ସେହିପରି, ଦେବମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଅଂଶରେ କୁରୁବଂଶର ଗୃହକୁ ଅବତରଣ କଲେ, ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ପୁଏ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ସେହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରବଳ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଏକ ମହାମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ନିଜେମାନେ ବିବାହ କରିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ କଥାର ମୂଳ କାହାଣୀ ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସଂଗୀତାତ୍ମକ ଭାବେ କୁହିଦେଲି। ଏଠାରେ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁ? ତେବେ, ଜୈମିନି କହିଲେ: “ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି, ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମିକ ଭାବରେ କୁହିଦେଲେ। ମୋର ଏବେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ନେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି। ଆହା! ସେ ମହାତ୍ମା ଅପାର କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ। ଶେଷରେ ସେ ସୁଖ ଲାଭ କଲେ କି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ?” ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ପତ୍ନୀ ଶୈବ୍ୟା ଓ ପୁଅ ରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ଆସ୍ତେ-ଆସ୍ତେ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଭୂପତି ଦେବୀୟ କାଶୀ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ମାନବ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛି। ଦୁଃଖରେ ଅତିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହ ପଦେ ପଦେ ଚାଲି ଏହି ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନମ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ମୋର ପ୍ରାଣ, ପୁଅ ଓ ପତ୍ନୀ; ଆପଣ ଯାହା ଚାହାଁ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନେଇଯାଉ, ଏହି ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଭାବେ। କିମ୍ବା ଆମ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି କାମ ରହିଛି କି, ଦୟାକରି ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ରାଜନ୍ୟ, ମୋର ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ, ଯାହା ତୁମେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦେବାକୁ ଶପଥ କରିଥିଲ। ତୁମେ ମନେ ପକାଇଥିଲେ ତ, ମୋ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ।” ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣଦେବ, ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଦୟାକରି ଅଧା ଦକ୍ଷିଣା ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଯଥାସ୍ଥିତି, ରାଜନ୍ୟ; ମୁଁ ପୁଣି ଆସିବି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆଜି ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଦେବି।” ଏହିପରି କହି, ମୁନି ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—“କିପରି ମୁଁ ଦିଆଯିବାକୁ ଶପଥ କରିଥିବା ଦକ୍ଷିଣା ଦେବି? ମୋର ସେଇ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ବନ୍ଧୁମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ମୋର ଧନ କେଉଁଠି? ମୋତେ ଦାନ ନେବା ନିଷିଦ୍ଧ, ମୁଁ କିପରି ନଶ୍ଟିହେବି? ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି କି? ଏହି ଦୁଃଖରେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯିବି? ଯଦି ମୁଁ ଶପଥ ପୂରଣ କରିନପାରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି, ତେବେ ମୁଁ ଅପରାଧୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହୃଦୟରେ କୀଟ ହେବି, କିମ୍ବା ନିଜକୁ ଦାସ ଭାବେ ବିକ୍ରୟ କରିଦେବି।” ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଅଶ୍ରୁସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ଓ ନିଜ ନିଷ୍ଠାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଯିଏ ନିଷ୍ଠା ଛାଡ଼େ, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ମଶାନ ଭଳି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ପୁରୁଷ ପାଇଁ ନିଜ ସତ୍ୟପାଳନ ଚାଏଁ ଉପରେ ଆଉ କିଛି ଧର୍ମ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତଥାପି ଯଦି ଶବ୍ଦ ପୂରଣ ହୁଏନାହିଁ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଫଳ ଦେଇନଥାଏ। ସତ୍ୟକୁ ସାର୍ବୋଚ୍ଚ ମନାଯାଇଛି, ଅସତ୍ୟ ଏକ ତରି ଭଳି ଲାଗିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ଥିରମନା ଲୋକ ପାଇଁ ଏହା ନିମ୍ନପତନକୁ ନେଉଛି। ସପ୍ତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଏକ ରାଜସୂୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ଏକ ଅସତ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିଯାଏ।” ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ, ରାଣୀ କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି,” ଏହି କଥା କହି ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ଭଦ୍ରେ, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଶିଶୁ ବଞ୍ଚିଛି। ତୁମେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହାଁ, କହ।” ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ମୋ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି; ଧର୍ମପରାୟଣ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ପୁଅ ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ ଫଳ। ତେଣୁ, ମୋତେ ଧନ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଫେରି, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ଏ କେମିତି ଦୁଃଖ, ତୁମେ ଏପରି କଥା କହିଲ? ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ହସ ଓ ମୃଦୁବାଣୀ ଦେଇଥିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁଲିଗଲ କି? ଆହା! ଶୁଭ୍ରହସିତେ, ତୁମେ କିପରି ଏପରି ଅନୁଚିତ କଥା କହିପାରିଲ? ମୁଁ କିପରି ଏପରି ଅସମ୍ଭବ କଥା କହିପାରିବି?” ଏପରି କହି, ସେ ମହାପୁରୁଷ ଦୁଃଖରେ “ହାଁ, ହାଁ!” କହି କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ରାଣୀ ବି ଅତି ଦୁଃଖରେ ଏହିପରି କହିଲେ, “ହାଁ, ମହାରାଜ, କେଉଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସିଛି, ଯେଉଁ ତୁମେ ଏପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛ, ଯେଉଁ ତୁମେ ରାଜସିଂହାସନରେ ଶୁଅଥିଲ?” “ଯିଏ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଗାଏଁର ଧନର ମାଲିକ ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ କରିନଥିଲେ, ସେଇ ଭୂପତି ଆଜି ଭୂମିରେ ଶୁଅଛନ୍ତି। ହାଁ, ଏ କେଉଁ ଅପରାଧ ହେଲା, ଯେଉଁ ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଥିଲେ, ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛ?” ଏପରି କହି, ସେ ଚରୁପୃଷ୍ଠା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ଦୁଇଁଜଣ ଜଣକ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଶିଶୁ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ତପ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ପିତା! ପିତା! ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦିଅ! ମା! ମା! ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ! ମୋର ଭୋକ ବେଶି, ମୋ ଜିଭ ଶୁଖିଯାଇଛି।” ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଆସିଲେ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଜଳ ଛିଟି ଦେଲେ ଓ କହିଲେ, “ଉଠ, ଉଠ, ରାଜାଧିରାଜ! ଏବେ ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ଦିଅ।