ସେତେବେଳେ, କାମନାରେ ଆବେଶିତ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଏବଂ ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀ, ତାଙ୍କ ଅଂସୀୟ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବାନ୍ଧିଲେ, ଅତିରିକ୍ତ ପରିଶ୍ରମିକ ନେଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ବୋକି ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଚଳନା କରୁଥିବା ସେଇ ନାରୀ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ରାତିରେ, ଆକାଶ ମେଘରେ ଢାକା ଥିଲା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକୁଥିଲା, ଏହି ଦ୍ୱିଜାତିୟା ନାରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ରାଜପଥରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ପଥରେ, ଏକ ଚୋର ଚୋରିର ଅଭିଯୋଗରେ ଶୂଳରେ ଗାଁଥି ହୋଇଥିଲେ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କାନ୍ଧରେ ବୋକି କୌଶିକା ଚାଲୁଥିଲେ। ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପାଦର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କୌଶିକାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ମୋତେ ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ।'' ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଶୁଣି, ସେଇ ନାରୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବ ନାହିଁ।” ଏହା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନହେବାରୁ ରାତି ଅବିରତ ଚାଲିରହିଲା; ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଅନେକ ଦିନ ଚାଲିଗଲା, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ, ତର୍ପଣ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସଂସାରର ନାଶ କିପରି ହେବ ନାହିଁ? ଦିନ ଓ ରାତିର ବିଭାଜନ ନ ହେଲେ, ମାସ ଓ ଋତୁ ଶେଷ ହେବ ନାହିଁ, ଏହା ହେଲେ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟନର ଗତି ଜଣାଯିବ ନାହିଁ। ଏହି ଗତି ଅଜଣା ରହିଲେ, ବର୍ଷ ଯାହା ସମୟର ମାନକ, ତାହା ବୁଝିବା ଯାଏ ନାହିଁ। ବର୍ଷ ନ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସମୟ ଜ୍ଞାନ ଉପଜେ ନାହିଁ। ସେଇ ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉ ନାହିଁ, ଏବଂ ଦିନ ଆରମ୍ଭ ନ ହେଲେ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କେହି କରିପାରି ନାହାନ୍ତି। ଅଗ୍ନିର ଚଳନ ନ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ତର୍ପଣ ଦେବା ଛାଡ଼ା ଆମ ଗତି ଚାଲିନଥାଏ। ଆମେ ମଧ୍ୟ ମାନବମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଭାଗରେ ଯଜ୍ଞ କରି ଆମକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ଆମେ ବର୍ଷା ଦେଇ ମାନବମାନେ ଫସଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁ। ମାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ପାଦିତ ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; ଆମେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶାକୃତ ଫଳ ଦେଉ। ଆମେ ତଳକୁ ବର୍ଷା ପଠାଉ, ମାନବମାନେ ଉପରକୁ ଅଞ୍ଜଳି ଦିଅନ୍ତି; ଆମେ ଜଳ ଦେଇ, ମାନବମାନେ ହବି ଦେଇ, ପ୍ରତିଜନ ନିଜ ଉପାୟରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ସମସ୍ତେ ନିୟମିତ ଓ ବୈଶିକ ଯଜ୍ଞ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜେ ଲୋଭରେ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆମେ ତାଙ୍କର ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଦୂଷିତ କରିଦିଅ। ଏହି ଦୂଷିତ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଭୋଗ କରି, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୟଙ୍କର ବିପଦରେ ପଡ଼ି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଆମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ନିଜେ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ ଆମେ ଶୁଭ ଲୋକ ଦେଉ, କାରଣ ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମା। ଦିନ ନ ହେଲେ, ଏହି ସବୁ କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିବ ନାହିଁ; ତେବେ ଦିନ ଏହିପରି ହେବା କିପରି? ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯଜ୍ଞ ଅବରୋଧ ହେବାର ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ପ୍ରଜାପତି ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—“ଶକ୍ତିକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ତପସ୍ୟାକୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦମିତ କରାଯାଏ; ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଅମୃତମୟ ଦେବମାନେ। ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉ ନାହିଁ, ଏହା ହେଲାରୁ ମାନବମାନେ ଓ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୋକରେ ପଡ଼ିଛ। ତେଣୁ, ସେଇ ତପସ୍ବିନୀ ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କୁ ଯାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର; ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଉଦୟ ହେବ।” ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର କହିଲେ: “ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ବିନୟ ପୂର୍ବକ କହିଲେ, ‘ପୂର୍ବବତ୍ ଦିନ ହେଉ, ପୂର୍ବବତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉ।’ ଅନସୂୟା କହିଲେ, ‘ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କ ମହିମା କେଉଁପରି କମିଯିବ? ତେଣୁ, ସେଇ ଧର୍ମମୟା ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ମୁଁ ଦିନ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ହେ ଦେବଗଣ। ଯେପରି ଦିନ ଓ ରାତିର ଚକ୍ର ପୁନଃ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେପରି ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କ୍ଷୟ ପାଇ ନାହିଁ।’’ ପୁତ୍ର କହିଲେ: “ଏପରି କହି, ସେଇ ଶୁଭ ନାରୀ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ପୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ନିଜ ଧର୍ମ ସଠିକ୍ କି ନୁହେଁ ତାହା ଜାଣିଲେ। ଅନସୂୟା ପଚାରିଲେ: ‘ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି! କି ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି ସଂତୁଷ୍ଟ? ଏବଂ ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ମନେ କରୁଛ?’’ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ କେବଳ ମୋର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଛି; ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି। ହେ ଧର୍ମମୟା! ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ପାଞ୍ଚ ହବି ଦେବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ନିଜ ବର୍ଗ ଓ କର୍ମାନୁସାରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଧନ ଲାଭ ହେଲେ, ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାଗ ଦେବା ଉଚିତ୍; ସଦା ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ ଓ ଦୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ଦୈନିକ ଭାବେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ପ୍ରଜାପତି ଆଦି ଲୋକକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଲାଭ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ନାରୀମାନେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କରି, ପୁରୁଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ନେଇନିଅନ୍ତି। ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଅଲଗା କୌଣସି ଯଜ୍ଞ, ପିତୃତର୍ପଣ ବା ଉପବାସ ନାହିଁ; କେବଳ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କରି ସେମାନେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ଧର୍ମମୟା ଓ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳି!