ପ୍ରତିଷ୍ଠାନା ନଗରରେ କୌଶିକ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପର ଫଳରେ କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଇଥିଲେ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ଭାବେ ସେବା କରୁଥିଲେ—ପାଦ ମାସାଜ, ଦେହ ମସାଜ, ସ୍ନାନ କରାଇବା, ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଇବା, ଖାଇବା ଦେଇବା, ସମସ୍ତ କାମ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶ୍ଲେଷ୍ମା, ପେସାବ, ପଖାନ୍ଡି, ରକ୍ତ ଦୂର କରିବା, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସେବା କରିବା, ଓ ସ୍ନେହ ଭରା କଥା କହିବା—ସେ ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ। ପତି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମ୍ର ଓ ଦମ୍ଭ ହିନ୍ନ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କୌଶିକ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହି ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏହା ସତ୍ୱେ, ସେ ପତିକୁ ନିଜ ଦେବତା ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେପରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ମନେ କରୁଥିଲେ। କୌଶିକ ଚାଲିପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ, କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ସେ ଗୃହକୁ ନେଇ ଚାଲ।" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ରାଜପଥରେ ଯାଉଥିବା ସେ ଯୌନିକାର ଘରକୁ ଯାଇବାକୁ ଚାହେଁ, ତାହାକୁ ମୋ ପାଖକୁ ନେଇଆ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ! ସେ ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଛି।" ସେ କହିଲେ, "ସୁର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ବେଳେ ଯେଉଁ ଝିଅକୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ଏବେ ରାତିରେ ଆସିଛି; ମୁଁ ତାକୁ ଦେଖିବା ପରେ, ସେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁନି।" ସେ କହିଲେ, "ଯଦି ସେ ନାରୀ, ଯାହା ନିମ୍ନ ନାଭି ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଉଦାର, ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିଲାଷା ଅସ୍ଥିର, ଏବଂ ତାକୁ ଅନେକେ ଚାହାଁନ୍ତି; ମୁଁ ଚାଲିପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ଏହିପରି ମାର୍ଗ ମୋ ପାଇଁ ଦୁର୍ଗମ।" ପତିଙ୍କ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମନା ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ପତିନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ବାନ୍ଧି, ଅତିରିକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ, ପତିଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ବୋହି, ମୃଦୁ ଗତିରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ରାତିରେ, ମେଘରେ ଆକାଶ ଢାକା, ବିଜୁଳି ଚମକୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଦ୍ୱିଜାତି ସ୍ତ୍ରୀ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜପଥରେ ଚାଲିଥିଲେ। ମାର୍ଗରେ ଗୋଟିଏ ଚୋର ଚୋରା ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଶୂଳରେ ଝୁଳିଥିଲେ; ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ନାମକ ଦ୍ୱିଜାତି, ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଥିଲେ। କୌଶିକଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ନେଇ ସେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ; ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ପାଦରେ ବେଦନା ପାଇଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, କୌଶିକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଯେଉଁ ଅପରାଧୀ ମୋତେ ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, ସେ ନିଚ୍ଛିନ୍ତା ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ।" ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଶୁଣି, ପତ୍ନୀ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବ ନାହିଁ।" ତେଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା ନାହିଁ, ରାତି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଚାଲିଲା; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା ଅନେକ ଦିନ ରହିଲା, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଯଜ୍ଞ, ତର୍ପଣ, ପିତୃଦେବତା, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉନଥିବାରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟି ନଷ୍ଟ ହେବା ସମ୍ଭାବନା ହେଲା। ଦିନ ଓ ରାତି ଭାଗ ହେବା ନାହିଁ, ମାସ ଓ ଋତୁ ସମାପ୍ତ ହେବା ନାହିଁ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟନ ଜଣାଯିବ ନାହିଁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷ ଓ କାଳର ଗଣନା ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ବର୍ଷ ନ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାଳ ଜଣାଯିବ ନାହିଁ। ଏହି ସବୁ ଘଟିଲା କାରଣ, ପତିନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉନଥିଲା; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା ନାହିଁ। ଅଗ୍ନି ଚଳନ ନଥିଲାରୁ ଯଜ୍ଞ ହେଉନଥିଲା; ତର୍ପଣ ନ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଉଥିଲେ। ମଣିଷମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ବର୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରି, ମଣିଷମାନେ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରି, ତାହାରୁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ଏହି ମୂଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଘ୍ନିତ ହୋଇଗଲା। ଯେଉଁ ଲୋକେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରି, ନିଜେ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଭୂମିକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ବିପଦ୍ରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଭଲ ଲୋକେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଶେଷ ଅଂଶ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଶୁଭ ଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦିନ ନ ଥିଲେ, ଏହା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଦିନ ସୃଷ୍ଟି କିପରି ହେବ? ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ଦେବତାମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହେବାକୁ ଭୟ କରି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ, "ଶକ୍ତିକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ତପସ୍ୟାକୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରାଯାଏ; ତେଣୁ, ଅମର ଦେବତାଗଣ! ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣ। ପତିନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ମହିମାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉନଥିଲା, ଏହିପରି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ଓ ଆପଣମାନେ ଭି ଭୋକରେ ପିଡ଼ିତ। ତେଣୁ, ସେଇ ପତିନିଷ୍ଠା ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଯାଇ, ଭାନୁଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବ।" ପୁତ୍ର କହିଲେ: ଦେବତାମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, "ପୂର୍ବପରି ଦିନ ହେଉ, ପୂର୍ବପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉ," ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତେବେ ଅନସୂୟା କହିଲେ, "ପତିନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ମହିମା କେମିତି କମିଯିବ? ତେଣୁ, ସେଇ ଧର୍ମିକା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ମୁଁ ଦିନ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ହେ ଦେବତାମାନେ।" ଯେପରି ଦିନ ଓ ରାତି ର ଚକ୍ର ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେପରି ଧର୍ମିକା ପତିନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପତି କେବେ ବିନାଶ ପାଉନ୍ତି ନାହାନ୍ତି। ପୁତ୍ର କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା କହି, ସେ ଶୁଭାଙ୍ଗନା ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ପଚାରି, ପତି ଓ ନିଜର ଧର୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ।