ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥାରେ, ଏକ ସମୟର କଥା ଆସେ—ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଚାରିପୁଏଁ, ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ବିବୋଧ, ସୁପୁତ୍ର ଓ ସୁମୁଖ, ଏହିମାନେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ରେ ନିପୁଣ। ଏମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି କେବେ ଅବରୋଧିତ ହୁଏନା, ସେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଗୁହାରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ଜିଜ୍ଞାସା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଯାଅ, ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାର। ଏପରି ଉପଦେଶ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୟମିନି ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହା ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ମହାର୍ଷି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଥା ମାନବମାନଙ୍କ ଭଳି କିପରି? ଏମାନେ ଏତେ ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ କେମିତି ଅଧିଗ୍ରହଣ କଲେ? ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ, ଏହି ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ରମାନେ କିପରି ଏପରି ଧର୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ମହାତ୍ମା ହେଲେ? ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ଡ୍ରୋଣ କିଏ, ତାଙ୍କର ଏହି ଚାରି ପୁଏଁ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ?” ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ, “ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣ, ଏକଦା ନନ୍ଦନ କାନନରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ନାରଦଙ୍କ ମିଳନ ହୋଇଥିଲା। ନାରଦ ନନ୍ଦନ କାନନକୁ ଯାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନେକ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ସଚୀଙ୍କ ପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଉଠି, ସମ୍ମାନରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବୀମାନେ ଓ ମୁନିକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ନାରଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ବସି, ମଧୁର ସାକ୍ଷାତ୍କାର କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଯେଉଁଅପ୍ସରା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ରମ୍ଭା, କର୍କଶା, ଉର୍ବଶୀ, ତିଲୋତ୍ତମା, ଘୃତାଚୀ, ମେନକା, ଯାହା ଚାହଁ, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।” ଏହି ଶୁଣି, ନାରଦ ଚିନ୍ତା କରି, ନମ୍ରତାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ନିଜକୁ ରୂପ, ଦାନ, ଗୁଣରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ଭାବେ, ସେ ମୋ ଆଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁ। ଯେଉଁଠାରେ ଗୁଣ ଓ ରୂପ ନାହିଁ, ନୃତ୍ୟରେ ସଫଳତା ଆସେନା, ଯେପରି ନୃତ୍ୟର ମୂଳ ନଥିଲେ ତାହା ନକଲ ମାତ୍ର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅପ୍ସରା ମଣ୍ଡଳୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ନୁହଁ; ତୁମେ ନୁହଁ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ଏହି ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାର, ସେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବେ କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ତେଣୁ ଅପ୍ସରାମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ତାପରେ ନାରଦ କହିଲେ, “ତୁମେ ମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ମହାତପସ୍ବୀ ଦୁର୍ବାସା ଋଷିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବ, ସେଉଁଠି ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗଳା କମ୍ପିଗଲା—“ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ,” ବୋଲି ସେମାନେ କହିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଅପ୍ସରା, ନାମ ଥିଲା ଭାପୁ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, କହିଲେ, “ଆଜି ମୁଁ ଯିବି ଏହି ମୁନିଂକ ନିକଟକୁ। କାମଦେବଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି। ବ୍ରହ୍ମା, ଜନାର୍ଦନ, କିମ୍ବା ନୀଳକଣ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କରିପାରିବି।” ଏମିତି କହି, ଭାପୁ ହିମପର୍ବତରେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ତପୋବଳରେ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପ୍ସରା ଭାପୁ କୁହୁ କୁହୁର ଗୀତର ମଧୁରତାରେ ଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସ୍ୱର ଶୁଣି, ମୁନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସି, ରୂପବତୀ ଭାପୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ମନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କ୍ଷୋଭ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଜାଣିଲେ ଏହି ଆସିଲେ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ। ତେଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ହେ ଆକାଶଚାରିଣୀ, ଗର୍ବରେ ମଦମାତ୍ତ ହୋଇ ମୋର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆସିଛ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳିଛି। ଏହି କ୍ରୋଧରେ, ତୁମେ ଏବେ ପକ୍ଷୀ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିବ, ସୋଳ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ତୁମେ ତୁମ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ପକ୍ଷୀ ରୂପ ନେଇ, ଚାରି ପୁଏଁ ଜନ୍ମ ଦେବ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ। କିଛି କୁହିବା ନୁହେଁ।” ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇ, ଦୁର୍ବାସା ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଭାପୁ କମ୍ପମାନ ଚିତ୍ତରେ ପକ୍ଷୀ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁଏଁ ଗୁଣ ଓ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହିଭଳି ବିଚିତ୍ର ଘଟଣା ହେଉଥିଲା, ତାହା ସହ ଏକ ଅନ୍ୟ କଥା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର। ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ରୋଗ, ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଥିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ କୌଣସି ପ୍ରଜା ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇନଥିଲେ। କେହି ଧନ, ବଳ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟାର ଅଭିମାନ ରେ ମତ୍ତ ହୋଇନଥିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଜଣେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସର ନାରୀ ଜନ୍ମିଲେ ନାହିଁ। ଏକ ଦିନ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ମୃଗ ଚାଲି ଧାଉଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ନାରୀମାନେ “ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ରାଜା ମୃଗକୁ ଛାଡ଼ି, “ଭୟ କରନି! ମୋ ରାଜ୍ୟରେ କିଏ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରିବ?” ବୋଲି କହିଲେ। ସେ ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦ ଅନୁସରଣ କରି, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନର ମୂଳ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ଯିଏ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିଲା। ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ, କର୍ମ ଓ ଶାପ-ବର ରହସ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି, ଯାହା ଶ୍ରବଣ କରି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝିପାରେ।