ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ର ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ଭାଗି ଚାଲିଥିଲେ। ସେ ବିଚାର କରିଲେ—"ଅସିପତ୍ର ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବି, କିମ୍ବା ରୌରବ ଓ ମହାରୌରବ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବି।" ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯିବା ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଏକମାତ୍ର ତୀର, ଏବଂ ଏହି ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଯାହା ରାଜବଂଶକୁ ଚାଲାଇବ, ସେ ଚାଲିଗଲା। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଅପରାଜିତ ହେଇଯାଇଛି; ମୁଁ ଅସହାୟ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପିଡ଼ିତ, କିପରି ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଛାଡିପାରିବି?" କେବେକେବେ ଦୁଃଖରେ ତଳିବା ସମୟରେ ମଣିଷ ଅପରାଧ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, କିନ୍ତୁ ପଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଏମିତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ନାହିଁ, ନା ଅସିପତ୍ର ଜଙ୍ଗଲରେ। ବୈତରଣୀ ନଦୀର କଂଟାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ପୁଅ ହାରାଇବାର ଦୁଃଖ, ଦୁଇଁ ଏକାପରି; ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ର ଶବ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଜଳିବା ସମୟରେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅଛି। ମୁଁ ଏଠାରେ ଛାଡିଯିବି, ମୋ ମିସ୍ଟ୍ରୀ କ୍ଷମା କର; ତୁମେ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉ। ମୋ ଶବ୍ଦ ଶୁଣ, ଅନୁଗତ ମନରେ—ଯଦି ମୁଁ ଦାନ ଦେଇଛି, ଯଦି ମୁଁ ଅର୍ପଣ କରିଛି, ଯଦି ମୁଁ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି—ତେବେ ପରଲୋକରେ ମୋ ପୁଅ ଓ ତୁମେ ସହ ମୋର ଏକତ୍ର ମିଳନ ହେଉ; ଏହି ଜଗତରେ ଏପରି ଆଶା କିପରି ପୂରଣ ହେବ? ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ଯିବି, ଆମ ପୁଅ କୁ ଖୋଜିବାକୁ; ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, ଯଦି ମୁଁ କେବେ ଅନୁଚିତ କିଛି କହିଛି, ମଜା କରି କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତରେ—ସେ ସବୁ ଅନୁଚିତ କଥା ତୁମେ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି। ରାଣୀ ମାନର ଅଭିମାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିନଥିବା; ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯେପରି ତୁମେ ପତି ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର। ରାଣୀ କହିଲେ: "ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଋଷି, ଦୁଃଖର ଭାର ଅସହ୍ୟ ହେଇ, ଆଜି ତୁମେ ସହିତ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।" ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ: ତାପରେ ଶବ ଦାହ ପାଇଁ ଚିତା ତିଆରି କରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଚିତାରେ ରଖିଲେ; ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ସହିତ, ହାତ ଜୋଡି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ହୃଦୟର ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ପରମାତ୍ମା ନାରାୟଣ, ହରି, ବସୁଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଆଦି ଓ ଅନ୍ତହୀନ ବ୍ରହ୍ମାନ୍, କୃଷ୍ଣ, ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ମଙ୍ଗଳମୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଆସି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଓ ରାଜା, ଶୁଣ, ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁ ପିତାମହ ନିଜେ ଆସିଛନ୍ତି, ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ।" ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମାରୁତ, ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କ ଯାନ ସହିତ, ନାଗ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ ମଧ୍ୟ— ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସହିତ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିପାରିନଥିଲେ— ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବେ ତୁମେ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ତାପରେ ଧର୍ମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଗାଧିପୁତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଧର୍ମ କହିଲେ: "ଅସାବଧାନ ହେଇ କୌଣସି କାମ କରିନଥିବା; ମୁଁ ଧର୍ମ ତୁମେ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ତୁମେ ରାଗ, ଶମ, ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ।" ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: "ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟବାନ! ମୁଁ ଶକ୍ର ତୁମେ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ତୁମେ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅ ସହିତ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ବିଜୟ କରିଛ।" "ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେୟସ୍ଥ ଦେବଲୋକକୁ ଉତ୍ତର କର, ରାଜା, ତୁମେ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅ ସହିତ; ତୁମେ ନିଜ କର୍ମରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି କଷ୍ଟର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ।" ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବସଭାରେ ବସି, ଆକାଶରୁ ଅମୃତର ବର୍ଷା କରି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ। ଫୁଲର ବଡ଼ ବର୍ଷା ଓ ଦିବ୍ୟ ଡ଼଼଼଼଼଼଼଼଼ଙ୍କ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଦେବସଭାରେ ଦେବମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ତାପରେ ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଉଠିଲେ—ତାଙ୍କ ଶରୀର ସୁସ୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଶାନ୍ତ, ଚିତ୍ର ରୂପରେ। ଏହା ପରେ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ସଜି, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଲିଂଗନ କଲେ, ଜନାନୀ ସହିତ, ଦୀପ୍ତିରେ ରୂପବାନ। ସେ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ, ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନି କହିଲେ। "ତୁମେ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରେୟସ୍ଥ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା; ଉତ୍ତର କର, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ।" ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: "ଦେବମାନଙ୍କ ନାୟକ, ତୁମେ ଅନୁମତି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କୁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ପ୍ରଥମେ ଦେବଲୋକକୁ ଯିବିନାହିଁ।" ଧର୍ମ କହିଲେ: "ମୋ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଦୁଃଖ ବୁଝି, ମୁଁ ତୁମେ ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇ ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଇଛି।" ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: "ଉତ୍ତର କର, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନକୁ ଯେଉଁଥିକି ଭୂମିର ମଣିଷ ଚାହୁଁଛି—ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଲୋକ।" ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: "ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିଛି! ମୋ ଦୟା ଓ ତୁମ ମହାପ୍ରସାଦରେ ମୋ ମୁହଁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏହି ମୋ ଶବ୍ଦ ଶୁଣ।" "କୋଶଳ ନଗରର ଜନମାନେ, ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି—ମୁଁ କିପରି ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେବଲୋକକୁ ଯିବି?" "ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ଗୁରୁ ହତ୍ୟା, ଗାଏ ହତ୍ୟା, ନାରୀ ହତ୍ୟା—ଏକ ଭକ୍ତକୁ ଛାଡି ଦେବା ଏହି ମହାପାପ ସମାନ।" "ଏକ ନିରପରାଧ ଭକ୍ତ ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରେ, ତାକୁ ଛାଡି ଦେଲେ ହେଲେ ଉପକାର ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି ଜଗତ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହିପରି, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମୋ ନାହିଁ ସହିତ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଉ।" "ଯଦି ସେମାନେ ମୋ ସହିତ ଦେବଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ପାରିବେ, ଦେବମାନଙ୍କ ନାୟକ, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯିବି; ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ସେମାନେ ସହିତ ନରକକୁ ଯିବି।" ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: "ସେମାନଙ୍କ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଭିନ୍ନ; କିପରି ତୁମେ ସମୂହ ଭାବେ ପୁନି ଦେବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ?