ଅନସୂୟା ନିଜ କର୍ମ, ଚିନ୍ତା ଏବଂ ବାଣୀରେ ସଦା ନିଷ୍ଠାରେ ପତି ସେବା କରିଥିଲେ । ସେ ଏହି ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ମୁଁ ଯେପରି ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ପତିସେବା କରିଛି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ହେଉନ୍ତୁ ।" ଏହାପରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦେଖିଲେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୋଗମୁକ୍ତ, ଯୁବକ ଭାବେ ଉଠିଲେ, ନିଜ ତେଜରେ ଘରକୁ ଆଲୋକିତ କରିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମର ଶିଶୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ଖୁସି ହେଲେ—ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଦେବୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣାଗଲା, ଦେବତାମାନେ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭାଗ୍ୟବତୀ! ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛ । ତେଣୁ ଆମେ ତୁମକୁ ଏକ ଵର ଦେଉଛୁ—ଚାହିଁବାକୁ ଚୟନ କର ।" ଅନସୂୟା ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ଯଦି ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ ଅଟନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ଏହି ଵର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଟନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ଵର ମୋ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ପତି ସହିତ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରି ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତି ପାଉ ।" ଦେବମାନେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—'ତଥାସ୍ତୁ' ବୋଲି ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ବିଦାୟ ନେଲେ । ଏହିପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ କଥା ଆସେ—ଏକ ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ସ୍ୱନଗରକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଲେ । ସେ ମାଦଳାସାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଆଶାରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ, ନଗରବାସୀ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଅସ୍ନିଗ୍ଧ ମୁହଁରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି, କିଛି ମୁହୁର୍ତ୍ତ ପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମୁହଁ ଖୁସିରେ ଅନ୍ତର୍ଭାସିତ ହେଉଛି । କିଏ ଆନନ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି—"ଭାଗ୍ୟ! ଭାଗ୍ୟ!" ବୋଲି ଆଉ ଅନ୍ୟକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛି । "ଆୟୁଷ୍ମାନ୍ ଭବ! ତୁମ ସତ୍ରୁମାନେ ବିନାଶ ହୋଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ତୁମ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଖୁସି କର, ଆମ ଦୁଃଖ ବି ଦୂର କର ।" ଏଭଳି ଶବ୍ଦରେ ଚାରିପଟେ ଲୋକମାନେ ଘେରି ନେଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ପିତା, ମାତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ନେହୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ । ରାଜପୁତ୍ର ଭୂମିକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ସବୁ କ’ଣ?" ପିତା ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲେ । ପ୍ରିୟା ମାଦଳାସା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ସେ ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖର ଭାବରେ ଡୁବିଗଲେ । ମନେ ଭାବିଲେ—"ସେ ଯୁବତୀ ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ମୁଁ କେତେ କଠୋର ହୃଦୟ ଧାରଣ କରିଛି!" "ମୁଁ କୠର୍, ମୁଁ ନିଚ, ସେ ହରିଣାକ୍ଷୀ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ମୁଁ ତା’ବିନା ବଞ୍ଚିଛି—ମୋର ଦୟା କେଉଁଠି?" ପୁନି ମନକୁ ଭଲେଇ, ଭ୍ରମକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୋ ପାଇଁ ସେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ମୁଁ କ’ଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଉତ୍ତମ କାମ କରିଛି? ଏହି ନିଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟିକି ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ।" "ମୁଁ ଯଦି ଦୁଃଖରେ ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦିବି, ତାହେଲେ ମୁଁ ପୁରୁଷ ହୋଇ କ’ଣ କରିବି? ଏହା କୌଣସି ପ୍ରଶଂସା ନୁହେଁ ।" "ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧା, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ନିରାଶ ହେଲେ ଶତ୍ରୁମାନେ ହସିବେ, ମୋପରି ଉପହାସ କରିବେ ।" "ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରିବା, ପିତାଙ୍କ ସେବା କରିବା—ପିତାଙ୍କ ଜୀବନ ମୋପରି ନିର୍ଭର କରେ, ତେଣୁ ମୁଁ କିପରି ଏହା ଛାଡ଼ିପାରିବି?" "ଏଠାରେ ମୋ ମନେ ହେଉଛି ନାରୀଙ୍କ ଅଂଶ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ସେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଏହି ଠିକ୍ ।" "ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦୟାରେ କାମ କରିବା, ଲାଭ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ପାଇଁ ନୁହେଁ; ସେ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି—ମୁଁ ଏହି ସାହାଯ୍ୟ କରିବି ।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଜଳଞ୍ଜଳି ଦେଲେ ଏବଂ ଶେଷ କ୍ରିୟା କରି ଋତଧ୍ୱଜ କହିଲେ—"ଯଦି ମାଦଳାସା ମୋ ଜୀବନସାଙ୍ଗିନୀ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଏ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କେହି ସହିତ ନ ରହିବି ।" "ସେ ଛଡ଼ା, ଗନ୍ଧର୍ବକନ୍ୟା ମୃଗାକ୍ଷୀ ଛଡ଼ି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ସହ ଭୋଗ କରିବିନାହିଁ—ଏହି ମୋର ସତ୍ୟ କଥା ।" "ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ଗଜଗାମିନୀ ଯେଉଁ ମାଦଳାସା, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ଗ୍ରହଣ କରିବିନାହିଁ—ଏହି ମୋର ଶପଥ ।" ଏପରି ସମସ୍ତ ନାରୀସୁଖରେ ବିରକ୍ତି ଦେଖାଇ, ସେ ସମ୍ମାନୀୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଖେଳିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ । ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ପିତା! ଏହା ସମ୍ପାଦନ କରିବା କିଏ ପାରିବ? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପାଇଁ ଅଶକ୍ତ । ଯଡ କହିଲେ—ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପିତା ଚିନ୍ତା କରି, ନାଗରାଜ ଅଶ୍ୱତର ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ହସ୍ୟ କରି କହିଲେ—"ଯଦି ଅସମ୍ଭବ ଜାଣି କୌଣସି କାମ ନ କରାଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୋଟି ।" "ମଣିଷ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଫଳ ହେଉଛି ଭାଗ୍ୟ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଉଭୟରେ ନିର୍ଭର ।" "ତେଣୁ, ପୁଅମାନେ, ମୁଁ ଏହିଠାରେ ଉଦ୍ୟମ କରିବି; ତପସ୍ୟା କରି ଏହା ସଫଳ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି ।" ଏହିପରେ ନାଗପତି ଅଶ୍ୱତର ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ପବିତ୍ର ପ୍ଲକ୍ଷାବତରଣ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ନିୟମିତ ଆହାର ଏବଂ ଦିନେ ତିନିଥର ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରି, ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ଅଶ୍ୱତର କହିଲେ—"ମୁଁ ଏହି ଜଗତଜନନୀ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୂଳ, ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସ୍ତୁତି କରିବି ।" "ଓ ଦେବୀ! ତୁମେ ସତ୍, ଅସତ୍, ତୁମେ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ, ଅର୍ଥବତୀ; ଯାହା କିଛି ତୁମ ସହିତ ଏକତ୍ର ନୁହେଁ, ତାହା ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିଥାଏ ।" "ତୁମେ ଅବିନାଶୀ, ପରାଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ; ଅବିନାଶୀ, ପରା, ପରମାଣୁରେ ବି ସ୍ଥିତ ।" "ଅବିନାଶୀ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ନାଶ୍ୱର ରୂପ; କାଠରେ ଅଗ୍ନି ନିହିତ, ଭୂମିରେ ପରମାଣୁ ନିହିତ ।" ଏଭଳି ଅଶ୍ୱତର ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ମାଗିଲେ ।