମୋ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ମୋତେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ରାଜା ଦେବା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥାଏ; ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ସଂଘର୍ଷ କରିବାକୁ ଧନୁ ଉଠାଇବା ଯୋଗ୍ୟ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—"କାହାକୁ ଦାନ ଦିଆଯିବ? କାହାକୁ ସୁରକ୍ଷା କରାଯିବ? କେଉଁଠି ସଂଘର୍ଷ କରିବା ଉଚିତ? ଅଧର୍ମର ଭୟ ଅଛି, ତେବେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କହ।" ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—"ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଦରିଦ୍ରମାନେକୁ ଦାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଚୋରମାନେ ସହିତ ସଂଘର୍ଷ କରିବା ଉଚିତ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ଯଦି ତୁମେ ରାଜଧର୍ମ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ରାଜା, ଏବଂ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତେବେ ମୋର ଚାହିଦା ଅଫରିଂ ଦିଅ।" ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ—"ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ସେ କୌଶିକଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ—'ପୂଜ୍ୟ, ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ଯାହା ଦେବାକୁ କହନ୍ତୁ, ସନ୍ଦେହ କରିବେନି; ଏହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯିବ।'" "ସୁନା, ମଣି, ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ଦେହ, ପ୍ରାଣ, ରାଜ୍ୟ, ନଗର, ଧନ—ଯେଉଁଠି ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ଯାହା।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ରାଜା, ତୁମେ ଦିଆଯିବା ଅଫରିଂ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା; ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ରାଜାସ୍ୱୀୟ ଦାନ ଦିଅ।" ରାଜା କହିଲେ—"ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବି; ଆପଣ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜ, ଯାହା ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ଚୟନ କରନ୍ତୁ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର, ରାଜାମାନେ, ଗ୍ରାମ, ନଗର, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ସହିତ।" "ଭଣ୍ଡାର ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୁମର ଦ୍ରବ୍ୟ, ମାନ୍ୟ ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଦେହ ଛଡ଼ି, ଓ ପାପରହିତ।" "ଏବଂ ଧର୍ମ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଯାହା ଏକ ନିର୍ଗତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଦେଇଦିଅ।" ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ—"ରାଜା ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟ ଓ ଅବିଚଳ ମୁହଁରେ, ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ହାତ ଜୋଡି 'ଏହିପରି ହେଉ' କହିଲେ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—"ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ସମସ୍ତ ଦେଇଛ, ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଶକ୍ତି, ଧନ, ତେବେ ତପସ୍ବୀ ରାଜ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ କେଉଁଠି ଅଧିକାରୀ?" ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—"ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୂମି ଦେଇଥିଲି, ସେଥିରେ ଆପଣ ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ; ଏବେ ତ ଅଧିକ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଦେଇଛ, ଯେଉଁଠି ମୋ ଅଧିକାର ରହିଛି, ତୁମେ ସେଠୁ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ।" ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ, କମରବନ୍ଧ, ତାର ଛଡ଼ି, ଚିର ଗୋଛା ପିନ୍ଧି, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ର ସହିତ ଚାଲିଲେ। ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ—"‘ଏହିପରି ହେଉ’ କହି ଏବଂ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶୈବ୍ୟା ଓ ଶିଶୁ ପୁତ୍ର ସହିତ ଚାଲିଲେ।" ଯେତେବେଳେ ତିନିଜଣା ଚାଲିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କ ପଥ ଅଟକାଇ କହିଲେ—"ରାଜା, ଆପଣ କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି, ମୋତେ ରାଜାସ୍ୱୀୟ ଦାନ ଦିଅନାହିଁ?" ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—"ପୂଜ୍ୟ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରାଯାଇଛି; ଏବେ କେବଳ ଏହି ତିନି ଦେହ ଅଛି।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ତଥାପି, ତୁମେ ମୋତେ ଦାନ ଦେବାକୁ ହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ନ ଦିଲେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି ହୁଏ।" "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜାସ୍ୱୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।" "ଅଗ୍ରେ ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଆକ୍ରମଣକାରୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା—ଏହି ସମସ୍ତ ଆଗରୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ।" ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—"ପୂଜ୍ୟ, ଏବେ ମୋର କିଛି ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଦାନ ଦେବି। ଦୟା କରନ୍ତୁ, ମୋର ନିଷ୍ଠା ବିଚାର କରନ୍ତୁ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ତୁମେ କେତେ ସମୟ ଦେବା ପାଇଁ ଚାହୁଁଛ? ଶୀଘ୍ର କହ, ନାହିଁ ହେଲେ ମୋ ଶାପ ଅଗ୍ନିରେ ତୁମେ ଦଗ୍ଧ ହେବ।" ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—"ମୁନି, ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବି; ଏବେ ମୋର ଧନ ନାହିଁ; ଦେବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ଯାଅ, ରାଜା, ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ତୁମର ପଥ ଶୁଭ ହେଉ, କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନ ହେଉ।