ଏହି ଗଳ୍ପରେ, ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଯମର ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୂର୍ବଳ ଜାଲରେ ଧରି ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ରାଜା ଚିତ୍କାର କରି ଚାଲିଲେ—“ହା, ମୋ ମା, ମୋ ଦାଦା, ଆଜି!” ଏଭଳି କହି, ତାଙ୍କୁ ନରକରେ ଫେଙ୍ଗି ଦିଆଗଲା, ଉତ୍ତପ୍ତ ତେଲର ଡେଗରେ ତାଙ୍କୁ ଚୁଇଁ ଦିଆଗଲା। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକୁ ଓ ଧାରାଳ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଚିରି ଦିଆଗଲା; ଅନ୍ଧକାରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ, ପୁୟା ଓ ରକ୍ତ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ସାତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖିଲେ, ନିମ୍ନ ଜାତିରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବାହାରିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ନରକରେ ତାଙ୍କୁ ଜଳାଯାଉଥିଲା, ଅନ୍ୟଠାରେ ତାଙ୍କୁ ରନ୍ଧାଯାଉଥିଲା। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଉତ୍ତେଜିତ କରାଯାଉଥିଲା, ମାରାଯାଉଥିଲା, ଚିରି ଦିଆଯାଉଥିଲା; କେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଖୁଣ୍ଟି ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଜଳାଯାଉଥିଲା, କିମ୍ବା ଠଣ୍ଡା ପବନରେ ମାଡ଼ି ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ନରକରେ ଶତ ବର୍ଷ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ; ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ ନରକର ସେବକମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ। ଏହା ପରେ ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ନେଇ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଏବେ ସେ ପ୍ରସ୍ରାବ ଖାଉଥିବା କୁକୁର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଉଲ୍ଟା ଖାଇ, ଠଣ୍ଡାରେ ଦହି, ଏକ ମାସରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ସେ ନିଜକୁ ଗଧା, ହାତୀ, ବାନର, ପଶୁ, ମେଉଁ, ବିଲେଇ, ମାଉଁ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, କୀଟ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ; ମାଛ, କଉଁ, ଶୁଆ, ଶିକାର କୁକୁର, କୁକୁଡ଼ା, ତିଆ, ମନା, ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ, ସାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସେ ନିଜକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଦେଖିଲେ; ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶତ ବର୍ଷ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଏହି ଅପମାନିତ ଜନ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଶତ ବର୍ଷ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ; ଏକ ଦିନ ସେ ନିଜ ରାଜବଂଶର ଜଣେ ମଣିଷ ନରକରେ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ରହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଜୁଆ ଦ୍ୱାରା ହାରିଗଲା; ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ଓ ପୁଅ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଖୋଲିଥିବା ସିଂହ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆସୁଥିଲା, ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସାଥି ହୋଇ। ପୁନି ସେ ଖାଇ ଦିଆଯାଇଲେ, ଜନାନୀ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ବିପ୍ଳବିତ ହେଇ, ଚିତ୍କାର କଲେ: “ହା ଶୈବ୍ୟା, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଇଛ, ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଛାଡ଼ି?” ତାପରେ ସେ ନିଜ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ, ଶୈବ୍ୟା ଦୁଃଖରେ କହିଲେ: “ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର! ଜୁଆ ତୁମେ କଣ ଦେଇଛି, ପ୍ରଭୁ?” ତୁମର ପୁଅ ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଆସିଛି, ଶୈବ୍ୟା ସହିତ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଆବା ଆବା ଚାଲିଲେ। ପୁନି ଏକଥାରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିଜ ଜନାନୀ, ଚୁଲ ଖୋଲି, ବିପ୍ଳବିତ ଓ ଅର୍ଧ-ବସ୍ତ୍ରାବୃତ, ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନେଉଥିବା। ସେ ଦୁଃଖରେ ଆବା ଆବା ଚିତ୍କାର କଲେ: “ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର!” ଏବଂ ତାପରେ ଧର୍ମ ନାୟକଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକ ନୂତନ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ଆକାଶରେ କିଛି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: “ଏଠାକୁ ଆସ, ରାଜା! ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ଯମକୁ ଜଣାଇଛନ୍ତି।” ଏଭଳି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାକୁ ସର୍ପ ଜାଲରେ ଟାଣି ନେଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦେବ କହିଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାରଣରୁ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଅସ୍ଥିର ରହିଲା, ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ତାଙ୍କୁ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ବାରୋ ବର୍ଷ ଦିନ ଦିନ ଅନୁଭବ କଲେ; ବାରୋ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ତାଙ୍କୁ ଦୂତମାନେ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନେଲେ। ସେ ଯମକୁ ଦେଖିଲେ, ଯମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ରୋଷ, ଏହି ବିଶ୍ୱାତ୍ମାଙ୍କ ରୋଷକୁ ରୋକିବା ଅସମ୍ଭବ।” “ସେ କୌଶିକ ତୁମର ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବେ। ଏବେ ମଣିଷ ଲୋକରେ ଯାଉ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କର; ଏହି ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେଲେ, ତୁମର ଭଲ ହେବ।” ବାରୋ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର ଶେଷରେ, ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ। ଯମର ଲୋକରୁ ପଡ଼ି, ରାଜା ଭୟରେ ବିପ୍ଳବିତ ହେଲେ; “ହା, କେତେ ଦୁଃଖ!” ଭାବି, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର ଘାଉରେ ଖାର ଲଗାଇଲେ। ସେ ଏକ ଅନ୍ତହୀନ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଖିଥିଲେ; ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ସ୍୵ପ୍ନରେ କଣ ଦେଖିଲି? ବାରୋ ବର୍ଷ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଗଲା କି?” ସେ ଏଠାରେ ଥିବା ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ବାରୋ ବର୍ଷ ଗଲା କି?” କିଛି କହିଲେ “ନାହିଁ”, ଅନ୍ୟ କିଛି କହିଲେ “ହଁ, ଗଲା।” ଏହି ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣେ ଗଲେ, ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: “ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଓ ଶୈବ୍ୟାର ପୁଅକୁ ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ।” “ମହାଧର୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କୃଷ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପରମ ଓ ନିମ୍ନ, ଶୁଦ୍ଧ, ଆଦି ଓ ଅବିନାଶୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବସବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।” ଏଭଳି କହି, ରାଜା ଚଣ୍ଡାଳର କାମରେ ଲଗିଲେ। ମୃତ ଦେହର ଦେୟ ଚିଠା କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ହରାଇଗଲା; ଅପବିତ୍ର, ଜଟାଧାରୀ, କଳା, ଦଣ୍ଡ ଧରି, ରାଜା ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ନ ପୁଅ, ନ ଜନାନୀ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଲେ; ରାଜ୍ୟ ହାରିବାର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ସେ ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କର ଜନାନୀ, କାନ୍ଦୁଥିବା, ନିଜ ମୃତ ପୁଅ, ରାଜାଙ୍କର ପିଲା, ସାପ ଦ୍ୱାରା କାଟାଯାଇଥିବା, ଉଠାଇ ଆସିଲେ। “ହା, ପିଲା! ହା, ପୁଅ! ଓ ଛୋଟା!”—ସେ ଆବା ଆବା କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଶୋକାକୁଳ, ଶୁଷ୍କ, ଦୁଃଖିତ, ଚୁଲ ଧୂଳିରେ ଭରି ଥିଲା। ରାଣୀ କହିଲେ: “ହା, ରାଜା! ଆଜି ତୁମର ପିଲା, ସୋମକୁ ଦେଖ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ଯେଉଁଥିଲେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଏବେ ଦୁଷ୍ଟ ସାପର ଦଂଶରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି।” ତାଙ୍କର ଶୋକର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଗଲେ, ମୃତ ଦେହକୁ ଢାକିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ।