ଏହିପରି ଭାବରେ, ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ଅପମାନଜନକ ଜନ୍ମଗୁଡ଼ିକରେ କଟିଗଲା। ଏକ ଦିନ, ସେ ନିଜ ବଂଶର ଏକ ଜଣକୁ ଦେଖିଲେ। ସେଉଁଠି ଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଜୁଆରେ ହରାଇଗଲା, ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ଶୈବ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ର ନିଅଯାଇଲେ, ଏବଂ ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେଉଁଠି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ଭୟଙ୍କର ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମୁହଁ ବଡ଼ କରି ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆସୁଥିଲା, ସହିତ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଗାଈ। ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ, ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଦେଲା, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ବିଷାଦରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭରିଗଲା। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, "ଓ ଶୈବ୍ୟା, ତୁମେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା? ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲା।" ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଶୈବ୍ୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର! ଜୁଆ ତୁମକୁ କଣ କରିଦେଲା?" ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ ଶୈବ୍ୟା ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଅନେକ ଥର ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ। ଏକ ଦିନ, ସେ ଏପରି ଦେଖିଲେ ଯେ ଜଣେ ଦୂତ ମାନେ ଏକ ଦୂର ଦେବଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଶୈବ୍ୟା, ଚୁଲ ଖୋଲା, ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ-ବସ୍ତ୍ରାଭୂତ, ଶକ୍ତିପୂର୍ବକ ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି। ଶୈବ୍ୟା ଭୟରେ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ, "ମୋତେ ରକ୍ଷା କର!" ତାପରେ ଧର୍ମର ଆଜ୍ଞାରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ଆକାଶରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କିଛି ଆବାଜ ଶୁଣିଲେ, "ଏଠାକୁ ଆସ, ଓ ରାଜା! ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ଯମକୁ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି।" ଏହିପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ସର୍ପ-ପାଶରେ ଟାଣି ନେଉଯାଇଲା, ଏହି ଘଟଣା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦେବଙ୍କୁ କହିଯାଇଥିଲା। ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଅନୈତିକ ଅବସ୍ଥାର କୌଣସି ସୁଧାର ହେଲା ନାହିଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଇଲା। ଏହି ଦୁଃଖ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଅନୁଭବ କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଦୂତମାନେ ଶକ୍ତିପୂର୍ବକ ଟାଣି ନେଉଯାଇଲେ। ସେ ଯମକୁ ଦେଖିଲେ, ଯମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ରୋଷ, ଏହାକୁ କୌଣସି ଶକ୍ତି ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "କୌଶିକ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇପାରିବେ। ଏବେ ମାନବ ଲୋକକୁ ଯାଅ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କର; ଏହା ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ହେବ।" ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ଦୁଃଖ ଶେଷରେ ରାଜାକୁ ଯମ ଦୂତମାନେ ଆକାଶରୁ ତଳେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ଯମ ଲୋକରୁ ପଡ଼ି, ଭୟରେ ଉତ୍ତିଜିତ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଜାଗିଲେ; "ଆଁ, ଏତେ ଦୁଃଖ!" ଭାବି, ତାଙ୍କ ଆଘାତରେ କାଷ୍ଟିକ ଲଗାଇଲେ। ସେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିଲେ, ଯାହାର ଶେଷ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମନେ ଆସିଲା, "ମୁଁ କଣ ଦେଖିଲି? ମୋର ପାଇଁ ସତରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା କି?" ଚିନ୍ତାରେ, ସେ ଏଠାରେ ଥିବା ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ପାଖରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲା କି?" କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, "ନା," ତାହା ଅନ୍ୟ ଲୋକ କହିଲେ, "ହଁ, ଶେଷ ହେଇଯାଇଛି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ବିଷାଦରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଶରଣ ନେଲେ, ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ଦେବମାନେ ମୋ ଓ ଶୈବ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଭଲ କରନ୍ତୁ।" "ମହାଧର୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କୃଷ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ନିମ୍ନ, ଶୁଦ୍ଧ, ପୁରାତନ ଓ ଅବିନାଶୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" "ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବସବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।" ଏହିପରି କହି, ରାଜା ଚଣ୍ଡାଳର କାମ କରିବାରେ ଲାଗିଗଲେ। ମୃତଦେହ ଉଠାଇ ଦେଇ ଦେୟ ନେଉଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ପୁଣି ହରାଇଗଲା; ମେଲା, ଜଟାବାଳୀ, ମାଳିନ୍ୟରେ ମୁଡ଼ି, ଦଣ୍ଡ ଧରି, ରାଜା ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲେ। ନା ପୁତ୍ର, ନା ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଲେ; ରାଜ୍ୟ ହାରିବାରେ ଉତ୍ସାହ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ଶ୍ମଶାନ ଭୂମିରେ ବସିଲେ। ଏକ ଦିନ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଶୈବ୍ୟା, କାନ୍ଦୁଥିବା, ମୃତ ପୁତ୍ରକୁ କୋଲେ ନେଇ ଆସିଲେ—ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସାପ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ। "ହା ଶିଶୁ! ହା ପୁତ୍ର!"—ଏହିପରି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ଶୈବ୍ୟା ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ, ଚୁଲ ଧୂଳିରେ ଖୋଲା, ଶରୀର ଶୁଷ୍କ ଓ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ରାଣୀ କହିଲେ, "ହା ରାଜା! ଆଜି ତୁମେ ତୁମ ଶିଶୁ ସୋମକୁ ଭୂମିରେ ଦେଖ, ଯେଉଁ ପୂର୍ବେ ଖେଳୁଥିଲା, ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଷ୍ଟ ସାପ ଦଂଶରେ ମୃତ।" ତାଙ୍କ ଶୋକର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, ମୃତକୁ ଢାକିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦରେ ଦୁଃଖିତ, କାନ୍ଦୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପରିଚୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ମନେ ହେଲା ନୂତନ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି। ଶୈବ୍ୟା ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଜଟାବାଳୀ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଶୁଷ୍କ ଗଛ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଶିଶୁକୁ କଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ଝାପି ଦେଖିଲେ, ସାପ ବିଷରେ ଦୁଃଖିତ, ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। "ହା, ଏତେ ଭୟଙ୍କର! ଏହି ଶିଶୁ କେଉଁ ବଂଶର? ମୃତ୍ୟୁ ଏହି ଶିଶୁକୁ ନେଇଯାଇଛି, ଦୁଷ୍ଟ କ୍ରୂରତାରେ ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲା।" "ମା ଗୋଦିରେ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ମୋ ନିଜ ପୁତ୍ର ରୋହିତାଶ୍ୱ, ପଦ୍ମ ନୟନ, ମନେ ପଡ଼ିଲା।" "ମୋ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ନଥିବେ, ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସାରେ।" ରାଣୀ କହିଲେ: "ହା, ଶିଶୁ! କେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାରେ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ଯାହାର ଶେଷ ମିଳିଲା ନାହିଁ?" "ହା, ପତି! ଓ ରାଜା! ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ଦୁଃଖରେ ଅଛି; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିପାରିବି?" "ରାଜ୍ୟ ହାରିବା, ମିତ୍ର ଛାଡ଼ିବା, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁତ୍ର ବିକ୍ରୟ—ହା, ଭାଗ୍ୟ! ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜା ଋଷି ପାଇଁ କି ନ କରିଛୁ?" ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଓ ପୁତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନି, ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସାମ୍ନା କରିଛନ୍ତି। "ହା, ଏହି ଶୈବ୍ୟା, ଏହି ମୋ ପୁତ୍ର," ବୋଲି, ଦୁଃଖରେ ଭାଗି, ରାଜା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।