ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଜନନୀ ଏବଂ ପିତା ପୁଅକୁ ନିଜ ଅନ୍ତର ଦୁଃଖ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ପିତା କହିଲେ, “ପୁଅ, ତୁମେ ମୋତେ ସେ ଯୋଗ ବିଷୟରେ ଖୋଲାମେଳା କହ, ଯାହା ମୁକ୍ତିର ଉତ୍ତମ କାରଣ। ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ପୁନଃ ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଜଉଡି ହେବିନାହିଁ। ମୋ ଦେହ ଓ ମନ ଏହି ସାଂସାରିକ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଇଛି; ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଶୀତଳ ଜଳରେ ମୋତେ ପ୍ରସ୍କିଳିତ କର। ଅଜ୍ଞାନର କଳା ସର୍ପ ମୋତେ ଦଂଶ ଦେଇଛି, ଏହାର ବିଷରେ ମୁଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଉଛି; ତୁମର ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଶବ୍ଦର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଜୀବନ୍ତ କର। ପୁଅ, ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ଘର, ଜମି ଆଦିର ସଙ୍ଗ ମୋତେ ମୁହଁ ଦେଇଛି; ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର, ତୁମେ ତଥ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳର ଜ୍ଞାନ ଦେଇ।" ଏହାପରେ ପୁଅ କହିଲେ, “ପିତା, ତୁମେ ଶୁଣ, ଏହି ଯୋଗ ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଚିରକାଳ ପୂର୍ବେ ଅଲର୍କଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲେ, ସେ ଯୋଗ ତୁମେ ଶୁଣ।" ତାପରେ ପିତା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ କିଏଙ୍କ ପୁଅ? ସେ କିପରି ଯୋଗ ଶିଖାଇଲେ? ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅଲର୍କ କିଏ, ଯିଏ ଯୋଗ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ?" ପୁଅ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ପ୍ରତିଷ୍ଠାନା ନଗରରେ କୌଶିକ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପରୁ ସେ କୁଷ୍ଟ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ସେବା କରୁଥିଲେ—ପାଦ ଦେଇ ମସାଜ, ଅଙ୍ଗ ମସାଜ, ସ୍ନାନ କରାଇବା, ପୋଷାଇବା, ପୋଷାଇବା, ଖାଇବା ଦେଇବା। ଶ୍ଲେଷ୍ମା, ମୁତ୍ର, ମଳ, ରକ୍ତ ପ୍ରମାର୍ଜନ କରି, ଏକାନ୍ତରେ ସେବା କରି, ସ୍ନେହ ଭରା ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହୁଥିଲେ।" “ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଶିକ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବରେ ଗାଳି ଦେଇଥିଲେ। ଏହାପରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିନୀ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦେବତା ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ; ସେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଗଣନା କରୁଥିଲେ।" “କୌଶିକ ଚାଲିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ, ଏକ ସମୟରେ ସେ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ମୋତେ ସେ ଘରକୁ ନେଉ। ରାଜପଥରେ ଯିଏ ନାଇକାକୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ଘରରେ ବସିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ନେଇ ଯାଅ, ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ! ସେ ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଛି।’" “‘ସେ ଜଣେ ମହିଳା, ଯାହାକୁ ପ୍ରଭାତରେ ଦେଖିଥିଲି, ଏବେ ରାତିରେ ଆସିଛି; ତାକୁ ଦେଖିବା ପରେ, ମୋ ହୃଦୟରୁ ବାହାରି ନାହିଁ।’" “‘ଯଦି ସେ ଅନ୍ତୁରୁ ଉଦାର ଅଙ୍ଗ ଓ ସ୍ଥନ ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବେନାହିଁ, ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧା, ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବା।’" “‘ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିଲାଷା ଅସ୍ଥିର, ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଲୋକ ଚାହାନ୍ତି; ମୁଁ ଚାଲିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ଏହି ପଥ ମୋ ପାଇଁ ଅତି ଦୁଃଖଜନକ।’" “ପତିଙ୍କ ଏହି ଅଭିଲାଷାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ମହାସଂସ୍କାର ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପତ୍ନୀ ନିଜ ପୋଷାକ ବାନ୍ଧିଲେ, ଅତିରିକ୍ତ ଦେଖା ଦେଲେ, ଏବଂ ପତିକୁ ଗୋଦେଇ ନେଇ, ମୃଦୁଗତି ନାରୀ ରାଜପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।" “ଏହି ଦୁଃଖ ରାତିରେ, ଆକାଶ କଳା ମେଘରେ ଢାକି ହେବା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକିବା, ସେ ଦ୍ୱିଜାତି ପତ୍ନୀ ପତିକୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।" “ପଥରେ, ଏକ ଚୋର ଶଙ୍କାରେ ଶଳାକାରେ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇଥିଲେ; ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଅନ୍ଧାରରେ ଦୁଃଖରେ ଦ୍ୱିଜାତି, ତାଁଠାରେ ଥିଲେ।" “ପତିକୁ କନ୍ଧେ ନେଇ କୌଶିକ ଚାଲିଥିଲେ; ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, ‘ଯେଉଁଠାରୁ ମୁଁ ଏତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ନିଚ୍ଚ ମଣିଷ—’" “‘ପ୍ରଭାତରେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ; ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନଶ୍ଟ ହେବ।’" “ପତିଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଶୁଣି, ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବିନାହିଁ।’" “ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା ନାହିଁ; ରାତି ଅବିରତ ଚାଲିଗଲା; ଅନେକ ଦିନ ଏହି ଦେଖାଯାଇଲା, ଦେବମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ।" “ଯଜ୍ଞ, ତର୍ପଣ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ନ ହେବାରୁ, ବିଶ୍ୱର ନଶ୍ୱରତା ଆସିଗଲା।" “ଦିନ ଓ ରାତି ଭାଗ ନ ହେଲେ, ମାସ ଓ ଋତୁ ଶେଷ ହେବିନାହିଁ; ଏହା ନ ହେଲେ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଓ ଉତ୍ତରାୟନ ଜଣାଯିବିନାହିଁ।" “ଏହି ଦିଗ ଜଣା ନ ହେଲେ, ବର୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ କାଳ ଜଣାଯିବିନାହିଁ; ବର୍ଷ ନ ହେଲେ, କାଳର ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଆଗକୁ ଯିବିନାହିଁ।" “ଭକ୍ତିନୀ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଶବ୍ଦରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା ନାହିଁ; ଉଦୟ ନ ହେଲେ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବିନାହିଁ।" “ଅଗ୍ନି ଚଳିବା ନ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯିବିନାହିଁ; ତର୍ପଣ ନ ହେଲେ, ଆମର ଗତି ହେବିନାହିଁ।" “ଆମେ ମଧ୍ୟ ମାନବମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିବାହିତ ହୁଅ; ଏବଂ ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମାନବମାନେ ଫସଲ ଆଦି ପାଇଁ ଉପକୃତ କରୁ।" “ମାନବମାନେ ଉତ୍ପାଦିତ ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; ଆମେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁ।" “ଆମେ ନିମ୍ନକୁ ମେଘ ପଠାଉ, ମାନବମାନେ ଉପରକୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଆମେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ମାନବମାନେ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଉପାୟରେ ଅର୍ପଣ କରେ।" “ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିୟମିତ ଓ ଅନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆମକୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ନିଜରେ ଲୋଭରେ ଖାନ୍ତି—" “ଏହି ପାପୀ ଅନ୍ୟାୟକାରୀମାନେ ନଶ୍ୱରତା ପାଇଁ, ଆମେ ତାଙ୍କର ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଭୂମିକୁ ଦୃଷ୍ଟ କରିବା।" “ଦୃଷ୍ଟ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂତ ଭୋଗ କରି, ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ, ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆସିବା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ।” ଏହିପରି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଉଦାହରଣ ଦେଇ, ପୁଅ ପିତାଙ୍କୁ ଯୋଗ ଓ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନର ମହତ୍ତ୍ୱ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଓ ସାଂସାରିକ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ।