ଦିନ ଓ ରାତିର ବିଭାଗ ନଥିଲେ, ମାସ ଓ ଋତୁଗୁଡ଼ିକର ଶେଷ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ଶେଷ ନହେଲେ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟନ ମାର୍ଗ କେମିତି ଜଣାଯିବ? ଏହି ମାର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ, ବର୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ ସମୟ କୁହାଯିବା କଥା କେମିତି ବୁଝିବେ? ବର୍ଷ ନଥିଲେ, ସମୟ ବିଷୟର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ଆସିପାରିବା ନୁହେଁ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନହେଲେ, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ ହୁଏନାହିଁ। ଅଗ୍ନିର ଚଳନ ନ ଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ; ଓବଳିସନ ଦାନ ନହେଲେ, ଆମର ମାର୍ଗ ଆଗକୁ ବଢ଼େନାହିଁ। ମଣିଷମାନେ ଯଥାଯଥ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଆମେ ବର୍ଷା ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଫସଲ ଓ ଅନ୍ୟ ବାଞ୍ଛିତ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରି ଅନୁଗ୍ରହ କରୁ। ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପାଦିତ ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଯଜ୍ଞ କରି ପୂଜନ୍ତି; ଆମେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ମରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଉ। ଆମେ ତଳେ ବର୍ଷା ପଠାଉଛୁ, ମଣିଷମାନେ ଉପରକୁ ଅବଳିସନ ଦେଉଛନ୍ତି; ଆମେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ମଣିଷମାନେ ହବି ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଉପାୟରେ ଦାନ କରୁଛନ୍ତି। ଯେମାନେ ନିୟମିତ ଓ ନିମିତ୍ତିକ କର୍ମ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜେ ଲୋଭରେ ଯଜ୍ଞ ଅଂଶ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଦୂଷିତ କରିଦେଉ। ଏହି ଦୂଷିତ ପାନୀୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଭୋଗ କଲେ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ଆମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ନିଜେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଲୋକ—ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଲୋକ ଦେଇଥାଉ। ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଦିନ ସ୍ଥାପିତ ନହେଲେ ଅଛିନାହିଁ; ତେଣୁ ଦିନ କିପରି ତିଆରି ହେବ? ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ଦେବତାମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହେବାକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବତାମାନେଠାରେ କହିଲେ: "ଶକ୍ତିକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରାଯାଏ, ତପସ୍ୟାକୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା; ତେଣୁ, ଅମର ଦେବଗଣ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନହେଲେ, ମଣିଷ ଓ ଦେବତାମାନେ ଉଭୟେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ, ସେଇ ପତିବ୍ରତା ତପସ୍ୱିନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଯାଇ, ଭାନୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଉଦୟ ହୁଅ।" ପୁଅ କହିଲେ: "ତେବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ, ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—'ପୂର୍ବବତ୍ ଦିନ ହେଉ, ପୂର୍ବବତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଅ।'" ତାପରେ ଅନସୂୟା କହିଲେ: "ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ମହିମା କେମିତି କମିଯିବ? ତେଣୁ, ଏହି ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୁଁ ଦିନ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ହେ ଦେବଗଣ।" ଯେପରି ଦିନ ଓ ରାତିର ଚକ୍ର ପୁନଃ ଆସେ, ସେପରି ଧର୍ମପତ୍ନୀଙ୍କ ପତି କେବେ ନାଶ ପାଇବେ ନାହିଁ। ଏପରି କହି, ସେ ଶୁଭ ମହିଳା ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଜିଜ୍ଞାସା ପରେ, ନିଜ ଓ ପତିଙ୍କର ଧର୍ମ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଅନସୂୟା ପଚାରିଲେ: "ତୁମେ କି ପତିଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ଖୁସି ଅଛ? ଏବଂ ତୁମେ କି ତୁମର ପତିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବୁଛ?" ସେଉଁଠି କହିଲେ: "ମୁଁ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରି ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଛି; ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ପାଇ, ସବୁ ବାଧା ଦୂର ହୋଇଛି।" ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ: "ଏ ଧର୍ମିକା, ପଞ୍ଚ ମହାୟଜ୍ଞ ସଦା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିଜ ଵର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ଧନ ଲାଭ ହେଲେ, ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଉଚିତ; ସତ୍ୟ, ଇମାନ୍ଦାରି, ତପସ୍ୟା, ଦାନ ଓ ଦୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ଦରକାର। ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ, ରାଗ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି ଦିନକୁ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ। ଲୋକ ନିଜ ଜନ୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଲୋକ ଲାଭ କରିଥାଏ; ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ପ୍ରଜାପତି ଆଦି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।" "କିନ୍ତୁ ନାରୀମାନେ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରି, ପୁରୁଷମାନେ କଠିନ କର୍ମରେ ଲାଭ କରିଥିବା ଅର୍ଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟ ନେଇଯାନ୍ତି। ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଅଲଗା ଯଜ୍ଞ, ପିତୃତର୍ପଣ କିମ୍ବା ଉପବାସ ନାହିଁ; ପତି ସେବା ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକ ଲାଭ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଧନ୍ୟ ଓ ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ ସଦା ପତି ସେବାରେ ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ।" "ପତି ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଏକାନ୍ତ ପତିସେବିକା ନାରୀ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।" ପୁଅ କହିଲେ: "ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଦେବତାମାନେ ମୋପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ଆପଣ ମୋର ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ପୁନଃ ସୁଦୃଢ କରିଦେଲେ।'" "ମୁଁ ଜାଣେ, ପତିପଥ ଛାଡ଼ି ନାରୀ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାର୍ଗ ନାହିଁ; ପତିଙ୍କ ନୁହେଁ ଭଲପାଇବା ଏ ଓ ପରଲୋକରେ ଉପକାର କରେ। ପତିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଏଠି ଓ ପରେ ନାରୀ ସୁଖ ଲାଭ କରେ; ପତି ନାରୀ ପାଇଁ ଦେବତା। ଏହିପରି, ଧନ୍ୟ ଅନସୂୟା, ଆପଣ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବେ କହନ୍ତୁ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କିମ୍ବା ଆପଣ କ’ଣ ଚାହାନ୍ତି?" ଅନସୂୟା କହିଲେ: "ଏହି ଦେବଗଣ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି, କାରଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଓ ରାତି ବନ୍ଦ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ହରାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଆଗରୁ ଯେପରି ଦିନ ଓ ରାତି ଚାଲିଥିଲା, ସେପରି ଅବିରତ ଚକ୍ର ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ଆସିଛି—ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।" "ଦିନ ନଥିଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ; ତେଣୁ, ଏ ତପସ୍ୱିନୀ, ଦେବତାମାନେ ଉପଚାର ଲାଭ କରୁନାହାନ୍ତି। ଦିନ ବନ୍ଦ ହେଲେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ; ବର୍ଷା ନ ହେଲେ, ସଂସାର ନାଶ ହେବ। ତେଣୁ, ଯଦି ତୁମେ ଏହି ସଂସାରକୁ ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚାହଁ, ଦୟା କର; ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ସଂସାରକୁ ଧାରଣ କରୁ।