ପୁରାତନ କଥାରେ ଏହିପରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା । ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ, ପରିଚାରକ, ପୁଅମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ଅତି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରାଗଲେ, ଏବଂ ପୁନଃପୁନି ଉପହାସ ସହିଲେ । ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଉଛି, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଦ୍ୱାରା ତଳକୁ ଫେଙ୍ଗା ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ମୋର ଶାପରେ ସେ ଏକ ମାଦାନ ହେବେ ବୋଲି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲା । ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ — ଏହି ଶାପ ଶୁଣି ବଳଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, କୁଶ ବଂଶର ସନ୍ତାନ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଇ କହିଥିଲେ, "ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବକ ହେବେ" । ଏଭଳି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପୁରୁଷ — ବଶିଷ୍ଠ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର — ଏକାଉଁଠି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଏକାଉଁଠି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କରି ଜନ୍ତୁ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ । ଏହି ଦୁଇ ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଦେହ ଅଧିକାର କରି ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ବକର ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ଥିଲା, ଓ ବାଗୁଲିର ଉଚ୍ଚତା ତିନି ହଜାର ନବ୍ବେ ଯୋଜନା । ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କର ପଖା ଦ୍ୱାରା ଏକାଉଁଠି ଆକ୍ରମଣ କରି ଏପରି ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ । ବାଗୁଲି ତାଙ୍କର ପଖା ଅଲୋଡ଼ି ରକ୍ତବିନ୍ନ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ବକ ତାଙ୍କର ଗରା ଉଁଚ କରି ବାଗୁଲିକୁ ପାଦ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ । ପଖାର ପବନରେ ପାହାଡ଼ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ଭୂମି କମ୍ପିତ ହେଲା । ଭୂମି କମ୍ପିଲାପରେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ତାଳ ଉଠିଲା, ଏବଂ ଭୂମି ଏକ ପାଶକୁ ଝୁକି ନେତ୍ରଲୋକକୁ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା । କେହି ପାହାଡ଼ ଉପରୁ ଝରି ପଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କେହି ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ, କେହି ଭୂମି କମ୍ପନରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ । ଏପରି ଭୟ, ଅଶୁଧି ଏବଂ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥତା ଭୂମିକୁ ଆବୃତ କଲା । ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭୟଭୀତ ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଗଲା । ଲୋକେ ଚିତ୍କାର କରି କହୁଥିଲେ, "ହାଁ ଶିଶୁ! ହାଁ ପ୍ରିୟ! ଏ ଶିଶୁ, ପଳା, ମୁଁ ମରିଯିବି! ଏ ପ୍ରିୟ! ଏ ପ୍ରିୟତମ! ପାହାଡ଼ ଝରି ପଡ଼ୁଛି—ତୁମେ ଦୌଡ଼ି ପଳା!" ଏଭଳି ଭୟ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥତାରେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆବୃତ ହେଇଗଲା, ଦେବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଏହି ଦୁଇ କ୍ରୋଧାନ୍ଧ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କର, ଜଗତକୁ ଶାନ୍ତି ଫେରାଇଦିଅ ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ, ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ, ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲି ରହିଲା । ଏବେ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ନାଶ ଦେଖି, ତାଙ୍କର କଳ୍ୟାଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁତା ଦୂର କଲେ । ତା’ପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବ, ସେମାନେ ପୁରୁଣା ଦେହକୁ ଫେରିଥିବା ଦେଖି, କହିଲେ, "ହେ ବଶିଷ୍ଠ ଓ କୌଶିକ, ତୁମେ ଅନ୍ଧକାର ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲ । ଏବେ ତୁମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କର । ଏହି ସଂଘର୍ଷ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ଏବଂ ତୁମର ଏହି ବିରୋଧ ଭୂମିର ନାଶ କରୁଛି ।" "ହେ କୌଶିକ, ସେ ରାଜା କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହାନ୍ତି; ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲାଭର ଉପାୟ ଦେଉଥିବା ଏକ ମହାପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ । ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଆସକ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧରେ ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ ହେଇଛ; ଏହାକୁ ଛାଡ଼, ଭଲ ହେବ, କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।" ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉପଦେଶରେ ଦୁଇଜଣ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ପ୍ରେମରେ ପରସ୍ପରକୁ କ୍ଷମା କରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ; ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ, କୌଶିକ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟକୁ ଗଲେ । ଏହି ଆଡିବକ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନ ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ପଢ଼ିବେ କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣିବେ, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହେବ, ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଘ୍ନ ଆସିବ ନାହିଁ । ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ପରେ ଏକ ଅନ୍ୟ କଥା ଆସେ, ଯାହା ଯମକିଙ୍କର କଥା । ସେ କହିଲେ — ଯଦି ଦ୍ୱିଜାତି କୌଣସି ପତିତ ଲୋକରୁ କିଛି ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଗଧା ହିସାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ପତିତ ଯଜ୍ଞକାରୀ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ସେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଯଦି ଦ୍ୱିଜାତି ଗୁରୁଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅପରାଧ କରେ, ସେ କୁକୁର ହିସାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯଦି ମନରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀ ବା ସମ୍ପତ୍ତି ଆଶା କରେ, ଏହି ଅପରାଧର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯିଏ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ଗଧା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯଦି ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅପଶବ୍ଦ କହେ, ସେ ମାଦନିଆ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଯିଏ ଭାଇର ଜନାନୀକୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ପରା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯଦି ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ, ସେ କଛୁଆ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଯିଏ ତାଙ୍କର ପତିର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ କରି, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବାନର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଯିଏ ଅମାନତ ଚୁରି କରେ, ସେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବେଳେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏବଂ ଯିଏ ଈର୍ଷ୍ୟା କରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପରେ ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ବିଶ୍ୱାସଘାତକ ହୁଏ, ସେ ମାଛର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏବଂ ଯିଏ ଧାନ, ଯବ, ତିଳ, କଳା ଉଡ଼ଦ, କୁଳଥି, ଶୋରିଷା, ଚଣା ଚୋରାଏ— — କିମ୍ବା ମଟର, ଚାଉଳ, ମୁଗ, ଗହୁଁ, ମସୁର, ବା ଅନ୍ୟ କୃଷି ଉତ୍ପାଦ ମୂଢ଼ତାରେ ଚୋରାଏ, ସେ ଜଡ଼ପଦାର୍ଥ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ସେ ବଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା, ପିତା ରଙ୍ଗର ଏକ ଉନ୍ଦୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ଆଶା କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ବଘା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ଯିଏ ଭାଇର ଜନାନୀ ସହ ଅପରାଧ କରେ, ସେ କ୍ରମେ କୁକୁର, ଶିଆଳ, ବକ, ଗୃଧ୍ର, ସାପ, ବା ମାଦାନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଯିଏ ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ ବା ରାଜାଙ୍କ ଜନାନୀ ସହ ଅପରାଧ କରେ, ସେ ନରକରୁ ପଡ଼ି ଏକ ଖଗ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଏଭଳି କାମବାସନାରେ ଅପରାଧ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ କନ୍ଦୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯିଏ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ବା ବିବାହ ବିଘ୍ନ କରେ, ସେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ।