ସେ ସମୟରେ, ରାଜା ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଅଚେତନ ହେଇ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଅସ୍ଥିର ଓ କଠିନ ହୋଇ ପଡିଥିଲା, ମୃତ ମନେ ହେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ତାଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଭାଗ୍ୟର ଚାପ ଓ ଶ୍ମଶାନ ସହ ସଦା ସଙ୍ଗ ହେବାରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶରୀରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ। ତା’ପରେ, ବାରୋ ବର୍ଷ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ଏବେ ଏକ ନିମ୍ନ ଜାତିର ଜନନୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ, ସେଇ ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ଧର୍ମ ଓ ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।” ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ, ସେ ନିମ୍ନ ଜାତିର ଶିଶୁ ସଦା ଶ୍ମଶାନରେ ମୃତଦେହର କ୍ରିୟା ସଜାଇବାରେ ଲାଗି ରହିଲେ। ସେଠାରେ, ସେଉଁଠି ସାତ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାବେଳେ, ଏକ ଦ୍ୱିଜ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ମଶାନକୁ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ଦରିଦ୍ର କିନ୍ତୁ ଧର୍ମିକ ସେଇ ଶିଶୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅପମାନ ଅନୁଭବ କଲେ, କାରଣ ସେ ଦେୟ ଦାବି କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ: “ଏହି ଅପବିତ୍ର ଓ ପାପୀ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ମୁଁ କହୁଛି! ପୂର୍ବେ, ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିମ୍ନ ଜାତି କରିଦେଇଥିଲେ। ସେ ଏହି ଦୁର୍ଗତିକୁ ଅପରାଧ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ଏବେ, ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଅ!” ଏହି ଶାପ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଥିବା ସହିତ, ରାଜା ସ୍ୱପ୍ନସଦୃଶ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯମର ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ରଶିରେ ବାନ୍ଧି ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି। ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ, ସେ ଚିତ୍କାର କଲେ: “ହା ମୋ ମା, ହା ମୋ ବାପା!” ଏମିତି କହି, ସେ ତାତ୍କ୍ଷଣିକ ନରକରେ ପକାଯାଉଥିବା ତେଲର କୢଡାରେ ପଡିଲେ। ସେଠାରେ, ତାଙ୍କୁ କଟାରି ଓ ଧାରାଲା ଧାରରେ କାଟାଯାଇଲା, ଅନ୍ଧକାରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କଲେ, ଏବଂ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ନିମ୍ନ ଜାତିର ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ନରକରେ ଜଳିଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ ପକାଯାଉଥିଲେ। ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଅଶାନ୍ତି, ହତ୍ୟା, କାଟାଯିବା, ଖୋସିବା, ଜଳିବା କିମ୍ବା ଶୀତଳ ବାତାସରେ ଦୁଃଖ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ନରକରେ ଦିନକୁ ଦିନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କଲେ। ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ପରେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ମଳ ଭକ୍ଷକ କୁକୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ, ଅର୍ଥାତ ଏକ ମାସ ପରେ, ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ତା’ପରେ, ସେ ନିଜକୁ ଗଧା, ହାତୀ, ବାନର, ପଶୁ, ଛାଗ, ବିଲାଇ, ମାଛ, କଉ, ପକ୍ଷୀ, କୀଟ, କଛୁଆ, ଶୂକର, ଶିକାରୀ କୁକୁର, କଉ, ଟିଆ, ଶାରୀକା, ଅଚଳ ଜୀବ, ସାପ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁର ଭାବେ ଦେଖିଲେ। ଏଭଳି ଭିନ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଦିନକୁ ଦିନ ଜନ୍ମ ନେଇ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରି, ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କଲେ। ଏଭଳି ଅନେକ ଅପମାନିତ ଜନ୍ମ ଭୋଗ କରି, ଏକଦିନ ସେ ନିଜ ଉତ୍ତରଧିକାରୀଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଜୁଆ ଦ୍ୱାରା ହରାଗଲା, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅ ଅନ୍ୟର ହାତକୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ସେ ଏକାକି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇପଡିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆସୁଥିଲା, ସେଠାରେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲୀ ବୃଷ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ପୁନର୍ବାର ସେ ଖାଇଦିଆଗଲେ, ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ: “ହେ ଶୈବ୍ୟା, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୁଃଖରେ ରହିଛି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ?” ପୁନର୍ବାର ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା କହିଲେ: “ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର! ଏହି ଜୁଆ କ’ଣ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କଲା?” ତାଙ୍କର ପୁଅ ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ରହିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ପୁନର୍ବାର ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ପୁନର୍ବାର ରାଜା ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲେ, ମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ କେଶ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜୋରକରି ଟାଣାଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି: “ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ!” ପୁନର୍ବାର, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ଆକାଶରୁ ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: “ଏଠାକୁ ଆସ, ରାଜା! ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ଯମଙ୍କୁ ଜଣାଯାଇଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାକୁ ସର୍ପ ରୂପୀ ରଶିରେ ବାନ୍ଧି ଟାଣି ନେଉଥିଲେ; ଏହି କଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଧର୍ମଜନିତ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଶାନ୍ତି ହେଲାନାହିଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଇଲା। ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଅନୁଭବ କଲେ; ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ତାରେ ଟାଣି ନେଲେ। ସେ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯମ କହିଲେ: “ଏହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ରୋଷ, ଏହାକୁ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ କୌଶିକ ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବେ। ଏବେ ମଣିଷ ଲୋକକୁ ଯାଅ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କର; ଏହି ଦୁଃଖ ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ହେବ।” ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଯମର ଲୋକରୁ ପଡି, ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଜାଗିଲେ; ଚିନ୍ତା କଲେ: “ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖ!” ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଘାତରେ ଛାରି ଲଗାଇଲେ। ସେ ଏଯାଁ ଦେଖିଥିବା ଦୁଃଖର ସୀମା ନାହିଁ ଥିଲା, ଚିନ୍ତା କଲେ: “ମୋ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯାହା ଦେଖିଲି, ସେଠି ବାସ୍ତବରେ ବାରୋ ବର୍ଷ କଟିଗଲା କି?” ଏହି ଭାବେ ତିନି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ପଚାରିଲେ: “ବାରୋ ବର୍ଷ କଟିଗଲା କି?” କିଛି ଲୋକ କହିଲେ, “ନା,” ଅନ୍ୟେ କହିଲେ, “ହଁ, କଟିଗଲା।” ଏହା ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ, ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: “ଦେବତାମାନେ ମୋ ଓ ଶୈବ୍ୟାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ।