ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶ୍ମଶାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅସୁଭ ଭୂତମାନଙ୍କର ଭୟାନକ ଚିତ୍କାର, ଶ୍ୟାଳମାନଙ୍କର ହୁଏଁହୁଏଁ ଓ ଶୋକାକୁଳ ଲୋକମାନଙ୍କର ହାହାକାରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉଁଜାଳି ହେଉଥିଲା। ଏହି ଶ୍ମଶାନ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟ ନିଜେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲା। ଏଠିରେ ରଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ହେଇ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଶୋକରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ—"ହାଁ, ମୋ ସେବକ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଓ ପୁରୋହିତମାନେ! ମୋ ରାଜ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଯାଇଛି।" ସେ ଆଉ ଅଧିକ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—"ହାଁ, ଶୈବ୍ୟା! ହାଁ, ମୋ ପୁଅ! ହାଁ, ମୋ ଶିଶୁ! ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡି ଚାଲିଗଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଶାପର ଫଳରେ ତୁମେ ମୋ ପହଞ୍ଚରେ ନାହାଁ।" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି କରି, ଚଣ୍ଡା କହିଥିବା ଭଳି ଏହି ରଜା ଅତି ଅପବିତ୍ର ଓ ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ ହେଇଗଲେ; ତାଙ୍କର ଶରୀର ଅଗ୍ରା ଓ କୁଞ୍ଚିତ, ଚୁଲ ଜଟା ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ବାହାରୁଥିଲା, ଏକ ଦଣ୍ଡ ନେଇଥିଲେ। ସେ ଦଣ୍ଡ ନେଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏଉଁଠି ଏଉଁଠି ଦୌଡି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ—"ଏହି ଶବ ପାଇଁ ମୁଁ ଏତେ ଦାମ ପାଇଁ ଚାଲିଛି। ଆଉ ଦାମ ମିଳିବ।" ସେ ଚିତ୍କାର କରି କହୁଥିଲେ—"ଏହି ମୋର, ଏହି ରଜାଙ୍କର, ଏହି ମୁଖ୍ୟ ଚଣ୍ଡାଳକଙ୍କର!" ଏଭଳି ଦୌଡି ଦୌଡି, ରଜା ଜିବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୋଷା ଜାମା ଅନେକ ଗଠି ବାନ୍ଧି ଥିଲା, ମୁହଁ, ହାତ, ପେଟ, ଜଙ୍ଘ, ଓ ପା ଶ୍ମଶାନ ରାକ୍ଷ ଓ ଧୁଳିରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ଆଙ୍ଗୁଠି ନିଭିନ୍ନ ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା ଓ ତେଲରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା; ସେ ଭୟଭୀତ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶବ ମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ସେ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମୃତ ଲୋକମାନଙ୍କର ମାଳାରେ ସଜାଯାଇଥିଲା; ଦିନ ଓ ରାତି କେବେ ଘୁମ ଦେଇ ନଥିଲେ, ସେ ସଦା ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ରଜା, ତାଙ୍କର ନିଜ ଜନମାନ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଇ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଭଳି ଦ୍ବାଦଶ ମାସ କଟାଇଲେ। ଏକ ଦିନ, ଘୁମ ଏଇଁ ଶରୀର ଅଗ୍ରା ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହେଇ, ସେ ଶୋଇ ଥିଲେ; ଏଉଁଠି ତାଙ୍କର ଶୟନରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଭାଗ୍ୟର ଚଳାଚଳ ଓ ଶ୍ମଶାନରେ ସଦା ପରିଚୟ ଫଳରେ, ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଦେହରେ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଦ୍ବାଦଶ ବର୍ଷ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଗଲା ଏକ ନିମ୍ନ ଜାତି ଜନନୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ସେଉଁଠି, ଏହି ରଜା ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ, ମୁଁ ଦାନ ଓ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।" ଜନ୍ମ ପରେ, ନିମ୍ନ ଜାତି ଶିଶୁ ସଦା ଶ୍ମଶାନରେ ଶବ ଦାହ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ସାତମ ଦିନ ଆସିଲା, ଏକ ଦ୍ୱିଜ ମଣିଷ ଶ୍ମଶାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ; ସେ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣି ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ଏହି ଦରିଦ୍ର ଓ ଧର୍ମିକ ଶିଶୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏଠି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ଏକାଉଁ ଅପମାନ କଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ। "ଏ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଛ! ପୂର୍ବେ ରଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିମ୍ନ ଜାତି ହେଇଥିଲେ।" "ସେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଧନ ନେଇ, ପୁଣ୍ୟ ହରାଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦିଆଯାଇଥିଲା।" "ଏବେ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଉ, ଅତି ଦୁଷ୍ଟ!" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରଜା ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯମର ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ରସି ଧରିଛନ୍ତି; ସେ ନିଜକୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରି ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ଅତି ଦୁଃଖରେ, ସେ ଚିତ୍କାର କଲେ—"ହାଁ, ମୋ ମା, ମୋ ବାପା, ଆଜି!" ଏଭଳି କହି, ସେ ନରକରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତେଲ ଦେଉଥିବା କାଡ଼ାରେ ତଳି ଦିଆଯାଇଲେ। ସେ କଟାର ଓ ତିକ୍ତ ଧାରାର ଛୁରୀ ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଇଥିଲେ; ଅନ୍ଧକାରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ପୁସ ଓ ରକ୍ତ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଇଥିଲେ। ସାତ ବର୍ଷ ଦିନ, ସେ ନିମ୍ନ ଜାତି ଭଳି ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କଲେ; ନରକରେ ପ୍ରତି ଦିନ ତଳି ଯାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠି କୁହାଯାଉଥିଲେ। ଅନ୍ୟଠି ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଉତ୍ତେଜନା, ହତ୍ୟା, ଓ କଟାଯାଇଥିଲା; ଅନ୍ୟଠି ଚାମ ଖୋଇଯାଉଥିଲା, ତଳିଯାଉଥିଲା, କିମ୍ବା ଶୀତ ହାବାରେ ପିଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ଏଭଳି, ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ନରକରେ ପ୍ରତି ଦିନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ; ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ନରକର ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ତଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ଫେଙ୍ଗାଯାଇ, ମଳ ଖାଉଥିବା କୁକୁର ଭଳି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଉଲ୍ଟା ଖାଇ, ଶୀତରେ ଜଳି, ଏକ ମାସରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ନିଜକୁ ଗଧା, ହାତୀ, ବାନର, ପଶୁ, ଛାଗ, ଏକ ଚିଁହ, ମାଛ, ଦେଉଁ, ଗଂଗା, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, କୀଟ ଭଳି ଦେଖିଲେ। ମାଛ, କଉଁ, ଶୂକର, ଶିକାର କୁକୁର, କଉଁ, ପରିକିତା, ମନା, ଅଚଳ ଜୀବ, ସାପ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ଭଳି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରତି ଦିନ, ସେ ନିଜକୁ ନିଭିନ୍ନ ଜୀବ ଭଳି ଦେଖିଲେ; ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଦିନ ଦିନ ଭୋଗିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ତାଙ୍କୁ ଏହି ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ କଟିଗଲା; ଏକ ଦିନ, ଏହି ରଜା ନିଜ ବଂଶର ଜଣେ ଲୋକକୁ ଦେଖିଲେ। ସେଉଁଠି ରହିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଜୁଆରେ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା; ତାଙ୍କର ଜନନୀ ଓ ପୁଅ ନେଇଯାଇଲେ, ଏବଂ ସେ ଏକା ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଉଁଠି ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମୁହଁ ବଡ଼ ଖୋଲି ଦେଖାଉଥିଲା, ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଂଡା ଦେଉଁ ସାଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆସିଲା। ଏବଂ, ସେ ମଧ୍ୟ ଖାଇଯାଇଲେ, ଜନନୀ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ—"ଶୈବ୍ୟା, ତୁମେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା, ମୋତେ ଏଠି ଦୁଃଖରେ ଛାଡି?" ତାପରେ ଏଉଁଠି ସେ ନିଜ ଜନନୀ ଓ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଶୈବ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ—"ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର! ଜୁଆ କେଉଁଠି ତୁମକୁ ନେଇଯାଇଛି, ପ୍ରିୟ?