ସେଠାରେ ଏହି ଶ୍ମଶାନ ଭୂମି ଭୟାନକ ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହେଉଥିଲା—ପିଶାଚ, ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ଡାକିନୀ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଗୃଧ୍ର ଓ ଶ୍ୟାଳମାନେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, କୁକୁରମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଚାଲୁଥିଲେ। ସେଠି ଅସଂଖ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ଢେର, ଭୟାନକ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଶୋକାକୁଳ ଚିତ୍କାର ଓ ଭୀଷଣ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା। ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକମାନେ—“ହାଏ, ମୋ ପୁଅ! ବନ୍ଧୁ! ଜ୍ଞାତି! ଭାଇ! ପ୍ରିୟଜନ! ମୋ ପତି! ଭଉଣୀ! ମା! ମାମା! ଦାଦା!”—ଏପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। “ଦାଦା! ବାପା! କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ? ଆସ, ଜ୍ଞାତିମାନେ!”—ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ସେଠି ଅଧଜଳି ମାଂସ, ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା ଓ ଅଧଉଠା ଚାମଡ଼ାର ଢେର ଥିଲା। ଅଧଉଠା ଶବମାନେ, କଳା ରଙ୍ଗର, ଦାନ୍ତ ଦେଖାଉଥିବା ଶାରୀରେ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ଯରେ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ—ଏହି ହେଉଛି ଦେହର ଅବସ୍ଥା। ଅଗ୍ନିର ଟଣ୍ଟଣା ଶବ୍ଦ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥିରୁ ଆସୁଥିଲା, ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଓ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ମିଶିଥିଲା। ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗାନ ଏପରି ଗଜ୍ଜନ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତ ହେବାକୁ ଥିବା। ମହିଷ ଓ ଗାଈର ମଳ ଏଠାକୁ ଭରିଥିଲା, ଅସ୍ଥି ଓ ଖାକ ଚାରିପଟେ ଚାଲିଥିଲା। ନାନା ପ୍ରକାର ଦାନ, ଛିଟିଯାଇଥିବା ଦୀପ, କାକମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଉଥିଲେ—ଏହି ଶ୍ମଶାନ ନରକ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅଶୁଭ ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର, ଶ୍ୟାଳମାନଙ୍କ ହୁଏ-ହୁଏ ଶବ୍ଦ, ଭୟାନକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିତ୍କାର ଏଠି ଗୁଞ୍ଜି ଉଠୁଥିଲା—ଭୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଭୟଙ୍କର, ଶୋକାକୁଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅନୁଭୂତି ଏଠି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏମିତି ଭୟାନକ ଶ୍ମଶାନକୁ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭାସି ଆସିଲେ, କ୍ରନ୍ଦନ କରି କହିଲେ: “ହାଏ, ମୋ ଦାସ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତମାନେ—ମୋ ରାଜ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ହେଇଗଲା। ହାଏ, ଶୈବ୍ୟା! ହାଏ, ମୋ ପୁଅ! ହାଏ, ମୋ ସନ୍ତାନ! ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲ, ମୋ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଦେଖ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ତୁମେ ମୋ ପହଞ୍ଚ ତଳେ ନାହାଁ।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଚଣ୍ଡାଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମେଳା, ଦେହ ଦୁର୍ବଳ, ଜଟାଧାରୀ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧମୟ, ଏକ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏଠି ଓ ସେଠି ଦୌଡ଼ି କହୁଥିଲେ: “ଏହି ଶବ ପାଇଁ ଏତେ ଦାମ ମିଳିଛି, ଆଉ ମିଳିବ।” ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି କହୁଥିଲେ: “ଏହି ମୋର, ଏହି ରାଜାଙ୍କ, ଏହି ଚଣ୍ଡାଳ ମୁଖ୍ୟଙ୍କ”—ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଶିଶୁ ପରି ଅନେକ ଗଠି ମାରା ପତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମୁହଁ, ହାତ, ପେଟ, ଜଂଘା, ପାଦ ଚିତାର ଧୁଳି ଓ ଖାକରେ ଲପେଇ ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ଆଙ୍ଗୁଠି ନାନା ପ୍ରକାର ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା, ତେଲରେ ଲପେଇଥିଲା, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ଶବରୁ ମିଳିଥିବା ଖାଦ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହୁଥିଲେ। ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ମାଳା ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧି, ଦିନ ରାତି ନିଦ୍ରା ନ କରି, ନିତ୍ୟ ଶୋକରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବାରମାସ ଯାଇଯିବା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଶତବର୍ଷ ସମାନ ଲାଗିଲା, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାତିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ। ଏହିପରି ଦିନେ, ଶରୀର ଥକି ନିଦ୍ରା ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ଶରୀର ନିର୍ଜୀବ ଭାବେ ପଡ଼ି ରହିଲା; ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶୟନସ୍ଥଳୀରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଶ୍ମଶାନ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଓ ନିୟତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ। ଏପରି ଦୁଃଖରେ ବାର ଦିନ ବ୍ୟତୀତ କରି, ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ; ଦେଖିଲେ, ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଜନନୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ହେଉଛନ୍ତି। ସେଠି ରହି, ରାଜା ଏହି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ, ଦାନ ଓ ଧର୍ମ କରିବି।” ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ସେଇ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଶିଶୁ ସଦା ଶ୍ମଶାନରେ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେବେଳେ ସପ୍ତମ ବର୍ଷରେ, ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାତିମାନେ ଶ୍ମଶାନକୁ ନେଇ ଆସିଥିଲେ; ଏହି ଦୟାଳୁ ଓ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଶିଶୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଦାମ ଦେବାକୁ କହିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ; ତେବେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ। “ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପ ଓ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ହେ ଦୁଷ୍ଟ! ପୂର୍ବରୁ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଚଣ୍ଡାଳ କରିଥିଲେ। ତିନି ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ହରାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଲା, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏବେ ତୁମେ ଭୟାନକ ନରକକୁ ଯାଅ, ହେ ଦୁଷ୍ଟ!”—ଏହି କଥା ଶୁଣି ବସି, ରାଜା ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ଯମଦୂତମାନେ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ନାସା ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି; ସେ ତାଙ୍କୁ ପକାଇ ନେଇ ଯାଉଛନ୍ତି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, “ହାଏ, ମୋ ମା, ମୋ ବାପା, ଆଜି!”—ଏପରି କହି, ତାଙ୍କୁ ନରକର ତେଲ ଉବା ଡେଗରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ। ସେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଧାରାଳ ଛୁରିରେ କଟାଯାଉଥିଲେ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲେ, ପିବାକୁ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ସପ୍ତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୃତ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ; ନରକରେ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ ଜଳାଯାଉଥିଲା, ଅନ୍ୟଠାରେ ରାନ୍ଧାଯାଉଥିଲା। କେଉଁଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଉତ୍ତେଜନା, ହତ୍ୟା, କଟାଯିବା, ଅନ୍ୟଠି ଚର୍ମ ଖୋସାଯିବା, ଜଳାଯିବା, କିମ୍ବା ଶୀତବାତରେ ଆଘାତ ମିଳୁଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ଶତବର୍ଷ ନରକରେ ପ୍ରତିଦିନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଥିଲେ। ତାପରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଫେଙ୍ଗାଯି, ମଳ ଖାଉଥିବା କୁକୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମୁତ୍ର ଖାଇ, ଶୀତ ଜ୍ୱାଳାରେ ପୋଡ଼ି, ମାସ ଏକ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଥିଲା। ପୁନଃ ସେ ଗଧା, ହାତୀ, ବାନର, ମୃଗ, ଛାଗ, ବିଲେଇ, ମାଉ, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ ଓ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।