ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ରାଜା ନିଜ ପୁତ୍ର ସହ ନରକ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ପିଡିତ ଜନମାନେ ଦେଖିଲେ—କିଏ ଲାଙ୍ଗଡା, କିଏ ଅନ୍ଧା, କିଏ ବହିରା, କିଏ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ, କିଏ ଶ୍ୱାସ ରୋଗରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗ କରୁଛି, କିଏ ମୁହଁ, ଆଖି ଓ ମୁଦ୍ରା ରୋଗରେ ଅନ୍ତର୍ଯାତନା କରୁଛି। କିଏ ମୃଗୀ ରୋଗରେ ଭୋଗିଛି, କିଏ ଶୂଦ୍ର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଏହି ସମସ୍ତ ଅନୁଭବ ହୁଏ ଗୋଯା ଓ ସୋନା ଚୋରି କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ। ଏହି ଦୁଃଖ ମାନେ କେବଳ ଚୋରି କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ନୁହେଁ—ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଚୋରି କରନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଧୋକା ଦିଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଜନଙ୍କର ଜନାନୀକୁ ନେଉନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରମାଦିତ ଲୋକମାନେ ଏହି କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରି ନପୁଂସକ ହୋଇ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଏହି ଦୁଃଖ ଏହା ଦେଖାଯାଏ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଆଗ୍ନି ବିନା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିବା ଲୋକମାନେ ଅପଚୟ, ରୋଗ, ଅପଚୟ ଭୋଗନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦେହ ଦୁଃଖ ରେ ଭରିଯାଏ। ଅପବାଦ, ଅକୃତଜ୍ଞତା, ଅନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରାଣ ହାନି କରିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଆଣିଥାଏ। କଠୋର ଭାବ, କ୍ରୁରତା, ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନ, ଚୋରି, ଅସୁଚି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ। ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ସୋନା ଚୋରି କରିବା, ଲୋଭରେ ମଣିଷ ହତ୍ୟା କରିବା, ନିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଆବୃତ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଆଣିଥାଏ। ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବାକୁ ହେବ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା, ସତ୍ୟ ଓ ପରଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏହାର ଉପାୟ। ସତ୍ୟ, ଜନମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ କଥା, ବେଦର ଅଧିକାର ମାନିବା, ଗୁରୁ, ଦେବ, ଋଷି, ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶା—ଏହି ଗୁଣ ଘୋଷିତ। ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ଶୁଭ ଆଚରଣ, ମିତ୍ରତା, ଏବଂ ସତ୍ୟ ନୀତି ଅନୁସରଣ କରିବା ହେଉଛି ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ। ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି—ଏହି ସେଇ ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଆମେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିବାକୁ ଯାଉ—ତୁମେ ନରକ ଦେଖିଛ; ଏବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ହେବ। ରାଜା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଆଗରେ ରଖି ଚାଲିବା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଏବେ ସମସ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲେ—“ହେ ରାଜା, ଆମେ ଦୟା କର; ଏକ୍ଷଣ ରୁହ, ତୁମ ଦେହକୁ ଛୁଇଁଥିବା ପବନ ଆମ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।” “ହେ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଦେହକୁ ଛୁଇଁଥିବା ପବନ ଆମକୁ ଆସିଲେ, ଆମ ଦେହର ଯନ୍ତ୍ରଣା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦୂର କରିଦେଇଛି।” ସେମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଯମଦୂତକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୋ ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ କେମିତି ମୁକ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି?” “ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ କେଉଁ ଉତ୍ତମ କର୍ମ କରିଥିଲି ଯାହା ଏଠି ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ମୁକ୍ତି ଆଣିଛି? ଦୟାକରି କୁହ।” ଯମଦୂତ କହିଲେ—“ତୁମ ଦେହ ପିତୃ, ଦେବ, ଅତିଥି, ଦୂତ, ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଭୋଜନ ଦେଇ ପୁଷ୍ଟିତ ହୋଇଛି; ତୁମ ମନ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲା।” “ତେଣୁ ରାଜା, ତୁମ ଦେହକୁ ଛୁଇଁଥିବା ପବନ ଆନନ୍ଦ ଆଣିଛି; ଏହି ପାପୀ ଲୋକମାନେ ତୁମ ସାମିପ୍ୟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁନାହାନ୍ତି।” “ତୁମେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲ; ତୁମ ଦର୍ଶନ ଏବଂ କର୍ମ ଯମଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ପବନର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଇଛି।” “ଏଠି ମାନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖର କାରଣ—ମାର, କାଟ, ଜଳାଇବା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା—ତୁମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।” ରାଜା କହିଲେ—“ଏହି ପିଡିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରିଦେଇ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ—ମୋ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଏହି।” “ଯଦି ମୋର ସାମିପ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଃଖ ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠି ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ରହିବି।” ଯମଦୂତ କହିଲେ—“ଚଳ, ରାଜା, ଆମେ ଯାଉ; ତୁମ ଉତ୍ତମ କର୍ମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କର; ଏଠି ପାପୀମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ତୁମ ପାଇଁ ନୁହେଁ।” ରାଜା କହିଲେ—“ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋ ସାମିପ୍ୟରେ ସୁଖି ହେଉଅନ୍ତୁ, ତାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଯିବିନାହିଁ।” “ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଶରଣାର୍ଥୀ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦୟା ନଦେଇ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଜୀବନ୍ତି, ତାହାର ଜୀବନ ଅପମାନ; ଏତେବେଳେ ଶତ୍ରୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ରେ ଶରଣାର୍ଥୀକୁ ଦୟା ଦେବା ଉଚିତ।” ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଉପକାର କରେନାହିଁ ଯେଉଁମାନେ ପିଡିତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତିନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ଲୋକକୁ ମଣିଷ ଭାବିନାହିଁ ଯାହାର ହୃଦୟ ଶିଶୁ, ରୋଗୀ, ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦୟା ନାହିଁ; ସେ ଦୈତ୍ୟ। ଏଠି ଏହି ଲୋକମାନେ ସାମିପ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବା, କିମ୍ବା ଅତ୍ୟଧିକ ଭୋକ ତିଆରି ଦୁଃଖ, ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଚେତନ ହେବା—ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏହାକୁ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦଠାରୁ ଉପରେ ମାନିବି। ଯଦି ଅନେକ ପିଡିତ ଲୋକ ସୁଖ ପାଇ ପାରନ୍ତି ଏବଂ ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବି, ତେଣୁ ମୁଁ କଣ ପାଇନଥିବି? ଏହିପାଇଁ ବିଳମ୍ବ କରନି—ତୁମେ ଯାଉ। ଯମଦୂତ କହିଲେ—ଏଠି ଧର୍ମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆସିଛନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ହେବ, ରାଜା, ଏଠି ଛାଡ଼ି ଚଳ। ଧର୍ମ କହିଲେ—ମୁଁ ନିଜେ ତୁମକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବି, କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ ଭଲ ଭାବେ ପୂଜିଛ; ଏ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼, ବିଳମ୍ବ କରନି, ଯାଉ। ରାଜା କହିଲେ—ନରକରେ ହେ ଧର୍ମ, ହଜାର ଲୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ପିଡିତ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି—‘ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର!’—ତେଣୁ ମୁଁ ଯିବିନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ଏହି ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରେ ନରକକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତୁମେ ରାଜା, ତୁମ ଉତ୍ତମ କର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ହେବ।